The effect of students’ perceptions of their universities on career stress from the perspective of occupational development theory

Öz

Career is one of the most important indicators shaping the life an individual dreams of and is an important phenomenon that includes the future plans and goals of the individual. A properly planned career draws the boundaries of life as expected, as well as the goal to be achieved professionally. Career phenomenon does not only include professional goals but is also affected by many variables. Rapid changes in economic and social conditions affect the stress levels of individuals. Especially in the process of determining their career goals, the future concerns of university students play a role in increasing this stress level even more. Individuals developing their knowledge, skills, and competences and being involved in an education process in line with the goal of adapting to the changing world can help reduce career stress. In this context, the study aims to determine how students' perceptions of their universities are the first step in shaping their career goals and affect their career stress. The population of the research is randomly selected, 734 undergraduate students studying at Afyon Kocatepe University. The research was carried out by the face-to-face questionnaire method, and the data obtained were analysed by creating validity and reliability with SPSS and a structural equation model with AMOS. According to the results of the analyses, physical equipment, internet facilities, faculty management, academic staff, and food and beverage dimensions of students' perceptions towards their universities were found to affect career stress.

Anahtar Kelimeler

• Perception of the university
• Career expectation
• Career stress

Mesleki gelişim kuramı perspektifinden öğrencilerin üniversitelerine ilişkin algılarının kariyer stresine etkisi

Öz

Bireyin hayal ettiği hayatı şekillendiren en önemli göstergelerden biri olan kariyer, bireyin gelecek planları ve hedeflerini içeren önemli bir olgudur. Doğru planlanan bir kariyer mesleki anlamda ulaşılmak istenen amacın yanında beklenti içinde olunan hayatın sınırlarını da çizer. Kariyer olgusu sadece mesleki amaçları içermemekte birçok değişkenden de etkilenmektedir. Ekonomik, sosyal ve toplumsal düzeyde gerçekleşen koşulların hızlı değişimi bireylerin stres düzeylerine etkiler oluşturmaktadır. Özellikle kariyer hedeflerini belirleme sürecinde üniversite öğrencilerinin sahip oldukları gelecek kaygıları bu stres düzeyini daha da artırır bir rol oynamaktadır. Bireylerin bilgi, beceri ve yetkinliklerini geliştirmeleri ve değişen dünyaya adapte olma hedefiyle uyumlu bir eğitim sürecine dâhil olmaları kariyer stresini azaltmaya yardımcı olabilmektedir. Bu kapsamda öğrencilerin kariyer hedeflerini şekillendiren ilk basamak olan üniversiteler açısından, eğitim gördükleri üniversitelerine ilişkin algılarının kariyer streslerini nasıl etkilediğini tespit etmek araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Araştırmanın evreni tesadüfi olarak seçilen, Afyon Kocatepe Üniversitesinde eğitim gören 734 lisans öğrencisidir. Araştırma yüz yüze anket yöntemi gerçekleştirilerek yapılmış ve elde edilen veriler SPSS ile geçerlik, güvenirlik ve AMOS ile yapısal eşitlik modeli oluşturularak analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre; öğrencilerin üniversitelerine ilişkin algılarının boyutlarından fiziksel ekipman, internet olanakları, fakülte yönetimi, akademik kadro ve yiyecek içecek boyutlarının kariyer stresini etkilediği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Üniversiteye yönelik algı
• Kariyer beklentisi
• Kariyer stresi

Kaynakça

1. Alçekiç, K. G. (2011). Kariyer gelişimi açısından psikolojik danışmanların mesleki doyum ve değerlerinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi), Marmara Üniversitesi, İstanbul.
2. Aşık, G. ve Akgül, H. (2022). Üniversite öğrencilerinin kariyer stresleri, kariyer kararında ailenin etkisi ve kariyer kararı verme yetkinlik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 192-212. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1083796.
3. Bakır, N. O., Arslan, F. M. ve Gegez, A. E. (2016). Üniversite öğrencilerinde memnuniyet oluşturan unsurların saptanması: Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi öğrencileri ile bir araştırma. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 38(1), 93-125. https://doi.org/10.14780/iibd.69451
4. Baltacı, F., Üngüren, E., Avsallı, H., ve Demirel, H. N. (2012). Turizm eğitimi alan öğrencilerin eğitim memnuniyetlerinin ve geleceğe yönelik bakış açılarının belirlemesine yönelik bir araştırma. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 4(1), 17-25.
5. Bozyiğit, E. ve Gökbaraz, N. (2020). Career stress determinants of the students in faculty of sports sciences. Journal of Computer and Education Research Year, 8(15), 181-200. DOİ: 10.18009/jcer.679874
6. Bugg, C. A. (1969). Implications of some major theories of career choice for Elementary School Guidance Programs. Elementary School Guidance and Counseling, 3(3), 164-173.
7. Choi, B. Y., Park, H. R., Nam, S. K., Lee, J., …, ve Lee, S. M. (2011). The development and initial psychometric evaluation of the Korean Career Stress Inventory for college students. Career Development Quarterly, 59, 559-572. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2011.tb00976.x
8. Creed, P. A., Hood, M. ve Hu, S. (2017). Personal orientation as an antecedent to career stress and employability confidence: The intervening roles of career goal-performance discrepancy and career goal importance. Journal of Vocational Behavior, 99, 79-92. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2016.12.007

9. Çetinkaya, T. (2019). The analysis of academic motivation and career stress relationships of the students in department of physical education and sport. International Education Studies, 12(4), 24-35. doi:10.5539/ies.v12n4p24
10. Çiçek, H. ve Ünlü, G. (2019). Z kuşağının kariyer beklentileri: lise öğrencileri üzerinde bir uygulama. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 22(2), 447-458. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.542996
11. Derelioğlu, S. (2022). Z kuşağının kariyer beklentileri ile yaşam doyumu ilişkisinin farklı değişkenler açısından analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (53), 301-314. https://doi.org/10.30794/pausbed.1101843
12. Donald, W. E., Ashleigh, M. J., ve Baruch, Y. (2018). Students’ perceptions of education and employability: Facilitating career transition from higher education into the labor market. Career Development International, 23(5), 513-540. https://doi.org/10.1108/CDI-09-2017-0171
13. Dursun, A. ve Kara, A. (2019). Ortaöğretim öğrencilerinde kariyer karar verme güçlüklerinin yordayıcısı olarak kariyer kararı yetkinlik beklentisi ve kariyer seçiminde aile etkisi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 17(1), 39-55.
14. Duru, H. ve Gültekin, F. (2020). Eğitim Fakültesi Öğrencilerinin kariyer stresleri, kariyer uyum yetenekleri ve mentörlük arasındaki ilişkinin incelenmesi. Kastamonu Education Journal, 28(1), 328-337. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3596
15. Düzgün, M. ve Çelik, M. (2020). Turizm ve otelcilik meslek yüksekokulu öğrencilerinin öz yeterlik inançlarının turizm işletmelerinde kariyer beklentisi üzerindeki etkisinde demografik değişkenlerin düzenleyici rolü. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(2), 475-507. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.591802
16. Erdoğan, S., Şanlı, H. ve Şimşek Bekir, H. (2005). Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi öğrencilerinin üniversite yaşamına uyum durumları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 13(2), 479-496.
17. Esen, M. ve İpçi, T. (2022). Examining the ımpact of career coaching practices on career decision self-efficacy and career stress levels of university students: The case of Izmir Katip Çelebi University. International Journal of Contemporary Economics and Administrative Sciences, 12(2), 608-625. DOI Number: 10.5281/zenodo.7512874
18. Fidan, T., Fidan, İ. Ö. ve Öztürk, H. (2018). Meslek yüksekokulu öğrenci ve mezunlarının kariyer seçimlerine etki eden faktörler ile kariyer beklentileri: Öz yeterliğin aracı rolü. Yükseköğretim Dergisi, 8(3), 249-263. https://doi.org/10.2399/yod.18.008
19. Gibson, D. E. ve Lawrence, B. S. (2010). Women's and men's career referents: How gender composition and comparison level shape career expectations. Organization Science, 21(6), 1159-1175. https://doi.org/10.1287/orsc.1090.0508
20. Gutman, L. M., ve Schoon, I. (2012). Correlates and consequences of uncertainty in career aspirations: Gender differences among adolescents in England. Journal of Vocational Behavior, 80(3), 608-618. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2012.02.002
21. Gültekin, Z. (2022). Umudun kariyer stresine etkisinde kariyer kararlılığının aracılık rolü: önlisans öğrencileri örneği. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(03), 94-112.
22. Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri, Ankara, Seçkin Yayıncılık.
23. Huang, T. L., Friesner, D., Ho, L. H., Yeh, S. L., Lai, C. L. ve Teng, C. I. (2020). Relationship among upgrades in academic qualifications, practice accreditations, self‐efficacy, outcome expectations and nurses' career interest. Journal of Nursing Management, 28(3), 461-470. https://doi.org/10.1111/jonm.12915
24. Hurst, C. S., Baranik, L. E., ve Daniel, F. (2013). College student stressors: A review of the qualitative research. Stress and Health, 29(4), 275-285. https://doi.org/10.1002/smi.2465
25. Ireh, M. (1999). Career development theories and their implications for high school career guidance and counseling. The High School Journal, 83(2), 28-40.
26. Jung, Y. M. (2020). Nursing students’ career identity, satisfaction with major, and career stress by career decision type. Japan Journal of Nursing Science, 17(1), e12281.https://doi.org/10.1111/jjns.12281
27. Kang, M., Lee, J. ve Lee, A. R. (2020). The effects of college students’ perfectionism on career stress and indecision: self-esteem and coping styles as moderating variables. Asia Pacific Education Review, 21, 227-243.https://doi.org/10.1007/s12564-019-09609-w
28. Kara, A. (2023). Investigation of protective factors against career stress of senior university students using mixed pattern method. Journal of Education in Science Environment and Health, 9(2), 162-177. https://doi.org/10.55549/jeseh.1279774
29. Karadeniz, Y. ve Özkan, Ç. (2021). Üniversite öğrencilerinin mezuniyet sonrası kariyer beklentileri: Ayvacık Meslek Yüksekokulu örneği. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(2), 113-136. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.872237
30. Lalic, D., Stankovic, J., Boskovic, D. ve Milic, B. (2019, July). Career expectations of generation Z. In International joint conference on Industrial Engineering and Operations Management (pp. 52-59). Cham: Springer International Publishing.
31. Le, H., Lee, J., Gopalan, N. ve Van der Heijden, B. (2024). Proactive behaviors matter for my job! The roles of career decidedness and career stress in face of VUCA. Career Development International, 29(2), 251-266. DOI 10.1108/CDI-03-2023-0078
32. Matthews, R. J. (2017). A theory for everything? Is a knowledge of career development theory necessary to understand career decision making?. European Scientific Journal, 13(7), 320-334. https://doi.org/10.19044/esj.2017.v13n7p320
33. Mert, G. ve Neslihanoğlu, S. (2020). Y Kuşağının kariyer algısı ve gelecek beklentisi: Kocaeli Organize Sanayi Bölgesi örneği. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(2), 927-945. https://doi.org/10.33206/mjss.521586
34. Meydan, C.H. ve H. Şeşen. (2015), Yapısal eşitlik modellemesi Amos uygulamaları, Ankara, Detay Yayıncılık.
35. M'manga, C. B. ve Shuliang, M. (2019). Personality, career decision-making and career expectations: A primary report from Malawi. The Journal of Behavioral Science, 14(3), 62-75.
36. Özdamar, K.(2015), Paket programlar ile istatistiksel veri analizi, Nisan Kitabevi, Eskişehir, s.57.
37. Öztürk, Z., ve Ilıman, E. (2015). Sağlık yönetimi ve işletmeciliği bölümünde okuyan öğrencilerin bölümü tercih nedenleri ile beklenti ve motivasyon düzeyleri üzerine bir araştırma. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 71-93. https://doi.org/10.17218/husbed.28790
38. Paa, H. K. ve McWhirter, E. H. (2000). Perceived influences on high school students' current career expectations. The Career Development Quarterly, 49(1), 29-44. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2000.tb00749.x
39. Park, H., Choi, B. Y., Nam, S. K. ve Lee, S. M. (2011). The role of career stress in the relationship between maladaptive perfectionism and career attitude maturity in South Korean undergraduates. Journal of Employment Counseling, 48(1), 27-36. https://doi.org/10.1002/j.2161-1920.2011.tb00108.x
40. Putri, H. N. ve Aldrin, H. (2019). Linking job expectation, career perception, intention to stay: Evidence from generation Y. HOLISTICA–Journal of Business and Public Administration, 10(2), 105-114. https://doi.org/10.2478/hjbpa-2019-0019
41. Ross, G. F. (1997). Career stress responses among hospitality employees. Annals of Tourism Research, 24(1), 41-51. https://doi.org/10.1016/S0160-7383(96)00032-1
42. Saracaloğlu, A. S., Serin, O. ve Bozkurt, N. (2001). Dokuz eylül üniversitesi eğitim bilimleri enstitüsü öğrencilerinin problem çözme becerileri ile başarıları arasındaki ilişki. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(14), 121-134.
43. Tabachnick, B.G. ve Fidell, L.S.(2013).Using Multivariate Statistics (sixthed.)Pearson, Boston.
44. Tosun, Ü. ve Güntaş, S. (2018). Üniversite öğrencilerinin kariyer beklentileri ile empati eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: KKTC örneği. European Journal Of Managerial Research (EUJMR), 2(2), 23-38.
45. Turpcu, E. ve Akyurt, h. (2018). Turizm eğitimi alan öğrencilerin kariyer streslerinin belirlenmesi: Giresun üniversitesi öğrencileri üzerine bir araştırma. The Journal of Academic Social Science Studies, 5(69), 365-380. DOI : 10.9761/JASSS7612
46. Türkkahraman, M. ve Şahin, K. (2010). Kadın ve kariyer, Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 2(1), 75-88.
47. Wang, R., Wang, M.ve Georgiev, G. V. (2023). The ınfluence of personal evaluation and social support on career expectations of college students. Behavioral Sciences, 13(12), 992. https://doi.org/10.3390/bs13120992
48. Yaşar, O. M. ve Turgut, M. (2019). Sport science college students and career stress. Cypriot Journal of Educational Sciences, 14(4), 580-589.
49. Yeşilyaprak, B. (1995). Mesleki gelişim kuramları üzerine eleştirel bir değerlendirme. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 2(6), 43-49.
50. Yılmaz, İ. A., Dursun, B., Pektaş, K. ve Altay, A. (2012). Üniversite öğrencilerinin kariyer seçimlerinin demografik özellikler açısından incelenmesi: Pınarhisar MYO örneği. Ejovoc (Electronic Journal of Vocational Colleges), 2(2), 9-21.
51. Zhang, Z., Yu, X. ve Liu, X. (2022). Do I decide my career? Linking career stress, career exploration, and future work self to career planning or indecision. Frontiers in Psychology, 13, 997984. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.997984
52. Zhu, J., Hou, Z., Zhang, H., Wang, D., Jia, Y., Flores, L. Y. ve Chen, S. (2023). To be successful and/or comfortable? Parental career expectations and Chinese undergraduates’ career indecisiveness across gender. Journal of Career Development, 50(3), 674-689. https://doi.org/10.1177/08948453221131015