Analyzing the strategic plans of metropolitan municipalities in the Southeastern Anatolia Region in the context of water management

Öz

Abstract As a result of extraordinary phenomena such as climate change, drought, floods, and wildfires, the demand for water, which is indispensable for human beings, has increased significantly, thereby elevating the importance of effective water management. Although Türkiye is not rich in water resources, it is a country experiencing increasing water scarcity. Situated within the Mediterranean Basin, Türkiye’s Southeastern Anatolia Region is particularly affected by rising temperature due to climate change, which adversely affects water availability. The aim of this study is to assess the extent to which the water resources management is addressed in the strategic plans of metropolitan municipalities in the Southeastern Anatolia Region (Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin, Diyarbakır), in line with responsibilities defined under the Metropolitan Municipality Law No. 5216 and the Regulation on the Protection of Drinking and Potable Water Basins. A qualitative research methodology was employed; beginning with a conceptual framework developed through a review of relevant the literature. Subsequently, the strategic plans of the four Metropolitan Municipalities (MM) in the region for the periods 2015-2020 and 2020-2024 were analyzed using the MAXQDA qualitative data analysis program. The analysis focused on identifying whether the obligations set out in the aforementioned law and regulation were reflected in the strategic plans, using a coding structure comprising eleven thematic codes The unique contribution of this study lies in examining the tasks assigned to metropolitan municipalities for water management through the strategic plans of four metropolitan municipalities using the MAXQDA program and content analysis method and making recommendations in this regard. The findings reveal that the strategic plans largely focused on sustainable development. Notable, the Metropolitan Municipality of Gaziantep demonstrates a comparatively strong focus on water management. However, the aspects of authority, oversight and enforcement in relation to water resources are scarcely addressed across the plans of all four Metropolitan Municipalities.

Anahtar Kelimeler

• Water management
• Metropolitan Municipalities
• Southeast Anatolia
• Strategic Plans

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki büyükşehir belediyelerinin stratejik planlarının su yönetimi bağlamında analizi

Öz

İklim değişikliği, kuraklık, seller, yangınlar gibi olağanüstü olaylar sonucunda insan için vazgeçilmez olan suya duyulan ihtiyaç daha da artmakta ve suyun yönetimi önem kazanmaktadır. Türkiye su kaynakları bakımından zengin bir ülke olmamakla birlikte su kıtlığı çeken ülke konumundadır. Akdeniz Havzası’nda yer alan Türkiye’de iklim değişikliğinin de etkisiyle özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde de sıcaklık seviyeleri artmakta, bu durum da su kaynaklarını olumsuz şekilde etkilemektedir. Bu çalışmanın amacı, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki büyükşehir belediyelerinin (Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin, Diyarbakır) stratejik planlarında, 5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu ve İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair Yönetmelik tarafından BŞB’lere görev olarak verilmiş olan su kaynakları yönetimini değerlendirmektir.Nitel araştırma yöntemi ile hazırlanan çalışmada literatür taraması yapılarak kavramsal çerçeve çizilmiştir. Bununla birlikte bölgede bulunan dört büyükşehir belediyesinin (BŞB) 2015-2020 ve 2020-2024 yıllarındaki stratejik planları su kaynaklarının yönetimi bağlamında MAXQDA nitel veri programı ile analiz edilmiştir. Analizde BŞB’lere kanunda ve yönetmelikte verilen görevlere stratejik planlarda yer verilip verilmediği on bir kod oluşturularak değerlendirilmiştir. BŞB’lere su yönetimi için verilen görevlerin dört BŞB’nin stratejik planları üzerinden MAXQDA programı ile içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmesi ve bu doğrultuda öneriler getirilmesi çalışmanın özgün değerini oluşturmaktadır. Analiz sonucunda BŞB’lerin çoğunlukla sürdürülebilir kalkınmanın sağlanmasına odaklandığı görülmüştür. Su yönetimi konusunda ise Gaziantep BŞB öne çıkmıştır. Ancak dört BŞB’de su kaynaklarının izni, denetimi ve yaptırımı konusuna stratejik planlarda hemen hemen hiç değinilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

• Su yönetimi
• Büyükşehir Belediyeleri
• Güneydoğu Anadolu
• Stratejik Planlar

Kaynakça

1. Aküzüm, T., Çakmak, B., ve Gökalp, Z. (2019). Türkiye’de su kaynakları yönetiminin değerlendirilmesi. International Journal of Agricultural and Natural Sciences, 3(1), 67–74. Retrieved from https://ijans.org/index.php/ijans/article/view/86.
2. Avşar, Y. (2025). Sünger kentlere geçiş: Türkiye'de kentsel su sorununun ve yönetiminin çözümüne yönelik zorluklar ve fırsatlar. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırma Dergisi, 14(1), 459–480.
3. Bostancı, S. (2022). Yerel yönetimlerin iklim ve su politikaları. JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy, 7(1), 395-410.
4. Brugge, R. ve Rotmans, J. (2007). Towards transition management of European water resources. Water Resources Management, 21, 249–267. https://doi.org/10.1007/s11269-006-9052-0.
5. Bulut, M. ve Birben, Ü. (2019). Effect of the eu water framework directive on water resources management in Turkey. Turkish Journal of Forestry. Türkiye Ormancılık Dergisi, 221-233. https://doi.org/10.18182/tjf.562550.
6. Cengiz, A. İ., Güven, H., Erşahin, M. E., Özgün, H., Tuna, M. ve Kınacı, C. (2023). Factors affecting per capita expenditure of water and sewerage administrations in Türkiye. Turkish Journal of Water Science & Management, 7(1), 2–19. https://doi.org/10.31807/tjwsm.1182391.
7. Cosgrove, W. J. ve Loucks, D. P. (2015). Water management: current and future challenges and research directions, Water Resources Research, Volume 51, Issue 6, p.4823-4839.
8. Coşkun, S. (2022). Türkiye'de bütüncül su kaynakları yönetimi: Konya-Çumra-Karapınar Alt Havzası örneği (Yüksek lisans tezi, MEF Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı).

9. Çağlayan, M., ve Kayaer, M. (2023). Su sorununa karşı belediyelerin su etiği ilkelerini benimsemesi. Yönetim ve Ekonomi, 30(3), 531–548. https://doi.org/10.18657/yonveek.1264446
10. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü. (2023). Türkiye'nin su kaynakları ve su yapıları raporu. DSİ Yayınları. https://www.dsi.gov.tr
11. Diyarbakır Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü (DİSKİ). (t.y.). Ana sayfa. https://diski.gov.tr/
12. European Environment Agency. (t.y.). Municipal water management. https://www.eea.europa.eu/help/glossary/gemet-environmental-thesaurus/municipal-water- management
13. Fletcher, T. D., Shuster, W., Hunt, W. F., Ashley, R., Butler, D., Arthur, S., Trowsdale,S., Barraud, S., Semadeni-Davies, A., Bertrand-Krajewski, J., Mikkelsen, P.S., Rivard, G., Uhl, M., Dagenais, D. ve Viklander, M. (2015). SUDS, LID, BMPs and more – The evolution and application of terminology surrounding urban drainage. Urban Water Journal, 12(7), 525–542. https://doi.org/10.1080/1573062X.2014.916314
14. Hoff, H. (2009). Global water resources and their maangement. Current Opinion in Environmental Sustainability, 1(2), 141-147.
15. GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı. (2022). GAP’ta su yönetimi ve sulama projeleri. GAP Yayınları. https://www.gap.gov.tr
16. Gaziantep Su ve Kanalizasyon İdaresi (GASKİ). (2025). 20 adet ölçüm noktası yapım projesi başlıyor. https://gaski.gov.tr/20-adet-olcum-noktasi-yapim-projesi-basliyor/
17. Gaziantep Büyükşehir Belediyesi. (2025). Büyükşehir su yönetimi için çalışma başlattı. https://www.gaziantep.bel.tr/tr/haberler/buyuksehir-su-yonetimi-icin-calisma-baslatti
18. Kılıç, G., Budak, İ., ve Organ, A. (2020). K-ortalamalar kümeleme analizi i̇le belediyelerin çevre hizmetlerinin değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 15(1), 209-230. https://doi.org/10.17153/oguiibf.545524
19. Kırtorun, E., ve Karaer, F. (2018). Su yönetimi ve suyun sürdürülebilirliği. Sürdürülebilir Mühendislik Uygulamaları ve Teknolojik Gelişmeler Dergisi, 1(2), 151-159.
20. Kibaroğlu, A. (2008). Küresel iklim değişikliğinin sınıraşan su kaynakları politikasına etkisi. TMMOB 2. Su Politikaları Kongresi Bildirileri (s. 347–355).
21. Kibaroğlu, A. (2021). Su güvenliği politikalarında yerel aktörlerin rolü: Türkiye örneği. Ortadoğu Etütleri, Insight Turkey, 13(1), 59–78.
22. Karadirek, İ. E. (2016). Urban Water Losses Management in Türkiye: The Legislation and Challenges, Anadolu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi A-Uygulamalı Bilimler ve Mühendislik, 17(3), 572-584.
23. Kimençe, T. (2023). Su kaynakları yönetiminde havza ölçekli faaliyetler. In M. E. Aydın & A. D. Şahin (Eds.), İklim değişimi çerçevesinde su kaynaklarının mevcut durumu ve geleceği (ss. 156-170). Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.
24. Leeuwen, K. ve Sjerps (2016). Istanbul: the challenges of integrated water resources management in Europa’s megacity, Environmnet, Development and Sustainability,18(1), 1-17.
25. Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi (MARSU). (2025). Mardin içme suyu projesinde çalışmalar yüzde 55 oranına ulaştı. https://www.marsu.gov.tr/tr/blog/mardin-icme-suyu-projesinde-calismalar-yuzde-55-oranina-ulasti.
26. Mardin Büyükşehir Belediyesi. (2025). Ana sayfa. https://www.mardin.bel.tr/
27. Mumlu Topçu, D. (2023). Yerel yönetimler bağlamında Türkiye’de su yönetimi: Ordu ve Giresun illeri örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
28. Özbay, M., ve Koç, M. (2024). Türkiye’deki belediyelerin stratejik planlama süreçlerinin fenomenolojik incelemesi: Deneyimlerin, zorlukların, fırsatların ve uygulama stratejilerinin derinlemesine analizi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(3).
29. Öztürk, İ., Cüceloğlu, G., ve Deneri, E. Z. (2023). Yerel yönetimlerin su planlamasında iklim değişiminin rolü. İklim Değişikliği ve Türkiye İklim Ölçüm Ağı (ss. 173–203). İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları.
30. PUB Singapore. (2020). Managing the water cycle. https://www.pub.gov.sg/watersupply/singaporewaterstory.
31. Şahin, H. (2024). Veri zarflama analizi ile kamusal gelirlerin i̇çme suyu ve atık su toplama merkezlerinde dağıtıma etkisinin i̇ncelenmesi: MESKİ örneği. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 142-161. https://doi.org/10.33206/mjss.1327594.
32. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi. (2025). Urfa tanıtım. https://www.sanliurfa.bel.tr/icerik/19870/727/urfa-tanitim
33. Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi. (2025). Şanlıurfa Merkez Atıksu Arıtma Tesisi. https://sanliurfa.bel.tr/icerik/3705/23/sanliurfa-merkez-atiksu-aritma-tesisi
34. Şanlıurfa Su ve Kanalizasyon İdaresi (SUSKİ). (2025). SUSKİ, 2023’te sorunsuz bir altyapı için çalıştı. https://www.suski.gov.tr/icerik/346/19/suski-2023te-sorunsuz-bir-altyapi-icin-calisti.
35. Tuğaç, Ç. (2022). Evaluation of urban infrastructure policies in Türkiye for climate resilience and adaptation. npj Sustainable and Resilient Infrastructure, 2(1), 190–202. https://doi.org/10.1080/23789689.2022.2138162
36. Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazete. (2004). 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5216&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
37. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2012, Nisan 17). Su havzalarının korunması ve yönetim planlarının hazırlanması hakkında yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 28296). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/04/20120417-3.htm.
38. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2018). İçme-kullanma suyu havzalarının korunmasına dair yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 29975). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/02/20170210-4.htm
39. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2023). İçme-kullanma suyu güvenliği planlarının hazırlanması rehberi. Su Yönetimi Genel Müdürlüğü. https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Belgeler/MEVCUT%20DURUM%2022%20N%C4%B0SAN/RehberDokuman.pdf.
40. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğü (2022). Gri Suyun Kullanımı Rehber Dökümanı. https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Belgeler/Su%20Kaynaklar%C4%B1%20%C4%B0klim%20Proje/Gri%20Suyun%20Kullan%C4%B1m%C4%B1%20Rehber%20Dok%C3%BCman%C4%B1.pdf.
41. Yalçıntaş, M., Yılmaz, B., & Demir, C. (2015). A framework for sustainable urban water management: A case study of Istanbul. Sustainability, 7(8), 11050–11075. https://doi.org/10.3390/su70811050
42. Yıldırımer, S. ve Demirci, U. (2024). Havza yönetimi yaklaşımlarında uluslararası alanda yaşanan gelişmelerin Türkiye’deki politika ve strateji belgelerine yansımaları. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 10(1), 78-90. https://doi.org/10.53516/ajfr.1465516.
43. UN DESA. (2024). World Urbanization Prospects: 2024 Revision. United Nations Department of Economic and Social Affairs.
44. UNESCO. (2020). The United Nations World Water Development Report 2020: Water and climate change. Paris: UNESCO.
45. WWAP (United Nations World Water Assessment Programme). (2022). The United Nations World Water Development Report 2022: Groundwater – Making the invisible visible. UNESCO.
46. WWF Türkiye. (t.y.). Türkiye’de su kaynaklarının güncel durumu. https://www.wwf.org.tr/kesfet/tatli_su/turkiyede_su_kaynaklarinin_guncel_durumu/