TÜRK SOSYOLOJİSİNDE BİR GELENEKSEL DÜŞÜNCE KAYNAĞI OLARAK SEFARETNAMELER: KAPICIBAŞI NİŞLİ MEHMET AĞA’NIN RUSYA SEFARETNAMESİ ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ
Öz
Bu yazı, OsmanlI’nın Batıyı sorgulama/tanıma/anlama ve onunla farklı türde ilişkiler kurma çabalarına örneklik teşkil eden sefaretnamelerin Türk sosyolojisi açısından nasıl bir rol ve işlevi olabileceğini tartışmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, Kapıcıbaşı Nişli Mehmet Ağa’nın Rusya Sefaretnamesi örnek olay olarak incelenecektir.
Konunun incelenmesi, öncelikle Türk Sosyolojisinin özgünlük çabaları açısından gerekçelendirilecektir. Bu bağlamda, özgün bir Türk sosyolojisinin tarihle ve geleneksel düşünce kaynaklarıyla yakın bir ilişki kurmak zorunda olduğu savunulacaktır. Daha sonra sefaretnameler, Türk toplumunun önemli geleneksel düşünce kaynaklanndan birisi olarak sunulacak ve Türk sosyolojisine ne tür bilgiler sunma kapasiteleri olduğu tartışılacaktır. İlgili literatürün aksine, sefaretnameleri, esas olarak Osmanlı Devleti'nin modernleşme çabalarının belgeleri olarak değil, onun alternatif siyasetler ve ittifaklar arayışının belgeleri olarak okumanın gerektiği ileri sürülecektir. Son olarak, argümanlar Kapıcıbaşı Nişli Mehmet Ağa’nın Rusya Sefaretnamesi örnek olayından elde edilen veriler çerçevesinde desteklenmeye çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Türk sosyolojisi, Osmanlı Devleti, Sefaretnameler, Kapıcıbaşı Nişli Mehmet Ağa’nın Rusya Sefaretnamesi.
Kaynakça
- GÜRSOY, Belkıs Aitmiş. (2006) “Türk Modernleşmesinde Sefir ve Sefaretnamelerin Rolü.” Bilig, sayı 36: 139-165.
- ÎHSANOGLU, Ekmeleddin. (1991) “Modern Bilimlerin Türkiye’ye Girişi.” 75. Yılında Türkiye’de Sosyoloji. (Editör: İsmail Coşkun). İstanbul: Bağlam Yay..
- KORKUT, Hasan. (2003) “Osmanlı Sefaretnameleri Hakkında Yapılan Çalışmalar.” Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi. Cilt 1, Sayı 2: 491 -511.
- MERTAYAK, Aydın. (2008) “Nişli Mehmet Ağa.” Historians of the Ottoman Empire (Editörler: C. Kafadar, H. Karateke, C. Fleischer).
- http://www.ottomanhistorians.com/database/pdf/nislimehmed.pdf (Erişim tarihi: 23.05.2011).
- SEZER, Baykan, (1991) “Türk Sosyolojisinin Önündeki Sorunlar.” 75. Yılında Türkiye’de Sosyoloji. (Editör: İsmail Coşkun). Bağlam Yay. İstanbul.
- SINGLETON v.d. (1993). (Royce A. Singleton Jr., Bruce C. Straits, M. Miller Straits) Approaches to Social Research. Oxford University Press. New York.
- ŞAHİN, Esin. (2007) “Edebi Bir Tür Olarak Klasik Edebiyatımızda Sefaretnameler.” Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. Sayı 33: 61-68.
- TUNA, Korkut, (1991) “Türk Sosyolojisinin Batı Sosyolojisi ile İlişkisi ve Sonuçları.” 75. Yılında Türkiye’de Sosyoloji. (Editör: İsmail Coşkun). Bağlam Yay. İstanbul.
- UN AT, F. Reşit. (1987) Osmanlı Sefirleri ve Sefaretnameleri. (Hazırlayan: Bekir Sıtkı Baykal) Türk Tarih Kurumu Basımevi. Ankara.
