Evaluations on The Conservation Status and Facade Arrangements of Some Traditional House Examples in Afyonkarahisar

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 4, 1529 - 1562, 22.12.2025

Begüm Buğdaycı

https://doi.org/10.32709/akusosbil.1755747

Öz

One of the most basic needs of human beings is shelter. Humanity, which lived in caves and tree hollows in order to protect itself from physical conditions at first, has created various living spaces by mastering the construction technique over time. With the increase in knowledge and skills regarding the construction technique, shelter areas have been gradually improved, and residential architecture has been adopted. Along with residential architecture, appreciation and aesthetic concern have started to be taken into consideration as well as function. Traditional houses, which mediate the expression of daily life, family structure and demographic situation, have a remarkable place in terms of reflecting the understanding of art of different cultures. Afyonkarahisar houses have been discussed from different perspectives with a few examples in articles and theses. However, these studies are insufficient in evaluating all of the houses in the city center, and there is still a need for a comprehensive examination. However, these studies are insufficient in assessing all of the houses in the city center. Therefore, there is still a need for a comprehensive study of the houses. For this reason, 12 house examples selected from different neighborhoods are examined in this article to support and complement previous studies. In the study, the houses which are described in detail with their construction systems, construction dates, addresses and island-parcel information are presented in a catalog and their drawings and photographs are included. This study aims to contribute to the literature by documenting the current state and facade arrangements of these houses.

Anahtar Kelimeler

gazebo , cantilever , Turkish house , timber-frame , Edelputz plaster

Teşekkür

I would like to express my sincere gratitude to Dr. Ramazan Hüseyin Biçer, a faculty member of the Department of History at Afyon Kocatepe University, for accompanying me during the field research; to technical draftsman Kadir Deniz for his technical support; and to Hatice Aybike Başer and Emirhan Beşer, undergraduate students in the Department of Art History at Afyon Kocatepe University, for their assistance. I would also like to extend my thanks to Gülsüm Akdaş for her help during the fieldwork. A special note of appreciation is owed to Assoc. Prof. Şakir Çakmak and Assoc. Prof. Hasan Uçar for their valuable suggestions.

Afyonkarahisar’daki Bazı Geleneksel Konut Örneklerinin Korunma Durumları ve Cephe Düzenleri Hakkında Değerlendirmeler

Öz

İnsanın en temel ihtiyaçlarından biri barınmadır. İlk başlarda kendini fiziksel koşullardan koruma amacıyla mağaralarda ve ağaç kovuklarında yaşam süren insanlık, zamanla yapım tekniğine hâkim olarak çeşitli yaşam alanları yaratmıştır. İnşa tekniğine dair bilgi ve becerinin artmasıyla da barınma alanları giderek geliştirilmiş ve konut mimarisine geçilmiştir. Konut mimarisi ile birlikte artık işlevin yanı sıra beğeni ve estetik kaygı gözetilmeye başlanmıştır. Gündelik yaşantının, aile yapısının ve demografik durumun ifade edilmesine aracılık eden geleneksel konutlar, farklı kültürlerin sanat anlayışını yansıtması açısından dikkate değer bir yere sahiptir. Kent merkezinde yüzlerce temsili bulunan geleneksel Afyonkarahisar konutları, makale ve tezlerde az sayıda örnekleriyle farklı açılardan ele alınmıştır. Ancak, bu çalışmalar kent merkezindeki konutların tamamının değerlendirilmesinde yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle konutlar üzerine kapsamlı inceleme ihtiyacı halen devam etmektedir. Dolayısıyla makalede daha önceki çalışmaları destekleyici ve tamamlayıcı nitelikte, farklı mahallelerden seçilen 12 adet konut örneği ele alınmıştır. Çalışmada yapım sistemleri, inşa tarihleri, adres ve ada-parsel bilgileri ile detaylı bir şekilde tanıtılan konutlar katalog halinde sunulmuş; çizim ve fotoğraflarına yer verilmiştir. Bu çalışma, konutların mevcut durumunu ve cephe düzenlerini belgeleyerek literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

hımış , cihannüma , çıkma , Edelputz sıva , Türk evi

Teşekkür

Saha araştırmasında bana eşlik eden Afyon Kocatepe Üniversitesi, Tarih Bölümü öğretim üyelerinden Dr. Öğr. Üyesi Ramazan Hüseyin Biçer’e, teknik desteklerinden dolayı yapı teknik ressamı Kadir Deniz’e ve Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sanat Tarihi Bölümü lisans öğrencileri Hatice Aybike Başer ile Emirhan Beşer’e çok teşekkür ederim. Ayrıca, saha çalışmalarındaki yardımları için Gülsüm Akdaş’a da bu vesileyle teşekkür etmek isterim. Özel bir teşekkürü de kıymetli önerilerde bulunan Doç. Dr. Şakir ÇAKMAK ve Doç. Dr. Hasan UÇAR’a borç bilirim.

Kaynakça

• Afyon Valiliği. (2004). Anadolu’nun kilidi Afyon. M. Uyan, İ. Yüksel ve N. Avşar (Eds.), Afyonkarahisar: Afyon Valiliği Yayınları, 21.
• Aliağaoğlu, A. (2003). Afyon’da şehir morfolojisinin iki unsuru: Cadde-sokak sistemi ve konutlar. Coğrafi Bilimler Dergisi, 1(2), 63-83. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000032
• Çal, H. (1999). Afyon şehrinin kapı tokmakları. Vakıf ve Kültür Dergisi, 2(6), 50-53.
• Çiftçi, M. (2023). Afyonkarahisar’daki konutların plan tipolojilerinin analizi (1923-2021) (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi, Afyonkarahisar.
• Eldem, S. H. (1954). Türk evi plan tipleri. İstanbul: Pulhan Matbaası.
• Evren, M. (1959). Türk evinde çıkma. İstanbul: Fakülteler Matbaası.
• Gönçer, S. (1971). Afyon ili tarihi- I. İzmir: Karınca Matbaacılık ve Ticaret Kollektif Şirketi.
• Gümüş, B. (2019). Geleneksel konut cephelerinin görsel analizi: Afyonkarahisar örneği (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
• Güneş, M. (2019). XX. yüzyıl başlarında Afyonkarahisar´da yaşanan bir felaket (1902 yangını ve yangınzedeler için yapılan yardımlar). History Studies, 11(4), 1223-1241. https://doi.org/10.9737/hist.2019.761
• Kahraman, N. (2004). Geleneksel Afyonkarahisar evlerine ait kapıların incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Kara, H. ve Şahbaz, H. (2016). Afyonkarahisar kentsel sit alanında coğrafi gözlemler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(45), 397-407.
• Karakan, B. (2006). Koruma amaçlı imar planlarına eleştirel bir yaklaşım; Afyon örneği (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Kunduracı, O. ve Bahargülü, N. (2018). Geleneksel Afyonkarahisar evlerinde cephe düzenlemeleri. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 43, 491-522. https://doi.org/10.21563/sutad.510557
• Meriç, A. (1995). Afyon ve çevresi eski evleri ve süslemeleri. E.E. Sarlık ve M. Sarlık (Eds.), IV. Afyonkarahisar Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri içinde (29-30 Eylül 1995) (ss. 40-43). Afyonkarahisar: Afyon Belediyesi Yayınları, 7.
• Özek Karadeniz, Y. (2010). Geleneksel Afyonkarahisar evlerinin sürdürülebilir mimarlık ilkeleri bağlamında değerlendirilmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
• Özgündüz, S. (1986). Afyon evleri üzerine genel bir değerlendirme. Beldemiz Afyon, 8, 17-19.
• Özpunar, H. (2011). Afyonkarahisar’ı kül eden yangın-1902. Taşpınar, 6, 7-15.
• Öztank, N. (2005). Afyonkarahisar kenti geleneksel ahşap konutları. Ege Mimarlık, 3/55, 24-27.
• Öztank, N. (2013). Afyonkarahisar geleneksel konut mimarisi ve sokak dokusunun analizi. Ege Mimarlık, 84, 44-49.
• Sel, H. (1998). Geleneksel Afyonkarahisar evlerinin korunması için öneri araştırması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
• Texier, C. (2002). Küçük Asya (coğrafyası, tarihi ve arkeolojisi) (A. Suat, Çev.). II, Ankara: Enformasyon ve Dökümantasyon Hizmetleri Vakfı.
• Uyan, M. (1967). Anılarda Afyonkarahisar. M. Uyanık (Ed.), Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi Yayını.
• Yıldırım, K. (2006). Geleneksel Afyonkarahisar evlerine ait kapılar üzerine bir araştırma. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 21(1), 75-86.
• İnternet Kaynakları
• URL 1. https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2016/11/6-Afyon.pdf Erişim tarihi: 04.02.2025.
• URL 2. http://tr.travelogues.gr/item.php?view=43144 Erişim tarihi: 10.11.2025.