AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI MÜHENDİSLİK TEKNOLOJİLERİ VE UYGULAMALI BİLİMLER DERGİSİ (IJETAS)
ETİK İLKELER VE YAYIN POLİTİKASI

1. Yayın Etiği

Afyon Kocatepe Üniversitesi Uluslararası Mühendislik Teknolojileri ve Uygulamalı Bilimler Dergisi (IJETAS)'nde uygulanan her türlü yayın süreçlerinde bütün paydaşlarının (yazarlar, okuyucular ve araştırmacılar, yayıncı, hakemler ve editörler) etik ilkelere yönelik kurallara uyması önem taşımaktadır. Dergimiz ve tüm kurulları etik görevler ve sorumluluklar konularında Yüksek Öğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, Yükseköğretim Kurumları Etik Davranış İlkeleri ve Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayınlanan rehberler ve politikaları ilke edinmiştir.

2. Yazarların Etik Sorumlulukları

Dergimize çalışma gönderen yazar(lar)ın aşağıdaki etik sorumluluklara uyması gerekmektedir:
• Özgünlük ve Atıf: Yazar(lar)dan gönderdikleri çalışmaların özgün olması beklenmektedir. Yazar(lar)ın başka çalışmalardan yararlanmaları veya başka çalışmalardan alıntı yapmaları durumunda eksiksiz ve doğru bir biçimde atıfta bulunmaları ve/veya alıntı yapmaları gerekmektedir. Yazarlar, tamamen orijinal eserler yazdıklarından ve yazarlar başkalarının eserlerini ve/veya sözlerini kullanmışlarsa, bunun uygun şekilde alıntılandığından ve gerektiğinde izin alındığından emin olmalıdır.
• İzinler: Konuşma, yazışma veya üçüncü şahıslarla yapılan tartışmalardan özel olarak elde edilen bilgiler, kaynaktan açık ve yazılı izin alınmadan kullanılmamalı veya rapor edilmemelidir.
• İntihal: İntihalin tüm biçimleri etik olmayan bir davranış teşkil eder ve kabul edilemez. Böyle bir durum tespit edildiğinde gerekli işlemler başlatılır.
• Veri Doğruluğu: Makalenin yazar(lar)ının tahrif edilmiş ve uydurulmuş veri kullandığı tespit edilirse, bu yazarların çalıştığı kurum rapor edilecek ve makale reddedilecektir.
• Yazarlık Hakkı: Başvuru yapılan taslak makalenin/araştırma çalışmasının hazırlanmasında makale içeriğine nitelikli katkı sağlamayanlar yazar olarak belirtilmemelidir. Makalenin belirli şekilsel yönlerine (örneğin, dil düzenlemesi, teknik çizimler, mizanpajlar veya metin/grafik düzenlemeleri) katılmış olan başkaları varsa, ilgili kişiler teşekkürler kısmında belirtilmelidir.
• Sorumlu Yazar: Sorumlu yazar, tüm uygun ortak yazarların dahil edildiğinden ve uygun olmayan yazarların makaleye dahil edilmediğinden emin olmalıdır. Ayrıca tüm ortak yazarların makalenin son halini görüp onayladığından ve yayınlanmak üzere sunulmasını kabul ettiğinden sorumludur.
• Yazar Listesi: Yazarların, makalelerini göndermeden önce yazarların listesinin ve sırasının dikkatlice incelenmesinden ve gönderim sırasında yazarların kesin listesini sağlanmasından sorumludurlar. İstisnai durumlarda Editör (kendi takdirine bağlı olarak) makale gönderildikten sonra yazar eklenmesini, silinmesini veya yeniden düzenlenme taleplerini dikkate alır. Sorumlu yazar böyle bir durumda talebini Editöre açıkça belirtmelidir.
• Sorumluluk ve Çıkar Çatışması: Yazarlar çalışma için topluca sorumluluk alırlar. Her bir yazar, çalışmanın herhangi bir bölümünün doğruluğu veya bütünlüğü ile ilgili soruların uygun şekilde soruşturulmasını ve çözülmesini sağlamaktan sorumludur. Yayınlanmak üzere gönderilen tüm çalışmaların varsa çıkar çatışması teşkil edebilecek durumları ve ilişkileri açıklanmalı/belirtilmelidir.
• Veri Paylaşımı: Yazar(lar)dan ön değerlendirme veya hakem değerlendirme süreçlerinin herhangi bir aşamasında makalelerinde belirtilen sonuç/kodlama/analizlere vb. ilişkin ham veri talep edilebilir. Talep durumunda yazar(lar) beklenen veri ve bilgileri yayın kurulu veya Editörlere sunmaya hazır olmalıdır.
• Etik İzinler: Yazar(lar) kullanılan verilerin kullanım haklarına, araştırma/analizlerle ilgili gerekli izinlere sahip olduklarını veya deney yapılan deneklerin rızasının alındığını gösteren belgeye sahip olmalıdır.
• Hata Bildirimi: Yazar(lar)ın yayınlanmış, erken görünüm veya değerlendirme aşamasındaki çalışmasıyla ilgili bir yanlış veya hatayı fark etmesi durumunda, dergi editörü, alan editörü, editör yardımcısı veya yayıncıyı bilgilendirme, düzeltme veya geri çekme işlemlerinde editörle işbirliği yapma yükümlülüğü bulunmaktadır.
• Çoklu Yayın Yasağı: Yazarlar çalışmalarını aynı anda birden fazla derginin başvuru sürecinde bulunduramaz. Daha önce herhangi bir dilde basılmış veya başvurusu devam eden yazılar/çalışmalar dergimizde basılmak üzere değerlendirilmez. Devam eden bir başvuru süreci varsa önceki başvurunun tamamlanmasını takiben dergimize başvuru süreci başlatılabilir. Başka bir dergide yayınlanmış çalışma dergimize gönderilemez. Yazarlar IJETAS'a gönderdikleri bir yazıyı/araştırma çalışmasını başka bir dergiye gönderemezler.
• Telif İzinleri: Başka bir ortamda yayınlanmış olan metin/şekil/çizelge/kodlama/veriler başvurulan makalede kullanılmış ise ilgili izinlerin (gerekli ise) önceki yayınevinden alınmasından yazar sorumludur.
• İmzalı Üst Yazı: Yazarlar online sistem üzerinden makale ile birlikte “imzalı üst yazı” ve “yazar beyan formu”nu ilk kayıt esnasında sisteme yüklemek zorundadırlar. İmzasız başvurular geri gönderilir.
• Kongre ve Sempozyum Bildirileri: Kongre/konferans/sempozyum gibi etkinliklerde sunulması planlanan/sunulan/yayınlanan/basılan aynı verileri içeren çalışmalar ile ilgili olarak yazarların detaylı bilgi sunmaları gerekmektedir. Dergi yayın politikaları gereği kongre/sempozyum/konferansta tam metin bildiri olarak basılmış çalışmalar kesinlikle kabul edilmemektedir.
o Daha önce özet bildiri olarak sunulmuş çalışmalar kabul edilmekle birlikte, “Özet Bildirilerden” türetilen makalelerin dipnot olarak şu şekilde belirtilmesi gerekmektedir: “Bu makale Gün/Ay/Yıl tarihleri arasında Şehir/Ülke’de düzenlenen “………………………….” adlı etkinlikte sözlü bildiri olarak sunulmuş ve özeti kongre/konferans/sempozyum bildiri özet kitabında basılmış “……..” başlıklı bildirinin geliştirilmiş halidir.”.
• Tezlerden Türetilen Yayınlar: Lisansüstü tezlerden türetilen makaleler için benzerlik sınırlarına uyulur. Makalenin yazılması esnasında tez metinlerinin/bölümlerin aynen alınması veya kopyala/yapıştır şeklinde olmasından kaçınılmalıdır.
o Lisansüstü tezlerden türetilmiş yayınlarda, dipnot olarak şu ifade kullanılmalıdır: “Bu çalışma Prof.Dr./Doç.Dr./ Dr. Öğretim Üyesi danışmanlığında …………. tarafından …….. tarihinde tamamlanan “…..” başlıklı ve [YÖK Tez No] numaralı yüksek lisans/doktora tezinden türetilmiştir.”.
• Tam Metin Çakışması: DOI numarası vb. adres gösterilmiş tam metin çalışmalar kesinlikle kabul edilmemektedir. Açıklama ve detaylı bilgi verilmeden yapılan başvurulardan dolayı oluşabilecek mükerrer yayın, DOI adresi veya atıf adresi çakışması durumunda yaşanabilecek telif hakları problemlerinden yazar sorumludur.

•Yapay zeka araçları dergiye gönderilecek makalelerin yalnızca dilbilgisi, yazım hataları ve üslup tutarlılığını kontrol etmek için kullanılabilir.

3. Hakemlerin Etik Sorumlulukları

Hakem değerlendirmesi, yazarla editoryal iletişim yoluyla yazara makaleyi geliştirmede yardımcı olabilir ve editöre editoryal kararlar vermede yardımcı olur. Akran değerlendirmesi, resmi bilimsel iletişimin önemli bir bileşenidir.

• Zamanlılık ve Yetkinlik: Hakemler değerlendirmeyi kabul ettikleri çalışmayı zamanında değerlendirmelidirler. Bir makalede bildirilen araştırmayı incelemek için kendini vasıfsız/yetersiz hisseden veya hızlı bir şekilde gözden geçirmenin imkansız olacağını öngören bir hakem, editörü bilgilendirmeli ve inceleme sürecine katılmayı reddetmelidir. Hakemler sadece uzmanlık alanları ile ilgili çalışmayı değerlendirmeyi kabul etmelidir.
• Gizlilik: Hakemlik görevlerinde değerlendirmeye alınan tüm yazılar gizli belgeler olarak değerlendirilmelidir. Hakemler makale hakkındaki bilgileri kimseyle paylaşmamalı veya yazarlarla doğrudan iletişime geçmemelidir. Gizlilik ilkesi gereği inceledikleri çalışmaları ve formlarını değerlendirme sürecinden sonra imha etmelidir.
o İncelenen bir makaledeki yayınlanmamış materyaller, yazarın açık yazılı izni olmadan bir hakemin kendi araştırmasında kullanılmamalıdır. Hakem değerlendirmesi yoluyla elde edilen ayrıcalıklı bilgi veya fikirler gizli tutulmalı ve kişisel avantaj için kullanılmamalıdır.
• Yapay Zeka (YZ) Kullanımı: Hakemler, gönderilen bir makaleyi veya herhangi bir bölümünü üretken bir yapay zeka aracına yüklememelidir, çünkü bu, yazarların gizlilik ve mülkiyet haklarını ihlal edebilir ve makalenin kişisel olarak tanımlanabilir bilgiler içerdiği durumlarda veri gizliliği haklarını ihlal edebilir. Bu gizlilik şartı, makale ve/veya yazarlar hakkında gizli bilgiler içerebileceğinden, hakem değerlendirme raporunu da kapsar. Bu nedenle, hakemler, yalnızca dili ve okunabilirliği geliştirmek amacıyla olsa bile, hakem değerlendirme raporlarını bir yapay zeka aracına yüklememelidir. Yapay zeka araçları dergiye gönderilecek makalelerin yalnızca dilbilgisi, yazım hataları ve üslup tutarlılığını kontrol etmek için kullanılabilir.
• Nesnellik ve Yapıcılık: İncelemeler objektif olarak yapılmalıdır. Hakemler, sahip olabilecekleri herhangi bir kişisel önyargının farkında olmalı ve bir makaleyi incelerken bunu dikkate almalıdır. Milliyet, cinsiyet, dini inançlar, siyasal inançlar ve ticari kaygıların değerlendirmeye etki etmesine izin vermemelidir. Hakem değerlendirmelerinin yapıcı ve nazik bir dille yapması beklenir; düşmanlık, iftira ve hakaret içeren aşağılayıcı kişisel yorumlar yapılmamalıdır.
• Benzerlik Tespiti: Bir hakem, makaledeki potansiyel etik sorunlara karşı uyanık olmalı ve incelenen makale ile hakemin kişisel bilgisine sahip olduğu diğer yayınlanmış makaleler arasındaki herhangi bir önemli benzerlik veya örtüşme de dahil olmak üzere bunları editörün dikkatine sunmalıdır.
• Çıkar Çatışması: Hakemler, makalelerle bağlantılı yazarlar, şirketler veya kurumlardan herhangi biriyle rekabetçi, işbirlikçi veya diğer ilişkiler veya bağlantılardan kaynaklanan potansiyel çıkar çatışmalarına sahip oldukları bir makaleyi incelemeyi kabul etmeden önce Editöre danışmalı veya değerlendirme davetini reddetmelidir.
• Atıf Manipülasyonu: Bir hakem, bir yazarın hakemin (veya ortaklarının) çalışmasına alıntılar içermesi gerektiğini öne sürerse, bu, hakemin atıf sayısını artırmak veya çalışmalarının görünürlüğünü artırmak amacıyla değil, gerçek bilimsel nedenlerle olmalıdır.
• Kör Hakemlik: Tüm çalışmaların "Kör Hakemlik" ile değerlendirilmesi gerekmektedir. IJETAS değerlendirme süreci çift taraflı kör hakemlik ilkesiyle yürütülür. Hakemler yazarlar ile doğrudan iletişime geçemez. Değerlendirme formları ve tam metinler üzerindeki hakem yorumları editör/alan editörü/editör yardımcısı aracılığıyla Sorumlu Yazar(lar)a isimsiz olarak iletilir.

4. Editörlerin Etik Görev ve Sorumlulukları

Dergimizde görev yapan editör ve alan editörleri, açık erişim olarak Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayınlanan rehberleri temel alırlar.
Genel Görev ve Sorumluluklar: Editörler, IJETAS'ta yayınlanan her yayından sorumludur. Okuyucuların ve yazarların bilgi ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik çaba sarf etme, dergide yayınlanan çalışmaların kalitesini geliştirme, düşünce özgürlüğünü destekleme, akademik açıdan bütünlüğü sağlama ve fikri mülkiyet haklarını koruma editörün sorumluluğundadır.
İlişkiler ve Süreçler:
• Okuyucu ile İlişkiler: Editörler tüm okuyucu, araştırmacı ve uygulayıcıların ihtiyaç duydukları bilgi, beceri ve deneyim beklentilerini dikkate alarak karar vermelidir.
• Yazarlar ile İlişkiler: Editörler, çalışmaların önemi, özgün değeri, geçerliliği ve derginin amaçlarına dayanarak karar vermelidir. Çalışma ile ilgili ciddi bir sorun olmadıkça, olumlu yöndeki hakem önerilerini göz ardı etmemelidir. Kör hakemlik değerlendirme süreci mutlaka yayınlanmalı ve editörler tanımlanan süreçlerde yaşanabilecek sapmaların önüne geçmelidir. Yazarlara açıklayıcı ve bilgilendirici şekilde bildirim sağlanmalıdır.
• Hakemler ile İlişkiler: Editörler hakemleri çalışmanın konusuna uygun belirlemeli, körleme hakemlik bağlamında hakemlerin kimlik bilgilerini gizli tutmalı ve yazarlar ile hakemler arasında çıkar çatışması olup olmadığını gözetmelidir.
• Editör Kurulu ile İlişkiler: Editörler, tüm editör kurulu üyelerinin süreçleri yayın politikaları ve yönergelere uygun ilerletmesini sağlamalıdır. Kurul ile düzenli toplantılar yaparak derginin gelişimi sağlanmalıdır.
Kör Hakemlik ve Değerlendirme Süreci: Editörler; dergi yayın politikalarında yer alan "Kör Hakemlik ve Değerlendirme Süreci" politikalarını uygulamakla yükümlüdür. IJETAS'a gönderilen makaleler, Editör/Alan Editörü/Editör Yardımcısı tarafından derginin odak ve kapsamına uygunluğu bakımından değerlendirilir. Uygun bulunan makale isimsiz olarak iki hakeme gönderilir. Bir ret ve bir kabul (veya düzeltme) durumunda makale üçüncü hakeme gönderilir. Ağır değişikliklerle düzeltme durumunda, makalenin reddine karar verilebilir. Karar yazar(lar)a hakem raporları ile birlikte bildirilir.
Diğer Editör Sorumlulukları:
• Kişisel Verilerin Korunması: Editörler; değerlendirilen çalışmalarda yer alan deneklere veya görsellere ilişkin kişisel verilerin korunmasını sağlamakla yükümlüdür. Çalışmalarda kullanılan bireylerin açık rızası belgeli olmadığı sürece çalışmayı reddetmekle görevlidir.
• Etik Kurul, İnsan ve Hayvan Hakları: Editörler; değerlendirilen çalışmalarda insan ve hayvan haklarının korunmasını sağlamakla yükümlüdür. Çalışmalarda kullanılan deneklere ilişkin etik kurul onayı, deneysel araştırmalara ilişkin izinlerin olmadığı durumlarda çalışmayı reddetmekle sorumludur.
• Olası Suistimal: Editörler; olası suistimal ve görevi kötüye kullanma işlemlerine karşı önlem almakla yükümlüdür.
• Fikri Mülkiyet: Editörler; yayınlanan tüm makalelerin fikri mülkiyet hakkını korumakla, olası ihlallerde derginin ve yazar(lar)ın haklarını savunmakla yükümlüdür.
• Şikayetler ve Çıkar Çatışması: Editörler gelen şikayetleri dikkatlice inceleyerek yanıtlamalıdır. Dergi sahibi, yayıncı ve diğer hiçbir politik/ticari unsur, editörlerin bağımsız karar almalarını etkilemez. Editörler çıkar çatışmalarını göz önünde bulundurarak yayın sürecinin bağımsızlığını garanti eder.

5. İntihal Denetimi

Dergiye gönderilen her makaleye benzerlik taraması yapılmaktadır. Benzerlik denetimi iThenticate gibi yazılımlar aracılığıyla gerçekleştirilmektedir.
• Oranlar: Dergide maksimum benzerlik oranları; Genel Benzerlik %20, Tekil Benzerlik %4 olarak kabul edilmektedir.
• Uygulama: Bu oranların aşılması durumunda, Editör(ler) tarafından incelenen intihal denetim raporları yazar(lar) ile paylaşılır ve yazar(lar)dan düzeltme istenebilir veya makale reddedilebilir. Makalenin düzeltilmesi durumunda son hali tekrar intihal değerlendirmesine tabi tutulur. Belirli durumlarda (teknik kalıp cümleler, formüller, eşitlikler vb. yoğun olduğu durumlar) genel benzerlik oranlarının yüksek olması durumunda, son karar Editör(ler) tarafından verilir.