Collocations in Reading Texts of German as a Foreign Language Textbooks: An analysis based on the example of the textbook „Motive“

Öz

Collocations play an important role in language teaching and language acquisition. These word combinations consist of words that frequently occur together and within a specific context in a text. The words that form a collocation generally cannot be replaced or substituted by others. Since mastering collocations significantly contributes to the development of linguistic competence, foreign language learners, in particular, should learn these word combinations as units. Against this background, the aim of the present study is to examine the textbook Motive, used in the German preparatory program at X-University, with regard to collocations. First, the concept of collocation was analyzed based on the relevant literature, and its scope was defined. Then, the textbook—which is a compact coursebook starting from level B1—was examined to determine how frequently and in what way collocations of the type (noun + verb) appear in the reading texts as well as in the corresponding exercises. A qualitative-quantitative research design was chosen for the study, applying a case study design. The data were collected through document analysis and evaluated using descriptive analysis. The results were visualized in tabular form. As part of the quantitative data analysis, the frequency of collocations and their proportion per reading text were calculated. The results show that the collocations found in the reading texts are limited and are almost not considered at all in the corresponding exercises. While some texts contain three to four collocations, others include only one or two. This indicates that collocations in the textbook are not used systematically but rather sporadically. Therefore, the use of collocations should be given greater consideration in language textbooks.

Anahtar Kelimeler

• collocations
• textbooks
• reading text
• German as a foreign language teaching

Proje Numarası

TÜBAP 2024/114

Kollokationen in Lesetexten von DaF-Lehrwerken: Eine Analyse am Beispiel des Lehrwerks „Motive“

Öz

Kollokationen spielen im Sprachunterricht und Spracherwerb eine wichtige Rolle. Diese Wortverbindungen sind Kombinationen von Wörtern, die häufig gemeinsam und in einem bestimmten Kontext innerhalb eines Textes verwendet werden. Die Wörter, die eine Kollokation bilden, können in der Regel nicht durch andere ersetzt oder untereinander ausgetauscht werden. Da das Erfassen von Kollokationen wesentlich zur Entwicklung sprachlicher Kompetenzen beiträgt, sollten insbesondere Fremdsprachenlernende diese Wortverbindungen gemeinsam erlernen. Vor diesem Hintergrund besteht das Ziel der vorliegenden Studie darin, das in Deutschvorbereitungsklassen der X-Universität verwendete Lehrwerk Motive im Hinblick auf Kollokationen zu untersuchen. Zunächst wurde der Begriff der Kollokation auf der Grundlage der Fachliteratur analysiert und sein Umfang definiert. Anschließend wurde das Lehrwerk, das ein kompaktes Lehrbuch darstellt, ab dem Niveau B1 untersucht, um festzustellen, wie häufig und in welcher Weise Kollokationen vom Typ (Substantiv + Verb) in den Lesetexten sowie in den zugehörigen Übungen vorkommen. In der Studie wurde ein qualitativ-quantitatives Forschungsdesign gewählt, wobei das Fallstudiendesign angewendet wurde. Die Daten wurden mithilfe der Dokumentenanalyse erhoben und mittels beschreibender Analyse ausgewertet. Die Ergebnisse wurden in Tabellenform visualisiert. Als quantitative Datenanalyse wurden die Häufigkeit der Kollokationen und ihr Anteil pro Lesetext berechnet. Die Ergebnisse zeigen, dass die in den Lesetexten vorkommenden Kollokationen begrenzt sind und in den zugehörigen Übungen nahezu gar nicht berücksichtigt werden. Während in manchen Texten drei bis vier Kollokationen vorkommen, finden sich in anderen lediglich ein bis zwei. Dies deutet darauf hin, dass Kollokationen im Lehrwerk nicht systematisch, sondern eher verstreut verwendet werden. Daher sollte in Lehrbüchern der Einsatz von Kollokationen verstärkt berücksichtigt werden.

Anahtar Kelimeler

• Kollokationen
• DaF-Lehrwerk
• Lesetexte
• DaF-Unterricht

Proje Numarası

TÜBAP 2024/114

Almanca Ders Kitaplarındaki Okuma Metinlerinde Eşdizimlilikler: “Motive” Ders Kitabı Örneğinde Bir Analiz

Öz

Eşdizimli sözcükler dil öğretimi ve öğreniminde önemli bir rol oynamaktadır. Bu sözcük grubu sıklıkla birlikte ve metin içerisinde belirli bir bağlamda kullanılan kelime kombinasyonlarıdır. Eş dizimli sözcük grubu içinde bulunan sözcükler çoğunlukla başka bir kelime ile değiştirilemez veya birbirinin yerine geçemez. Eşdizimli sözcüklerin kavranması dilsel becerilere önemli bir katkıda bulunduğu için özellikle yabancı dil öğrenen öğrencilerin bu kelime gruplarını birlikte öğrenmeleri gerekmektedir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı Trakya Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu’nda Almanca hazırlıkta okutulan Motive ders kitabının eşdizimli sözcükler açısından incelenmesidir. Çalışmada öncelikle eşdizimli sözcük kavramı literatüre dayalı olarak incelenerek kapsamı belirlenmiştir. Daha sonra bu kitap kompakt bir ders kitabını oluşturduğu için B1 seviyesinden itibaren taranarak eşdizimli sözcüklerin (Substantiv + Verb) okuma metinlerinde ve bu okuma metinlerine yönelik hazırlanan alıştırmalarda nasıl ele alındığı, ne sıklıkla yer verildiği incelenmiştir. Nitel ve nicel araştırma deseninin benimsendiği çalışmada durum çalışması deseninden faydalanılmıştır. Veriler doküman analizi tekniği ile toplanmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin analizi betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Sonuçlar tablolar yoluyla görselleştirilmiştir. Nicel veri analizi olarak ezdizimli sözcüklerin sıklık derecesi ve bir okuma metninde bulunma oranı hesaplanmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre okuma metinlerinde geçen eş dizimli sözcüklerin sınırlı olduğu ve okuma metinlerine yönelik hazırlanan alıştırmalarda bu sözcük gruplarına neredeyse hiç yer verilmediği tespit edilmiştir. Bazı metinlerde 3, 4 eşdizim birden bulunurken bazı metinlerde ise yalnızca 1–2 eşdizim geçmektedir. Bu durum, eşdizimlerin kitap genelinde sistematik olarak değil, dağınık biçimde kullanıldığını göstermektedir. Buna göre ders kitaplarında eş dizimli sözcük kullanımına daha fazla yer verilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• eş dizimli kelimeler
• ders kitabı
• okuma metni
• yabancı dil olarak Almanca öğretimi

Destekleyen Kurum

Trakya Üniversitesi

Proje Numarası

TÜBAP 2024/114

Kaynakça

1. Akol Göktaş, S. (2021). Yöntem Olarak Derlem Araştırmaları: Derlem Dilbiliminin Dil İncelemelerinde Kullanımı. İçinde Asutay, H.; Sakarya Maden, S.; Vural, L.; Gürbüz, F. & Kurum, G. (Ed.). Ölçülebilir Eğitim. Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınevi.
2. Bahns, J. (1993). Lexical collocations: A contrastive view. ELT Journal, 47(1), 56–63. https://doi.org/10.1093/elt/47.1.56
3. Biber, D., Conrad, S., & Cortes, V. (2004). If you look at…: Lexical bundles in university teaching and textbooks. Applied Linguistics, 25(3), 371–405. https://doi.org/10.1093/applin/25.3.371
4. Bowen, G. A. (2009). Document Analysis as a Qualitative Research Method. Qualitative Research Journal, 9, 27-40. http://dx.doi.org/10.3316/QRJ0902027
5. Bozoğlu, U. (2020). A study on teaching collocations (Verb+noun) in a secondary school EFL context. [Yüksek Lisans Tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
6. Bubenhofer, N. (2009). Sprachgebrauchsmuster: Korpuslinguistik als methode der diskurs- und kulturanalyse. Berlin, New York: De Gruyter.
7. Cardno, C., Rosales-Anderson, N., & McDonald, M. (2017). Documentary analysis hui: An emergent bricolage method for culturally responsive qualitative research. MAI Journal, 6(2), 143-152. https://doi.org/10.20507/MAIJournal.2017.6.2.4
8. Coolican, H. (2009). Research methods and statistics psychology (5th ed.). London: Hodder Education.

9. Cowie, A. P. (1994). Phraseology. In R. E. Asher (Ed.), The encyclopedia of language and linguistics (pp. 3168–3171). Oxford: Pergamon.
10. Creswell, J. W. (2002). Research design: Qualitative, quantitative and mixed method approaches (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
11. Çepni, S. (2010). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş (5. Baskı). Trabzon: Celepler.
12. Dörnyei, Z. (2007). Research methods in applied linguistics. New York: Oxford University Press.
13. Emekli, A. M. (2022). Didaktisierung von Kollokationen in DaF-Lehrwerken. [Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
14. Evert, S. (2008). Corpora and Collocations. In A. Lüdeling, & M. Kytö (Eds.), Corpus Linguistics (pp. 1212-1248). Mouton de Gruyter. https://doi.org/10.1515/9783110213881.2.1212
15. Firth, J. R. (1957). Modes of Meaning. Papers in linguistics 1934–1951 (pp. 190-215). London: Oxford University Press.
16. Gibbs, G. R. (2007). Thematic coding and categorizing, analyzing qualitative data. London: SAGE Publications Ltd. http://dx.doi.org/10.4135/9781849208574
17. Gündoğdu, M. (2000). Funktionsverbgefüge als sprachliches und didaktisches Problem. Universitätsbibliothek Johann Christian Senckenberg, Sonderausgabe, 276-293. urn:nbn:de:hebis:30:3-246388
18. Hausmann, F. J. (1984). Wortschatzlernen ist Kollokationslernen. Zum Lehren und Lernen französischer Wortverbindungen. Praxis des Neusprachlichen Unterrichts, 3(4), 395-406.
19. Hausmann, F. J. (1985). Kollokationen in deutschen Wörterbüchern. Ein Beitrag zur Theorie des lexikographischen Beispiels. In H. Bergenholtz & J. Mugdan (Eds.), Lexikographie und Grammatik. Akten des Essener Kolloquiums zur Grammatik im Wörterbuch 28-30.06.1984 (Red. Lexicographica. Series Maior 3) (pp. 118-129). Tübingen.
20. Hausmann, F. J. (2007). Die Kollokationen im Rahmen der Phraseologie – Systematische und historische Darstellung. Zeitschrift für Anglistik und Amerikanistik, 55(3), 217–234. https://doi.org/10.1515/zaa.2007.55.3.217
21. Hays, P. A. (2004). Case study research. In K. de Marrais & S. D. Lapan (Eds.), Foundation for research: Methods of inquiry in education and the social sciences (pp. 218-234). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
22. Karadavut, Y. (2017). Wortschatzdidaktik unter besonderer Berücksichtigung der Kollokationen. Erweiterung der produktiven lexikalischen Kompetenz bei fortgeschrittenen türkischen Lernern [Doktora Tezi]. Çukurova Üniversitesi.
23. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
24. Krenn, W., & Puchta, H. (2016). MOTIVE, Kompaktkurs DaF. Kursbuch Lektion 1-30, DaF. München: Hueber Verlag.
25. Lemnitzer, L., & Zinsmeister, H. (2015). Korpuslinguistik: Eine einführung (3., überarbeitete und erweiterte auflage). Tübingen: Narr.
26. Lewis, M. (2000). Teaching collocation: Further developments in the lexical approach. Hove: Language Teaching Publications.
27. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev. Ed.). Ankara: Nobel Yayıncılık.
28. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (2016). Nitel veri analizi: Genişletilmiş bir kaynak kitap (2. Baskı). (S. Akbaba Altun ve A. Ersoy, Çev. Eds.). Ankara: Pegem Akademi.
29. Nesselhauf, N. (2005). Collocations in a learner corpus. Amsterdam: John Benjamins.
30. Pintye-Lukács, E. (2023). Kollokationen in schriftlichen Textproduktionen: Eine empirische Untersuchung bei ungarischen DaF-Lernern. Neofilolog, 61(1), 188–204. https://doi.org/10.14746/n.2023.61.1.11
31. Quasthoff, U., & Richter, M. (2005). Projekt deutscher wortschatz. In M. Cardona, F. Jopling, W. Krenn, M. A. Lewis, U. Quasthoff, M. Richter, J. Rüdiger-Harper, G. Stoks & S. Wokusch (Eds.), Lexikalischer ansatz (pp. 33-35). Babylonia, Die Zeitschrift für Sprachunterricht und Sprachenlernen, 3-2005. Comano: Fondazione Lingue e Culture.
32. Reder, A. (2002). Eine Aufgaben- und Übungstypologie zur Entwicklung der Kollokationskompetenz von DaF-Lernern. In V. Ágel & A. Herzog (Eds.), Jahrbuch der ungarischen Germanistik (pp. 293-315). Budapest/Bonn.
33. Reder, A. (2006). Kollokationsforschung und Kollokationsdidaktik. Linguistik Online, 28(3). https://doi.org/10.13092/lo.28.617
34. Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi [Kocaeli University Journal of Education], 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
35. Saldana, J. (2011). Fundamentals of qualitative research. Oxford University Press.
36. Scherer, C. (2006). Korpuslinguistik. Heidelberg: Universitätsverlag Winter.
37. Schmitt, N. (2000). Vocabulary in language teaching. Cambridge: Cambridge University Press.
38. Schmitt, N. (2010). Researching vocabulary: A vocabulary research manual. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
39. Sinclair, J. (1991). Corpus, concordance, collocation. Oxford: Oxford University Press.
40. Sönmez, V., & Alacapınar, F. G. (2018). Örneklendirilmiş bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Anı Yayıncılık.
41. Steyer, K. (2008). Kollokationen in deutschen Wörterbüchern und in der deutschen Wörterbuchforschung. Lexicographica, 24, 185-207.
42. Tahiroğlu, B. T. (2010). Derlem, Bilgisayar Destekli Sözlük Bilimi, Eş Dizimlilik ve Otomatik Terim Çıkarımı. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 58(1), 183-197.
43. Targońska, J. (2015). Welchen Kollokationsbegriff braucht die Fremdsprachendidaktik? Anregungen zu einer fremdsprachendidaktisch orientierten Auffassung des Kollokationsbegriffs. Kwartalnik Neofilologiczny, LXII(3), 415–434.
44. Tognini-Bonelli, E. (2001). Corpus linguistics at work. Amsterdam: Philadelphia.
45. Vardar, B. (2002). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü. İstanbul: Multilingual.
46. Wray, A. (2002). Formulaic language and the lexicon. Cambridge: Cambridge University Press.
47. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.