Necdet Yaşar’ın Hüzzam Makamındaki Taksimleri Bağlamında Besteleme Davranışlarının Tespiti

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 23, 92 - 104, 13.01.2026

Elif Şimal Getboğa , Emre Üstgül

Öz

Geleneksel Türk sanat müziğinde on üçüncü yüzyıldan itibaren önemli bir çalgısal tür olarak öne çıkan taksim, belirli bir makamsal ve biçimsel bütünlük içerisinde irticalen oluşturulan usulsüz ezgiler olarak tanımlanabilir. Diğer bir deyişle taksim, günümüz dahil her dönemde icracının çalgı üzerindeki teknik hakimiyetini, sahip olduğu yaratma becerilerini ve bestecilik yeteneğini gösterebileceği bir icra türü olarak görülmüştür. Geleneksel Türk sanat müziğinde virtüözlük kriteri olarak “iyi taksim yapabilme becerisi” önemli bir ölçüt olarak tanımlanmıştır. Bu bağlamda, Cumhuriyet dönemi Türk sanat müziği tanbur icracılarının öne çıkan isimlerinden biri olan Necdet Yaşar(1930-2017), tanbur çalgısında sahip olduğu üst seviye teknik becerilerinin yanı sıra, taksim formundaki müzik yaratımlarıyla da önemli bir yere sahiptir. Özellikle tanburi Cemil Bey ile başlayan ve Mesut Cemil Bey ile devam eden ekolün günümüze ulaşmasında Yaşar önemli bir isim olarak dikkat çeker. Öğrencilik yıllarında Nevzat Atlığ yönetimindeki öğrenci korosu ile başlayan müzik yaşantısına, başta İstanbul Radyosu ve Kültür Bakanlığı’na bağlı klasik koroda tanbur icracısı olarak uzun yıllar devam eden sanatçı, daha sonraları kendi kurduğu müzik topluluğundaki çalışmalarıyla dikkat çekmiş ve yirminci yüzyılda tanbur çalgısının bilinirliğine büyük katkı vermiştir
Yaşar’ın taksim formundaki icraları üzerine, sayısı çok olmamakla birlikte, son yıllarda lisansüstü araştırma çalışmaları yapılmıştır. Bu araştırmaların hemen hepsinde ortak amacın, taksimlerin makamsal analizi boyutunda sınırlandığı, Yaşar’ın besteleme davranışlarının tespiti noktasına odaklanılmadığı görülmüştür. Bu araştırma; Yaşar’ın Hüzzam makamında yaptığı üç taksimin yapısal analizlerine odaklanarak, sanatçının besteleme davranışlarının tespit edilmesine odaklanmaktadır. Nitel bir araştırma olarak üç bölümden oluşan araştırmanın birinci bölümünde, Necdet Yaşar’ın hayatı, müzik yaşamı ve müzisyen olarak geliştiği çevre, tarihsel ve betimleyici bir yaklaşımla açıklanmıştır. İkinci bölümde, taksim türünün tanımlanması, geleneksel Türk müziğinde öne çıkan taksim icracıları ve özelliklerinin açıklanması ve Yaşar’ın gelenek içindeki konumunun tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın son bölümünde, sanatçının Hüzzam makamındaki taksimlerinin yapısal müzik analizlerinin yapılmış, ezgi geliştirme yöntemlerinin kullanım sıklığı tespit edilmiş, özdeş ve benzeş ezgi yapılarının ve geçit ezgilerinin yoğunluğu istatistiksel olarak belirlenmiştir. Elde edilen bulgular neticesinde, Necdet Yaşar’ın Hüzzam makamındaki taksimlerinde hareketle, sanatçının besteleme davranışları yorumsamacı bir yöntemle açıklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Necdet Yaşar , Taksim , Besteleme Davranışları , Hüzzam Makamı

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

(Bu makale Tübitak–2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Desteği Programı Kapsamında 1919B012401807 Numaralı Projeden Türetilmiştir)

Kaynakça

• Akdoğu, O. (1989). Taksim Nedir? Nasıl Yapılır? İzmir: İhlas A.Ş. İzmir Tesisleri.
• Akdoğu, O. (2003). Türk Müziği'nde Türler ve Biçimler. İzmir: Meta Basım.
• Alpa, R. (2009). Necdet Yaşar'ın Tanbur Taksimlerinin Makamsal ve Teknik Analizi. T.C. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müzik Anabilim Dalı Türk Sanat Müziği Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. Konya: T.C. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü .
• Bilgin, K. (2011, Haziran). Necdet Yaşar'ın Taksimlerinden Hareketle Tanbur Etütleri. T.C. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı Sanat ve Tasarım Yüksek Lisans Programı Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: T.C. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Bulur, E. (2019). Müzik Analizinde Schenker Yaklaşımı. Konservatoryum Dergisi, 6(1), 21- 46.
• Cook, N. (1987). A Guide To Musical Analysis. New York: W.W. Norton&Company, Inc.
• Erkan, S. (2025). Türk Sanat Müziği Geleneğinde Doğaçlama ve Bestecilik; Vecdi Seyhun Segâh Viyolonsel Taksimi ve Segâh Sazsemâi Örneği. AKÜ AMADER, 11(21), 147- 162.
• Ersoy, İ. (2012). Türk Müzik Kültüründe Çalgı ve Çalgı Müziği. Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı Dergisi, 91-98.
• Kılıç, A. (2021). Sanat Liderliği: Mûsikîde Necdet Yaşar, Mimarîde Turgut Cansever. Dijital Communication Journal, 4(5), 59-82.
• Kutluğ, Y. F. (2000). Türk Musikisinde Makamlar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• May, R. (2003). Yaratma Cesareti. (A. Oysal, Çev.) İstanbul: Metis Yayıncılık.
• Mayer, L. (1996). Style and Music: Theory, History, and Ideology. Chicaho ve Londra: Chicago Üniversitesi Yayınları.
• Özdemir, A. T., & Levendoğlu Öner, N. O. (2011). Ud İcra Geleneğinde Cinuçen Tanrıkorur Ekolünün Uzzal Taksim Üzerinden Yansımaları. İnönü Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, 325-337.
• Özgen, İ. (2025, Mart 27). Divanmakam: https://divanmakam.com/yazilar/turk-muzigindetaksim- ve-bestecilik-ihsan-ozgen-saz-ve-soz-dergisi-sayi-4.51/ adresinden alınmıştır
• Özkan, İ. H. (1994). Türk Mûsikîsi Nazariyatı ve Usûlleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Özkan, İ. H. (2020). Taksim; Türk Musikisinde Bir Form. TDV İsmal Ansiklopedisi (s. 478). içinde Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayın ve Matbaacılık Ticaret.
• Tanrıkorur, C. (2016). Osmanlı dönemi Türk mûsikîsi. İstanbul: Dergah Yayınları.
• Timuçin, A. (2005). Estetik. İstanbul: Bulut Yayınları.
• Tokuz, G. (2009). Tanburi Necdet Yaşar: Anılar, Dostlar. İstanbul: Brainstorm.
• Turan, N. S. (2017, Aralık). Necdet Yaşar: Müzikle Var Olmanın İfadesi. Türk Edebiyatı Aylık Fikir ve Sanat Dergisi(530), s. 38-41.
• Turan, N. S. (2017, Aralık). Necdet Yaşar: Müzikle Var Olmanın İfadesi. Türk Edebiyatı Aylık Fikir ve Sanat Dergisi(530), s. 38-41.
• Üstgül, E. (2023). Haydar Tatlıyay ve Besteleme Davranışları. Türk Müziği Anabilim Dalı Doktora Tezi. İzmir: T.C. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Üstgül, E. (2024). Türk Sanat Müziği Geleneğinde Yaratma Süreçlerinin Dayandığı Motivasyonlar Üzerine Bir Değerlendirme. İ. Ersoy içinde, Müziğin Peşinde Yedi Düşünce (Araştırma Yazıları) (s. 117-133). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
• Yaşar, N., & Sayın, N. (2010, Şubat 7). Gönül Telimizi Titreten Ses Ustaları. 8. (S. Yedig, Röportajı Yapan) Hürriyet Gazetesi Pazar Keyfi.