CANLI KONSER SISTEMLERINDE AĞ ALTYAPISI: DIJITAL SES İLETIM PROTOKOLLERININ KARŞILAŞTIRMALI İNCELEMESI

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 23, 157 - 167, 13.01.2026

Serkan Çolak

Öz

Profesyonel canlı ses endüstrisi, son yirmi yılda analog çoklu kablo sistemlerinden ağ tabanlı dijital ses iletim çözümlerine köklü bir dönüşüm yaşamaktadır. Bu çalışma, konser salonları, festivaller ve yayın kuruluşlarında yaygın biçimde kullanılan beş temel dijital ses iletim protokolünü—MADI (AES10), AES50, Dante, AVB/MILAN ve AES67—performans kriterleri ve uygulama senaryoları açısından karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Araştırma, sistematik literatür taraması yöntemiyle gerçekleştirilmiş; akademik veri tabanlarından (Web of Science, IEEE Xplore, Google Scholar) ve profesyonel yayınlardan elde edilen kaynaklar analiz edilmiştir. Protokoller; gecikme süreleri, kanal kapasitesi, saat uyumlama yöntemleri, fiziksel katman özellikleri, ağ mimarileri ve sistem genişletme kapasiteleri açılarından sistematik olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, her protokolün farklı uygulama senaryolarında belirgin avantajlar ortaya koyduğunu göstermektedir: MADI ve AES50, 60–62.5 µs mertebesindeki uçtan uca gecikmeleriyle ultra-düşük gecikme gerektiren canlı uygulamalarda; Dante, yüksek kanal kapasitesi ve esnek IP tabanlı yapısıyla büyük ölçekli prodüksiyonlarda; AVB/MILAN, öngörülebilir gecikme garantisi ve nanosaniye hassasiyetindeki saat uyumlamasıyla dağıtık hoparlör dizileri ve konumsal ses uygulamalarında; AES67 ise farklı IP tabanlı ses (Audio over IP, AoIP) protokolleri arasında birlikte çalışabilirliğin kritik olduğu karma sistemlerde öne çıkmaktadır. Tartışma bölümünde, her protokolün teknik ve operasyonel boyutları derinlemesine incelenmiş; gerçek dünya uygulama senaryoları ve vaka analizleriyle somutlaştırılmıştır. Sonuç olarak, protokol seçiminde tek bir 'en iyi' çözüm aramak yerine, uygulama bağlamına özgü gereksinimlerin sistematik biçimde analiz edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dijital ses iletimi , canlı konser ses sistemleri , ses protokolleri , ses ağı mimarisi

Kaynakça

• Caceres, J.-P., ve Chafe, C. (2010). JackTrip: Under the Hood of an Engine for Network Audio. Journal of New Music Research, 39(3), 183-187. https://doi.org/10.1080/09298215.2010.481361
• Clair Global. (2022). Large-Scale Tour Production Case Study: Dante Implementation in Arena Concerts. Technical Report Series, 2022-TR-08.
• European Broadcasting Union. (2023). Eurovision Song Contest 2023: AES67 Interoperability Implementation Report. EBU Technical Review, 2023-Q2.
• Ferguson, P. F. (2013). Using Low-Latency Net-Based Solutions to Extend the Audio and Video Capabilities of a Studio Complex. Journal of the Audio Engineering Society, 61(5), 355-362.
• Guo, Y., ve Li, Q. (2016). AoIP / AVB Technology and Application of Digital Audio Network. International Journal of Multimedia and Ubiquitous Engineering, 11(5), 279- 288. https://doi.org/10.14257/IJMUE.2016.11.5.28
• Gutiérrez Remondo, A. (2017). Integración protocolo AoIP Dante en el sistema de producción de audio digital de una emisora de radio [Lisans tezi]. Universidad Politécnica de Madrid.
• HE, C. (2022). Audio Networking. Sound Design for Moving Image: From Theory to Practice içinde (s. 167-185). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003220268-9
• Heidinger, E., Geyer, F., Schneele, S., ve Hauptmann, S. (2012). A performance study of Audio Video Bridging in aeronautic Ethernet networks. Proceedings of the 2012 IEEE International Symposium on Industrial Electronics (SIES) (s. 1-6). https://doi.org/10.1109/SIES.2012.6356571
• Kuzmics, G., ve Ali, M. (2018). Audio Networking in the Music Industry. Applied E-learning and E-teaching in Higher Education, 1(1), 67-82. https://doi.org/10.33166/AETIC.2018.01.004
• Li, X., ve George, L. (2017). Deterministic delay analysis of AVB switched Ethernet networks using an extended Trajectory Approach. Real-Time Systems, 53(1), 121- 186. https://doi.org/10.1007/S11241-016-9260-5
• Lim, H.-T., Herrscher, D., Waltl, M. J., ve Chaparadza, R. (2012). Performance analysis of the IEEE 802.1 Ethernet Audio/Video Bridging standard. Proceedings of the 5th International ICST Conference on Simulation Tools and Techniques (s. 27-36).
• Meyer Sound. (2023). MILAN Implementation in Broadway Theatre: L-ISA Spatial Audio System Technical Report. Meyer Sound White Paper Series, WP-2023-04.
• Petticrew, M., & Roberts, H. (2006). Systematic reviews in the social sciences: A practical guide. Blackwell Publishing. https://doi.org/10.1002/9780470754887
• Tay, J. Y. C., Park, J., ve Rao, N. R. (2021). Cybersecurity considerations for audio-over-IP networks in professional audio applications. Journal of the Audio Engineering Society, 69(10), 712-723. https://doi.org/10.17743/jaes.2021.0045
• Wang, J., Cai, Y.-S., ve Zhang, C.-Y. (2009). The audio network technology and its application in modern stadiums. Audio Engineering, 33(5), 34-37.
• https://doi.org/10.3969/j.issn.1671-4229.2009.05.008