Yüksek Din Öğrenimi Gören Son Sınıf Kız Öğrencilerinin Mesleki Yönelimleri: Fırat Üniversitesi Örneği

Yıl 2025, Sayı: 27, 389 - 418, 30.12.2025

Tuncay Karateke , Yunus Tüken

https://doi.org/10.18498/amailad.1731939

Öz

Bu araştırmanın amacı yüksek din öğrenimi gören son sınıf kız öğrencilerinin mezuniyet sonrası mesleki yönelimlerini ortaya koymaktır. Nicel olarak tasarlanan araştırma, betimsel tarama modeli ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemi çalışmaya gönüllü olarak katılan Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi son sınıfta öğrenim gören 191 kız öğrenciden oluşmaktadır. Çalışmanın verileri, araştırmacılar tarafından ilgili alan yazının incelenmesinden sonra uzman görüşü alınarak geliştirilen ve iki bölümden oluşan anket formu kullanılarak elde edilmiştir. Araştırmada elde edilen veriler, SPSS paket programı aracılığıyla frekans (f) ve yüzde (%) olarak analiz edilmiş ve tablolar halinde sunulmuştur. Araştırma bulgularından hareketle ulaşılan sonuçlara göre, ilahiyat fakültesi son sınıf kız öğrencilerin %92,1’inin mezuniyet sonrası çalışmak istedikleri ve %7,9’unun ise mezuniyet sonrası çalışıp çalışmama konusunda henüz bir karar vermedikleri belirlenmiştir. Son sınıf kız öğrencilerin, %64,8’inin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmeni olmak istediği, %8,1’inin Kur’an kursu öğreticisi olmak istediği, %7,1’inin akademisyen olmayı istediği ve %5,1’inin ise mezun olduktan sonra yapmak istedikleri mesleğe henüz karar vermedikleri tespit edilmiştir. Çalışmada, yüksek din öğrenimi gören son sınıf kız öğrencilerin Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesindeki mesleklere rağbet göstermedikleri görülmüştür. Son sınıf kız öğrencilerin %53,9’unun İnançlarına uygunluk faktörünün meslek tercihinde etkili olduğunu belirttikleri, %34’ünün ise cinsiyetlerine uygunluk faktörünün meslek tercihinde etkili olduğunu düşündükleri belirlenmiştir. İlahiyat fakültesinde öğrenim gören son sınıf kız öğrencilerin %67,5’inin sınav sistemindeki adaletsizliklerin veya zorlukların, tercih edecekleri mesleğe ulaşmada bir engel olduğunu düşündükleri sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada ayrıca yüksek din öğrenimi gören son sınıf kız öğrencilerin, %70,7’sinin mezuniyet sonrası tercih edecekleri mesleği elde edeceklerine inandıkları ve %80’in ise tercih edecekleri mesleğe ilk yılda ulaşamama durumunda hedefledikleri mesleği elde etmeye yönelik tekrardan hazırlanacağı tespit edilmiştir. Araştırmada öğrencilerin yarısından fazlasının (%68,6) ilahiyat fakültesinden tercih edecekleri mesleğe yönelik kısmen de olsa yeterli donanımla mezun olacaklarına inandıkları görülmüştür. Son olarak öğrencilerin, cinsiyetlerinin meslek tercihinde önemli bir faktör olduğunu belirttikleri fakat gelecekteki meslek hayatlarında ise cinsiyetlerinin kendilerine herhangi bir dezavantaj oluşturmayacağını düşündükleri sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Din Eğitimi , İlahiyat Fakültesi , Kız Öğrenciler , Mesleki Yönelim , Kariyer Seçimi.

Vocational Orientations of Senior Female Students of Higher Religious Education: The Sample of Firat University

Öz

The purpose of this study is to reveal the post-graduation career orientations of senior female students of higher religious education. The quantitative study was conducted using a descriptive survey model. The sample consisted of 191 female students in their final year at the Faculty of Theology at Fırat University who voluntarily participated in the study. The data ofthe study were obtained through a two-part questionnaire developed by the researchers after reviewing the relevant literature and consulting with experts. The data obtained were analyzed using the SPSS software package in terms of frequency (f) and percentage (%) and presented in tables. According to the results, it was determined that 92.1% of female students in their final year at the Faculty of Theology wanted to work after graduation, while 7.9% had not yet decided whether to work after graduation. It was found that 64.8% of female students wanted to become teachers of Religious Culture and Ethics Course, 8.1% wanted to become Quran course instructors, 7.1% wanted to become academics, and 5.1% had not yet decided on the profession they wanted to pursue after graduation. The study revealed that senior female students pursuing higher religious education do not show interest in professions within the Presidency of Religious Affairs. It was determined that 53.9% of these students stated that compatibility with their beliefs was an influential factor in their career choice, while 34% believed that compatibility with their gender was influential. Additionally, 67.5% of female students in their final year believed that injustices or difficulties in the examination system posed obstacles to achieving their career goals. Furthermore, 70.7% of female students believed that they would obtain their preferred profession after graduation, and 80% stated that if they failed to obtain their preferred profession in the first year, they would prepare again to achieve it. The study also revealed that more than half of the students (68.6%) believed they would graduate from the Faculty of Theology with at least some of the necessary skills for their chosen profession. Finally, it was concluded that although students considered gender an important factor in their career choices, they believe it will not create disadvantages in their future professional lives.

Anahtar Kelimeler

Religious Education , Female Students , Faculty of Theology , Vocational Orientation , Career Choice

Kaynakça

• Acuner, Hacı Yusuf. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Din Görevliliği Mesleğine Yönelik Tutumları: Rize Örneği:” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 9/43 (April 2016), 2306-2313. https://doi.org/10.17719/jisr.20164317792
• Altın, Z. Şeyma. Yüksek Din Eğitiminin 100 Yılı. İstanbul: Dem Yayınları, 2024.
• Ankara Üniversitesi Kuruluş Kadroları Hakkındaki 5239 Sayılı Kanuna Ek Kanun (5424), Resmi Gazete 7229, (June 10, 1949). July 20, 2025. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/
• Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. “Vizyon ve Misyonumuz.” Accessed July 10, 2025. https://www.divinity.ankara.edu.tr/vizyon-ve-misyon/
• Ataizi, Murat - Sever, Necip Serdar. “Aldıkları Eğitimle İlgili Üniversite Öğrencilerinin Algı, Görüş ve Değerlendirmeleri.” Selçuk İletişim 9/4 (January 26, 2017), 129–140.
• Atli, Abdullah - Gür, Sertan Hamza. “Lise Öğrencilerinin Meslek Tercihleri ve Bu Tercihlerine Etki Eden Faktörler.” Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi 2/1 (June 28, 2019), 32–53.
• Ay, Mustafa Fatih. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Memnuniyet Düzeyleri ile Gelecek Beklentileri Arasındaki İlişki.” Marife Dini Araştırmalar Dergisi 20/2 (December 30, 2020), 743–758. https://doi.org/10.33420/marife.800556
• Aydemir, Leyla. “Üniversite Öğrencilerinin Meslek Tercihlerini Belirleyen Faktörlere Yönelik Bir İnceleme.” Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 6/5 (April 13, 2018), 713–723. https://doi.org/10.18506/anemon.378084
• Ayhan, Halis. Türkiye’de Din Eğitimi. İstanbul: Dem Yayınları, 3rd Ed., 2014.
• Balyer, Aydın - Özcan, Kenan. “Choosing Teaching Profession as a Career: Students’ Reasons.” International Education Studies 7/5 (April 29, 2014), p104. https://doi.org/10.5539/ies.v7n5p104
• Beşparmak, Yunus Ömer. Kadınlarda Meslek Seçiminde Toplumsal Cinsiyet Rolü ve Yaşam Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Master Thesis, 2021.
• Bhardwaj, Aman. “Career Orientation among Senior Secondary Girl Students in Relation to the Location of School and Stream.” International Journal of Creative Research Thoughts 6/4 (2018), 415–427.
• Büyüköztürk, Şener et al. Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi, 29th Ed., 2020.
• Çay, Gamze. Meslek Seçiminde Toplumsal Cinsiyet Rollerinin Etkisi: Hemşirelik Mesleği Örneği. Akdeniz Üniversitesi, Master Thesis, 2021. http://acikerisim.akdeniz.edu.tr/xmlui/handle/123456789/6147
• Çeti̇n, Özer. “İslami İlimler/İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Öğretmenlik Mesleğine Yönelik Tutumlarının İncelenmesi (Uşak Üniversitesi Örneği).” Journal of Divinity Faculty of Hitit University 16/32 (December 15, 2017), 411– 432. https://doi.org/10.14395/hititilahiyat.378923
• Cevherli, Kübra - Altındağ, Kevser. “Yönetici Görüşlerine Göre İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin Meslekî Yönelimlerine Etki Eden Unsurlar.” Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 26/50 (December 15, 2024), 703– 746. https://doi.org/10.17335/sakaifd.1526304
• Çimen, Hürriyet. “Turizm Lisans Öğrencilerinin Mesleki Yönelimleri: Akçakoca Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu Örneği.” Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi 19/2 (December 1, 2008), 194–202.
• Dikmen, Mualla - Öner, İlknur. “Üniversite Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rollerinin Mesleki Seçimlerine Etkisinin İncelenmesi.” International Journal of Eurasia Social Sciences 15/56 (2024), 706. https://doi.org/10.35826/ijoess.4462
• Domenico, Desirae M. - Jones, Karen H. “Career Aspirations of Women in the 20th Century.” Journal of Career and Technical Education 22/2 (2006), 1–7.
• Ensari, Muhterem Şebnem – Koray Alay, Hazal: “Meslek Seçimini Etkileyen Faktörlerin Demografik Değişkenler İle İlişkisinin Araştırılması: İstanbul İlinde Bir Uygulama.” HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 5/10 (December 20, 2017), 409–422. https://doi.org/10.20304/humanitas.358378
• Erdem, Barış - Kayran, Mehmet Fatih. “Balıkesir Üniversitesi Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu Öğrencilerinin Meslek Seçimini Etkileyen Faktörler Üzerine Bir Araştırma.” Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 14/1 (2013), 81–106.
• Erginer, Aysun - Saklan, Emine. “Öğretmenlik Mesleğinin Bir Kadın Mesleğine Dönüşmesinin Yaratabileceği Sorunlara Yönelik Öğretmen Adaylarının Geliştirdikleri Çözüm Önerileri.” Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi 6/2 (December 31, 2020), 363–393. https://doi.org/10.47615/issej.840163
• Erpay, İlyas. “Öğrencilerin İlahiyat Fakültesine Yönelik Görüşleri.” Amasya İlahiyat Dergisi 13 (December 30, 2019), 423–473. https://doi.org/10.18498/amailad.547095
• Gedik, Esra - Çakır, Hülya. “Üniversite Öğrencilerinin Meslek Seçiminde Cinsiyetin Etkisi: Yozgat Bozok Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Örneği.” Kadın/Woman 2000 20/1 (June 1, 2019), 43–58. https://doi.org/10.33831/jws.v20i1.55
• Genç, Gülten et al. “İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Meslek Seçimini Etkiyen Faktörler.” İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 8/13 (February 1, 2007), 49–63.
• İleri Gazetesi. “İlahiyat Fakültesi Ne Vakit Açılacak ( 30 Mart) 1924).
• İpek, Yasemin et al. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Öğretim Süreçlerinin Kariyer Eğilimi ve Stresi Açısından İncelenmesi.” MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 13/1 (January 9, 2024), 368–395. https://doi.org/10.33206/mjss.1404852
• Jugovic, Ivana Pikic et al. “Gender Differences and Motivation for the Teaching Profession: Why Do Men Choose (Not) to Teach?” Australian Journal of Teacher Education (Online) 47/9 (September 2022), 1–18. https://doi.org/10.3316/informit.037720413044038
• Kalsoom, Tahira et al. “Career Orientation for Girls: Impact of Parents’ Level of Education and Profession.” Journal of the Research Society of Pakistan 57/1 (2020), 416–427.
• Kammermeier, Marina et al. “Feminization of Teaching: Gender and Motivational Factors of Choosing Teaching as a Career.” Frontiers in Education 10 (May 21, 2025). https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1471015
• Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel, 35th Ed., 2020.
• Kelpetin Arpaguş, Hatice. “Tarihsel Perspektiften Kadınların Yüksek Din Eğitimi Kurumlarındaki Konum ve Durumları.” Yüksek Din Öğretimi. ed. Z. Şeyma Altın. İstanbul: Dem Yayınları, 2020.
• Keyifli, Şükrü. İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Mesleki Yönelimleri ve Yeterlikleri. Ankara: İlahiyat Yayınları, 1st Ed., 2020
• Korkmaz, Mehmet. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Fakülteyi Tercih Nedenleri: Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği.” Bilimname 18/1 (2010), 167–204.
• Koştaş, Münir. “Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Kuruluş ve Tarihçesi.” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 31/1–4 (August 1, 1989), 1–28.
• MEB, Milli Eğitim Bakanlığı. “Milli Eğitim İstatistikleri - Öğrenci Sayısı.” Accessed January 14, 2025. https://istatistik.meb.gov.tr/OgrenciSayisi/Index
• Morgan, Carolyn et al. “The Role of Interest in Understanding the Career Choices of Female and Male College Students.” Sex Roles 44/5 (March 1, 2001), 295–320. https://doi.org/10.1023/A:1010929600004
• Mutekwe, Edmore et al. “Factors Affecting Female Students’ Career Choices and Aspirations: A Zimbabwean Example.” Journal of Social Sciences 29/2 (November 1, 2011), 133–141. https://doi.org/10.1080/09718923.2011.11892963
• MÜİF, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. “Marmara Üniversitesi.” Accessed July 10, 2025. https://meobs.marmara.edu.tr/ProgramTanitim/ilahiyat-fakultesi/ilahiyat-69-86-0
• https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=430&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3
• Nieminen, Marjo. “Women Teachers and the Feminisation of the Teaching Profession in a Finnish Journal for Primary School Teachers (The Teacher), 1915–1920.” Paedagogica Historica 58/1 (January 2, 2022), 139–153. https://doi.org/10.1080/00309230.2020.1818797
• Öcal, Mustafa. “İlahiyat Fakültelerinin Tarihçesi.” Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (January 1, 1986).
• Özcan, Zeynep - Karaca, Faruk. “Karma ve Ayrık Sınıf Uygulamalarının Akademik Motivasyon Üzerine Etkisi: İlahiyat Fakülteleri Örneği.” Yüksek Din Öğretimi. ed. Z. Şeyma Altın. 455–481. İstanbul: Dem Yayınları, 2020.
• Özdemir, Saadettin. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin İlahiyat Programı İle İlgili Görüşleri: SDÜ İlahiyat Örneği.” Dergiabant 7/13 (May 31, 2019), 1–33. https://doi.org/10.33931/abuifd.543386
• Özdemir, Saadettin. “Yüksek Din Eğitiminin Geleceği ve İstihdam Alanlarına Yönelik Program Önerileri.” Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 30 (June 1, 2013), 237–249.
• Özdemir, Şuayip - Gün, Ayşegül. “İlahiyat Fakültesinde Okuyan Kız Öğrencilerin Rol Model Algıları -Amasya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Örneği-.” Uluslararası İslâm ve Model İnsan Sempozyumu Bildiri Kitabı. ed. M. Akif Özdoğan et al. 2/649–659. Kahramanmaraş: Fikir Ajans, 2018.
• Parmaksızoğlu, İsmet. Türkiye’de Din Eğitimi. Ankara: Milli Eğitim Basımevi, 1966.
• Polat, Mustafa et al. “Lise Öğrencilerinin Meslek Seçimini Etkileyen Faktörler.” Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi 39 (June 30, 2021), 14–23.
• Sarıkaya, Türkan - Khorshid, Leyla. “Üniversite Öğrencilerinin Meslek Seçimini Etkileyen Etmenlerin İncelenmesi: Üniversite Öğrencilerinin Meslek Seçimi.” Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 7/2 (June 1, 2009), 393–423
• Savala, Angeline. The Nexus between Church and Gender: Understanding Headship as Servanthood. Stellenbosch Theological Journal 6/1 (2020), 123–140. https://doi.org/10.17570/stj.2020.v6n1.a08
• Savickas, Mark L. “The Theory and Practice of Career Construction.” Career Development and Counseling: Putting Theory and Research to Work. 42–70. Hoboken, NJ, US: John Wiley & Sons, Inc., 2005.
• Sevinç, Bilal. “Survey Araştırması Yöntemi”, Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. ed. Kaan Böke. İstanbul: Alfa Basımevi, 3rd Ed., 2011.
• Sinop Üniversitesi İlahiyat Fakültesi “Mission – Vision – Faculty of Theology.” Accessed July 10, 2025. https://ilahiyat.sinop.edu.tr/mission-vision/
• Strateji Geliştirme Başkanlığı. “İstatistikler.” Accessed July 14, 2025. https://stratejigelistirme.diyanet.gov.tr/sayfa/57/istatistikler
• Taştekı̇n, Osman. “Yeni Kurulan İlahiyat Fakültelerinin Öğrenme Ortamına Yönelik Öğrenci Algıları -Şırnak, Erzincan ve Iğdır Örneği-.” Usul İslam Araştırmaları 19/19 (June 1, 2013), 139–184. https://doi.org/10.56361/usul.173744
• Taşner, Veronika et al. “Gender in the Teaching Profession: University Students’ Views of Teaching as a Career.” Center for Educational Policy Studies Journal 7/2 (2017), 47–69. https://doi.org/10.26529/cepsj.169
• T.C. MEB Personel Genel Müdürlüğü. “Haberler”. Accessed October 20, 2025. https://personel.meb.gov.tr/www/haberler/kategori/1
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Kanun No. 430, Kabul Tarihi: 03.03.1924. Erişim 22.01.2025. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=430&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=3
• Tuzcuoğlu, Semai. “Meslek Seçimi ve Önemi.” Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 6/6 (1994), 265–280.
• TÜİK, Türkiye İstatistik Kurumu. “TÜİK Kurumsal.” Accessed May 6, 2025. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index? p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783
• Uçar, Recep. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Profili, Akademik Eğilimleri ve Aldıkları Eğitime İlişkin Memnuniyet Algıları (İnönü Üniversitesi Örneği).” İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/2 (December 27, 2017), 105–178.
• Uygun, Selçuk. “The Gender-Related Role of Teaching Profession in Turkey.” International Journal Of Progressive Education 10/1 (April 1, 2014), 46–58.
• Zengin, Zeki Salih. Medreseden Darülfünuna Türkiye’de Yüksek Din Eğitimi. Adana: Karahan Kitabevi, 1st Ed., 2009.
• YÖK, Yükseköğretim Kurumu. “Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi.” Accessed July 10, 2025. https://istatistik.yok.gov.tr/