Zikir mi Gösteri mi? Modern Dönemde Mevlevî Semâ Âyini

Öz

Tasavvuf geleneğinde semâ, sûfînin işitme duyusu üzerinden Hakk’ın hitabına yönelmesi, cezbe ile vecd yoluyla ilâhî hakikate yaklaşması olarak tanımlanmıştır. İlk sûfîler semâyı işitilen sesin kalpte uyandırdığı vecd, gaybet, huzûr ve tecellî gibi mânevî etkilerin vesilesi olarak değerlendirmişlerdir. Terim sonraki dönemlerde sûfîlerin tertip ettiği mûsiki ve zikir meclislerine verilen ad olarak yaygınlık kazanmıştır. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin zikir âyini olarak bu yolu benimsemesiyle zamanla semâ kavramıyla özel olarak Mevlevî zikir âyini kastedilir hale gelmiştir. Mevlânâ’dan sonra belirli bir erkâna bağlanan semâ, müzik ve sembollerle örülü çok katmanlı bir âyin formuna dönüşmüştür. Semâ, Mevlevîliğin seyrüsülûk sürecinde merkezi bir yere sahip olmuş ilâhî aşkın, teslimiyetin ve mârifetin beden hareketleriyle dışa vurumu olarak yorumlanmıştır. Tarihsel süreç içerisinde semâ anlam ve işlev bakımından dikkate değer dönüşümler yaşamıştır. Çalışma semânın Mevlânâ zamanındaki zikir vasfından başlayarak Osmanlıdaki toplumsal yaygınlık, saray himayesi ve XVII. yüzyılda Kadızâdeliler etkisiyle yaşanan kısa süreli yasak (yasağ-ı bed, 1077/1666-1095/1684) sürecini, Cumhuriyet sonrası yasaklamalarla gelen duraklamayı ve 1940’lardan itibaren gelişen temsile dayalı yeniden görünürlük evresini tarihsel süreklilik içinde analiz etmektedir. Araştırmamızda yöntem olarak nitel doküman analizi kullanılmış, menâkıbnâmeler, Mevlevî risâleleri, hatıralar, resmî yazılı evraklar ve güncel medya verileri kaynak olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, özellikle Cumhuriyet dönemine gelindiğinde tekke ve zâviyelerin kapatılmasına dair kanunun yayınlanmasıyla tasavvuf kültürü ve toplum arasına bir set çekildiğini göstermektedir. Yasaklamalardan hiçbir tarikat hariç tutulmadığı için diğer tarikat âyinleri gibi Mevlevî semâ âyininin de açıktan icrâ edilmesi mümkün olmamıştır. 1940’lı yıllarda semâ âyinleri Mevlânâ’yı anma törenlerinin başlamasıyla tekrar görünür hale gelmiş ancak burada semâ, zikir vasfından ziyade gösteri formatıyla uygulanabilmiştir. Semânın mânevî boyutu ihmal edildikçe biçimsel yönlerinin öne çıktığı gözlemlenmiştir. Semânın özünden kopuk, şekle dayalı formatı süreç içinde yaygınlaşarak kendi alanı dışına taşmış ve birçok organizasyonda ücret karşılığı dönen semazenler boy göstermeye başlamıştır. Özellikle son yarım yüzyılda semâ, turistik organizasyonlar, düğün, sünnet gibi törenler ve resmî etkinliklerde anlam derinliğinden kopuk, yüzeysel temsillere indirgenmiştir. Bu tür icralarda niyet, mûsiki terbiyesi ve tasavvufî alt yapı gibi aslî unsurlar ya ihmal edilmiş ya da formel kalıplara indirgenerek işlevsizleştirilmiştir. Tasavvuf geleneği içerisinde semânın icrası için belirlenen kurallar göz ardı edilerek yapılan bu tarz gösteriler semânın hakikatinden uzaklaşmasına neden olmuştur. Semâ âyinlerinin sürekliliğini koruyabilmesi, biçimsel özelliklerinin yanında mânevî boyutunun da yeniden ihyâ edilmesine bağlıdır. Âyinin icrasına dair resmi makamların yayınladığı genelgeler mevcut olsa da semâ icralarının yeteri kadar denetime tabi tutulmaması ve yaptırımların yetersiz olması gösteri hüviyetli uygulamaların devam etmesine imkân sağlamaktadır. Bu bağlamda çalışmamızda, klasik usuldeki erkâna bağlı kalarak günümüz uygulamalarında kültürel miras söyleminin tasavvufî özle dengelenmesi yönünde öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Tasavvuf
• Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî
• Mevlevîlik
• Semâ Âyini
• Semâzen

Dhikr or Performance? The Mevlevī Semāʿ Ceremony in the Modern Period

Öz

In the ṣūfī tradition, semāʿ is defined as the ṣūfī’s turning toward the address of the Divine through the sense of hearing and approaching divine truth through attraction (jadhba) and ecstasy (wajd). Early ṣūfīs regarded semāʿ as a means through which heard sound gives rise in the heart to spiritual states such as wajd, absence (ghayba), presence (ḥuḍūr), and divine manifestation (tajallī). In later periods, the term came to be widely used to denote musical and dhikr assemblies organized by ṣūfīs. With Mevlānā Jalāl al-Dīn Rūmī’s adoption of this path as a ritual of dhikr, the concept of semāʿ gradually came to denote, in a more specific sense, the Mevlevī dhikr ceremony. Following Mevlānā, semāʿ became bound to a defined ritual order (erkān) and evolved into a multi-layered ceremonial form interwoven with music and symbolism. Within the Mevlevī path of spiritual training (seyr al-sulūk), semāʿ came to occupy a central position and was interpreted as the bodily manifestation of divine love, surrender, and gnosis. Over the course of history, semāʿ has undergone significant transformations in terms of both meaning and function. This study analyzes semāʿ within a framework of historical continuity, beginning with its character as a dhikr practice during Mevlānā’s lifetime and proceeding through its widespread social circulation in the Ottoman period, its patronage by the imperial court, the brief period of prohibition in the seventeenth century under the influence of the Kadızādes (yasağ-ı bed), the stagnation brought about by post-Republican bans, and the phase of renewed visibility based on representation that developed from the 1940s onwards. Methodologically, the study employs qualitative document analysis. Menāqibnāmes, Mevlevī treatises, memoirs, official written documents, and contemporary media materials constitute the primary sources of the research. The findings indicate that, particularly with the promulgation of the Law on the Closure of Tekkes and Zāwiyas during the Republican period, a barrier was erected between ṣūfī culture and society. Since none of the ṭarīqas were exempt from these prohibitions, the open performance of the Mevlevī semāʿ ceremony became impossible, as was the case with the rituals of other orders. During this period, the interruption of classical semāʿ instruction traditionally based on face-to-face transmission led to a decline in the public familiarity with semāʿ. From the 1940s onward, semāʿ ceremonies regained visibility with the initiation of commemorative events for Mevlānā; however, in this phase, semāʿ was practiced primarily in a performative format rather than as a ritual of dhikr. As its spiritual dimension was increasingly neglected, the formal and visual aspects of semāʿ became more pronounced. Detached from its essential meaning, this form-based format gradually expanded beyond its proper context, leading to the appearance of semāʿ performances by whirling dervishes at various events in exchange for payment. Particularly over the past half century, semāʿ has been reduced to superficial representations devoid of semantic depth in tourist events, ceremonies such as weddings and circumcisions, and official occasions. In such performances, essential elements including intention (niyya), musical discipline, and the ṣūfī spiritual framework have either been disregarded or rendered through their reduction to mere formal patterns. Such performances, carried out in disregard of the rules prescribed within the ṣūfī tradition for the performance of semāʿ, have led to a departure from its essential truth. The sustainability of semāʿ ceremonies depends not merely on the preservation of their formal characteristics but also on the revitalization of their spiritual dimension. Although official circulars concerning the performance of the ritual have been issued by public authorities, the insufficient supervision of semāʿ performances and the inadequacy of sanctions have allowed performance-oriented practices to persist. In this context, the present study offers recommendations aimed at bringing contemporary practices into balance with ṣūfī essence by adhering to the classical ritual order while engaging with the discourse of cultural heritage.

Anahtar Kelimeler

• Sufism
• Mevlānā Jalāl al-Dīn Rūmī
• Mevlevī Order
• Semāʿ Ceremony
• Samāzen

Kaynakça

1. Ağaoğlu, Yavuz Selim. Neyzen Selâmi Bertuğ’un Anılarından Belgelerle Hazret-i Mevlâna’yı Anma Törenleri (1942-1974). Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2013.
2. Akdoğan, Bayram. İsmail-i Ankaravî’nin "Huccetü’s-Semâ’" Adlı Eserine Göre Mûsikî Anlayışı. Ankara: Ankara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 1991.
3. Akgündüz, Murat. “Mevlevîlik ve Osmanlı Padişahları”. Mevlâna ve Mevlevîlik Sempozyumu 2 (2007), 347-352.
4. Akmaz, Abdullah - Sürme, Metin. “Somut Olmayan Kültürel Miras Kapsamında Mevlevi Sema Törenleri”. Asos Journal: The Journal of Academic Social Science 6/84 (2018), 425-431. https://doi.org/10.16992/asos.14391
5. Aksüt, Seda. “Mevlevi Sema Törenlerinin Kültürel Ve Ekonomik Değerleri Arasındaki Gerilimin Tezahürleri”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 35 (21 Ağustos 2023), 686-702. https://doi.org/10.29000/rumelide.1346232
6. Alvan, Mustafa Hakan. “Kütahya Mevlevihanesi’nde Musiki ve Mevlevi Ayininin Sembolik Değeri”. Ergun Çelebi ve Kütahya Mevleviliği, 201-204. Kütahya: Kütahya Ticaret ve Sanayi Odası, 2015.
7. Ankaravî, İsmail. Minhâcü’l-Fukarâ, Fakirlerin Yolu. çev. Saadettin Ekici - Meral Kuzu. İstanbul: İnsan Yayınları, 2011.
8. Arpaguş, Sâfi. Mevlevîlikte Mânevî Eğitim. İstanbul: M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2. Basım, 2015.

9. Atay, Rıfat. “Denizi Bitirmek: Mevlana Çalışmalarına Resmi Katkılar Üzerine”. Mevlâna ve Mevlevîlik Sempozyumu 2, 149-154. Şanlı Urfa: Harran Üniversitesi Yayınları, 2007.
10. Aydeniz, Hüsnü. “Din-Sanat İlişkisi ve Bunun Somut Bir Yansıması Olarak Mevlevî Semâ Âyini”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 32 (30 Aralık 2009), 35-51.
11. Aynî, Mehmet Ali. “Mevlânâ Bize Ne Öğretiyor?” Konya Halkevi Kültür Dergisi Mevlânâ Özel Sayısı (1943), 14-19.
12. Bağçeci, Fulya Soylu vd. “Kültürel Bir Mirasın Dönüşümü: Osmanlı’nın Derviş Musikişinaslarından Günümüzün Profesyonel Ayin İcracılarına”. Rast Musicology Journal 7/1 (2019), 1943-1958. https://doi.org/10.12975/pp1943-1958.
13. Bahşi, Muammer Lütfi. “Celalettin Ruminin Fikir Hayatındaki Tekâmül Devrelerine Kısa Bir Bakış”. Konya Halkevi Kültür Dergisi Mevlânâ Özel Sayısı (1943), 106-109.
14. Baltacıoğlu, İsmayıl Hakkı. “Mevlâna’yı Nasıl Anlamalı”. Konya Halkevi Kültür Dergisi Mevlânâ Özel Sayısı (1943), 27-28.
15. Baykara, Resuhi. “Mevlevî Mukabelesi Nasıl Yapılırdı?”. Tasavvuf Kitabı. 279-289. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2003.
16. Baz, İbrahim. Kadızadeliler Sivasiler Tartışması. Ankara: OTTO Yayınları, 2019.
17. Cebecioğlu, Ethem. Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü. Ankara: OTTO Yayınları, 2014.
18. Ceyhan, Semih. “Semâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 36/455-457. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi, 2009. https://islamansiklopedisi.org.tr/sema--tasavvuf
19. Çıpan, Mustafa. “Semâ: Arşa Kanat Çırpanların Aşkı”. Mevlana Ocağı -Mevlana’nın Doğumunun 800. Yılına Armağan-, 151-162. Konya: Kombassan Vakfı, 2007.
20. Demir, Arif. “İslam Tasavvuf Kültüründe Mûsiki Âdabı”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 51/2 (2010), 367-388. https://doi.org/10.1501/ilhfak_0000001048
21. Edis, Mustafa Salih. “Köprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa (öl. 1087-1676)’nın Tasavvuf Ehline Yaklaşımı”. Külliyat: Osmanlı Araştırmaları Dergisi 11 (2020), 91-106.
22. Eflâkî, Ahmed. Ariflerin Menkıbeleri. çev. Tahsin Yazıcı. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2012.
23. Erdoğan, Hasan Ali, Yalçın Tükel, Andaç Akçakese ve Dallen J. Timothy. “Mevlevi Sema Ceremonies as a Cultural Attraction: Impact on Visitor Motivation and Revisit Decisions”. International Journal of Event and Festival Management 16/3 (2025), 449–471. https://doi.org/10.1108/IJEFM-10-2024-0140
24. Erguner, Kudsi. Ayrılık Çeşmesi. Istanbul: İletişim Yayınları, 5. Basım, 2008.
25. Esrâr Dede. Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye. haz. İlhan Genç. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2018.
26. Feldman, Walter. Osmanlı’da Mevleviliğin Kültürel Tarihi. çev. Düz Orhan. Ankara: Fol Kitap, 2022.
27. Fındıkoğlu, Ziyaeddin Fahri. “Mevlâna’nın Türklüğü Meselesi”. Konya Halkevi Kültür Dergisi Mevlânâ Özel Sayısı (1943), 29-31.
28. Friedlander, Shems. Mevlânâ Celâledin Rûmî’nin Unutulmuş Mesajı. çev. Ömer Çolakoğlu. Istanbul: Sufi Kitap, 2017.
29. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed. İhyâü Ulûmi’d-Dîn. Cidde: Dârü’l-Minhâc, 2011.
30. Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed. Kimyâ-i Saâdet. çev. Faruk Meyan. İstanbul: Bedir Yayınevi, ts.
31. Gölpınarlı, Abdülbâki. Mevlânâ’dan Sonra Mevlevilik. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2018.
32. Gölpınarlı, Abdülbâki. Mevlevî Âdâb ve Erkânı. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2006.
33. Gürer, Betül - Ulupınar, Hamide. “Tasavvufî Sembolizm Açısından Mevlevî Semâ Âyini”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 59 (2023), 110-119.
34. Hacı Feyzullah Efendi, Nakşibendî el Murâdî el-Mevlevî. Mevlevî Âyininde Manevî İşaretler. çev. İbrahim Demirci. Konya: Meram Belediyesi Kültür Yayınları, 2005.
35. Hücvirî, Ali b. Osman Cüllâbî. Keşfü’l-mahcûb (Hakikat Bilgisi). haz. Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergâh Yayınları, 4. Basım, 2014.
36. İbn Manzûr. Lisânü’l-’Arab. Beyrut: Dâru’s-Sadr, 1990.
37. İnal, İbnülemin Mahmud Kemal. “Mevlâna”. Konya Halkevi Kültür Dergisi Mevlânâ Özel Sayısı (1943), 76.
38. İnançer, Ömer Tuğrul. “İstanbul’da Tarikat Ayin ve Zikirleri”. Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi: Din, 316-340.
39. İnançer, Ömer Tuğrul. “Osmanlı Tarihinde Sûfîlik Âyin ve Erkânları”. Osmanlı Toplumunda Tasavvuf ve Sufiler. haz. Ahmet Yaşar Ocak. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2. Basım, 2014.
40. İnançer, Ömer Tuğrul. “Tekke Musikisi”. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi. 7/240-241. İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı, 1994.
41. Kara, İsmail. Resimli Cumhuriyet Din Kitab1. 3 Cilt. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2. Basım, 2024.
42. Kara, İsmail. Din ile Modernleşme Arasında Çağdaş Türk Düşüncesinin Meseleleri. İstanbul: Dergâh Yayınları, 4. Basım, 2014.
43. Kara, Mustafa. Buhara Bursa Bosna: Şehirler, Sûfîler, Tekkeler. İstanbul: Dergâh Yayınları, 1. Basım, 2012.
44. Kara, Mustafa. Din Hayat Sanat Açısından Tekkeler ve Zaviyeler. İstanbul: Dergâh Yayınları, 7. Basım, 2017.
45. Karagülle, Hasan Hulki. “Bu Sayıyı Niçin Neşrediyoruz ?” Konya Halkevi Kültür Dergisi Mevlânâ Özel Sayısı (1943), 6-7.
46. Karahisârî, Kâsım b. Mahmûd. İrşâdü’l-mürîd İle’l-murâd (Mirsâdü’l-İbâd Tercümesi). haz. A. Azmi Bilgin - Fakirullah Yıldız. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2020.
47. Karataş, Özgür Sadık. “Mevlevî Âyinlerinin Tarihsel Gelişimi ve İcrası Üzerine Bir İnceleme”. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi 10/2 (2008), 141-150.
48. Kaya, Bayram Ali. “Osman Selâhaddin Dede”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (3.Basım). Ek-2/378-379. Ankara: TDV Yayınları, 2019. https://islamansiklopedisi.org.tr/osman-selahaddin-dede
49. Kaygusuz, İbrahim. “Cumhuriyet Dönemi Mevleviliğinde Yapısal Dönüşümün Kaynakları ve Günümüz Mevleviliği”. Muhafazakâr Düşünce 16 (2020), 162-192.
50. Kelâbâzî, Ebû Bekr Muhammed b İbrâhim el-Buhari. et-Ta’arruf li-mezhebi Ehli’t-Tasavvuf. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1413.
51. Kuşeyrî, Abdülkerîm b. Hevâzin. er-Risâletü’l Kuşeyrî. thk. Ma’rûf Zerîk - Ali Abdülhamid Baltacı. Beyrut: Dârü’l-Cîl, 1990.
52. Küçük, Hülya - Gamard, İbrahim W. “Zikir, Semâ ve Mûsiki: Kâinattaki Orkestra”. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ve Hakk’a Daveti. ed. Mustafa Kara - Hülya Küçük. 471-484. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2021.
53. Küçük, Sezai. Mevleviliğin Son Yüzyılı. İstanbul: Simurg Kitapçılık ve Yayıncılık, 2003.
54. Küçük, Sezai. “Tekkeler Kapatılınca Mevlevî Şeyhleri”. TYB Akademi: Dil Edebiyat ve Sosyal Bilimler Dergisi 13/39 (2023), 56-81.
55. Langer, Robert. “Transfer Processes within Sufi Rituals: An Example from Istanbul”. European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey 13 (2011), 1-18. https://doi.org/10.4000/ejts.4584
56. McClure, Hanna. “The Whirling Sema Ritual and Performance Practitioners: Issues of Authenticity Change, and East–West Exchange”. Congress on Research in Dance Conference Proceedings 2016 (01 Eylül 2016), 251-259. https://doi.org/10.1017/cor.2016.34
57. Mete, Ayşegül. “Köseç Ahmed Dede ve Şeyh Galib’in Mevlevî Âdap ve Erkânına Katkıları”. İslam Araştırmaları Dergisi 42 (2019), 61-106. https://doi.org/10.26570/isad.571595
58. Mevlânâ, Celâleddîn-i Rûmî. Mesnevî. çev. Veled İzbudak. haz. Abdülbâki Gölpınarlı. 6 Cilt. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2001.
59. Meyerovitch, Eva de Vitray. İslam’ın Güleryüzü. çev. Cemal Aydın. İstanbul: Sufi Kitap, 2018.
60. Mustafa Sâkıb Dede. Sefine-i Nefîse-i Mevleviyân. Kahire: Mektebetu Vehbe, 1866.
61. Mütercim Âsım Efendi. el-Okyânûsu’l-Basît fî Tercemeti’l-Kâmûsi’l-Muhît - Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi. haz. Mustafa Koç, Eyyüp Tanrıverdi. 6 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2013.
62. Önder, Mehmet. “Mevlevîliğin Sistemleşmesi, Sultan Veled ve Diğer Postnişînler”. Konya’dan Dünya’ya Mevlâna ve Mevlevîlik. ed. Nuri Şimşekler. 131-151. Konya: Karatay Belediyesi, 2002.
63. Ösen, Serdar. Osmanlı Devleti ve Toplum Hayatında Mevlevilik. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2015.
64. Öz, Veysel. “XVII. Yüzyıl Osmanlısında Kadızâdeliler–Halvetîler Çatışması ve Siyasî Yansımaları.” Amasya İlahiyat Dergisi 27 (2025): 541–570. https://doi.org/10.18498/amailad.1740866
65. Özcan, Mustafa. “Kronolojik olarak Mevlana İhtifalleri”. Semazen.net. 28 Temmuz 2021. Erişim 16 Ekim 2025. https://www.semazen.net/kronolojik-olarak-mevlana-ihtifalleri/
66. Özcan, Nuri. “Mevlevî Âyini”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 29. Ankara: TDV Yayınları, 2004. https://islamansiklopedisi.org.tr/mevlevi-ayini
67. Sağlam, Burcu. How Does Prohibition Stop Working? The Visibility And Legitimacy Of Mevlevi Ceremonies In Modern Turkey. İstanbul: İstanbul Şehir Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
68. Seccâdî, Seyyid Cafer. Tasavvuf ve İrfan Terimleri Sözlüğü (Ferheng-i Istılahat ve Tabirat-ı İrfanî). çev. Hakkı Uygur. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2007.
69. Serrâc, Ebû Nasr. el-Lüma’. thk. Mahmûd Abdülhalim - Tâhâ Abdulbâkî Surûr. Kahire: Dârü’l-Kütübi’l-Hadîs, 1960.
70. Singin, Aynur. “Çağdaş Türk Kimliğinde Mevlâna Nasıl Ele Alınmalıdır? Konya Halkevi Dergisi Mevlâna Özel Sayısı Üzerine Bir İnceleme”. 12. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi Bildiriler Kitabı-I (İlahiyat). ed. Talha Erdoğmuş - Şeyda Karabatak. 13-26. Yalova: İlmi Etüdler Derneği (İLEM), 2024.
71. Sipehsâlâr, Mecdeddîn Ferîdûn. Risâle-i Sipehsalar, Mevlâna ve Etrafındakiler. İstanbul: Kapı Yayınları, 2019. Soylu Bağçeci, Fulya. Günümüz Anlayışında Mevlevîlik ve Mevlevî Âyinleri. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Doktora Tezi, 2017.
72. Tanman, Baha. “İstanbul Mevlevîhâneleri”. Osmanlı Araştırmaları Dergisi 14 (1994), 177-183.
73. Tanrıkorur, Şermin Barihüda. “Mevleviyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 29. Ankara: TDV Yayınları, 2004. https://islamansiklopedisi.org.tr/mevleviyye
74. Top, H. Hüseyin. Mevlevî Usûl ve Âdâbı. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2020.
75. Uludağ, Osman Şevki. “Mevlâna-Mûsiki”. Konya Halkevi Kültür Dergisi Mevlânâ Özel Sayısı (1943), 36-44.
76. Uludağ, Süleyman. İslam Açısından Müzik ve Semâ. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2012.
77. Uludağ, Süleyman. Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2. Basım., 2005.
78. Ulunay, Refi’ Cevad. “İhtifal mi, Panayır mı?” Milliyet Gazetesi (06 Ekim 1960), 3.
79. Ulunay, Refi’ Cevad. “Şantöz’ün Küstahlığı”. Milliyet Gazetesi (03 Şubat 1968), 2.
80. Uzun, Hülya. “Gelenek ve Günümüzdeki Sema Pratiklerinin Karşılaştırmalı Analizi”. Günümüzde Yurt İçi Mevlevîhânelerinin Durum Ve Konumları Bildiriler-Sunumlar. 121-158. Konya: Selçuk Üniversitesi Mevlana Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, 2017.
81. Yazıcı, Tahsin. “Mevlânâ Devrinde Semâ”. Şarkiyat Mecmuası 5 (1964), 135-150.
82. Yücel, Hasan Ali. “Sayın Maarif Vekilimiz Tarafından Gönderilmiştir”. Konya Halkevi Kültür Dergisi Mevlânâ Özel Sayısı (1943), 8-9.
83. “Din”. Akis Haftalık Aktüalite Mecmuası, 9-10.
84. Konya Halkevi Kültür Dergisi Mevlânâ Özel Sayısı. Konya: Konya Halkevi, 1943.
85. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. “Mevlevilik ve Semâ Törenleri Hakkında Genelge”. 22 Ekim 2008. Erişim 18 Ekim 2025.
86. Ankara Dans Okulları. “Semazen Eğitimi̇”. 11 Mart 2016. Erişim 18 Ekim 2025. https://www.ankaradansokullari.com/blog/semazen-egitimi
87. Güven Sertifika. “Semazen Eğitimi”. Erişim 18 Ekim 2025. https://guvensertifika.com/egitim/semazen-egitimi
88. Asır Organizasyon. “Semazen Ekibi”. Erişim 17 Ekim 2025. https://asirorganizasyon.com
89. Uzman Organizasyon. “Semazen Ekibi Kiralama”. 09 Mart 2020. Erişim 17 Ekim 2025. https://www.uzmanorganizasyon.com/semazen-ekibi-kiralama/
90. Göreme Kelebek Travel. “Semazen Gösterisi”. Erişim 18 Ekim 2025. https://www.goremekelebektravel.com/tr/turlar/semazen-gosterisi
91. Dolunay Organizasyon. “Semazen Grubu Gösterisi”. 2018. Erişim 18 Ekim 2025. https://dolunayorganizasyon.com/semazen-grubu/
92. Hilal Organizasyon. “Semazen Grubu Kiralama”. Erişim 17 Ekim 2025. https://hilalorganizasyon.com/semazen-grubu-kiralama/
93. Armoni Dans Müzik Akademisi. “Semazen Kursu”. Erişim 18 Ekim 2025. https://www.armonidans.com:443/semazen-kursu
94. UNESCO. “UNESCO Türkiye Millî Komisyonu”. Erişim 18 Ekim 2025. https://www.unesco.org.tr/Pages/126/19
95. Orak, Muhammet Ali. “Üç Çeyrek Asırda Hz. Mevlâna’yı Anma Törenleri -I”. Merhaba Akademik Sayfalar 14/33 (2014).
96. Orak, Muhammet Ali. “Üç Çeyrek Asırda Hz. Mevlâna’yı Anma Törenleri -II”. Merhaba Akademik Sayfalar 14/34 (2014).