The Case of the Midyat Arabic Dialect: Some Proverbs, Forms of Supplication and Their Qur'anic References as a Reflection of Piety in Muhallemī Culture
Öz
This study examines the proverbs and prayer formulas found in the Muhallamī Arabic dialect spoken in Midyat and its surrounding region within the framework of Arabic language studies, dialect research, and popular religiosity. The main aim of the study is to demonstrate that these expressions, which continue to live within oral culture, are not merely linguistic structures, but also significant textual forms that carry the religious, moral, and social memory of the community. While many studies on Arabic dialects generally focus on linguistic aspects such as phonology, morphology, and vocabulary, this article offers a different perspective by placing the theological and ethical content of Muhallamī proverbs at the center of analysis. The study employs qualitative content analysis and comparative textual reading as its main methodological tools. The collected proverbs and prayer formulas are classified under themes such as tawḥīd, destiny, tawakkul, labor, patience, generosity, justice, family, neighborly relations, and social responsibility. These themes are then compared with the fundamental religious and ethical principles found in the Qur’an. The analysis reveals that many expressions within Muhallamī oral culture bear either direct or indirect semantic affinity with Qur’anic verses. Thus, the dialect emerges not merely as a local mode of speech, but as a living cultural medium through which religious values are carried into everyday life. In this respect, the study also aims to make visible the religious and cultural dimensions of local vocabulary, which have often been neglected in academic research. Accordingly, the relationship between language and belief can be observed in a concrete and clear manner. The study further demonstrates that these proverbs are not simple repetitions of sacred texts. Rather, they represent Qur’anic meanings reinterpreted, simplified, and transformed into practical moral lessons through the daily experiences of the people. In this sense, Muhallamī proverbs function as a kind of “living exegesis” that brings the community’s world of belief into contact with everyday life. Particularly noteworthy is the understanding of trust in God, which is not presented as passive waiting, but rather as an attitude integrated with labor, precaution, and responsibility. Prayer formulas, on the other hand, reflect the individual’s orientation toward God, the desire for social solidarity, and moral expectations through brief yet semantically dense expressions. In conclusion, this study shows that language is not merely a means of communication; it is also a dynamic structure that constructs, preserves, and transmits a community’s religious thought, moral understanding, and way of life from one generation to the next. In this regard, Muhallamī oral culture provides an important field of inquiry for Arabic dialect studies, the language of religion, and research on popular beliefs.
Anahtar Kelimeler
Midyat Arap Lehçesi: Muhallemî Kültüründe Dindarlığın Bir Yansıması Olan Bazı Atasözleri, Dua Kalıpları ve Kur’ânî Referansları
Öz
Bu çalışma, Midyat ve çevresinde konuşulan Muhallemî Arap lehçesinde yer alan atasözleri ve dua kalıplarını Arap dili, lehçe araştırmaları ve halk dindarlığı çerçevesinde incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, sözlü kültürde yaşayan bu ifadelerin yalnızca dilsel yapılar olmadığını, aynı zamanda topluluğun dinî, ahlaki ve toplumsal hafızasını taşıyan önemli metinler olduğunu göstermektir. Arap lehçeleri üzerine yapılan birçok çalışma ses, şekil ve söz varlığı gibi dilbilimsel unsurlara yoğunlaşırken, bu makale Muhallemî atasözlerinin teolojik ve ahlaki içeriğini merkeze alarak farklı bir bakış açısı sunmaktadır. Çalışmada nitel içerik analizi ve karşılaştırmalı metin okuması yöntemi kullanılmıştır. Derlenen atasözleri ve dua kalıpları tevhid, kader, tevekkül, emek, sabır, cömertlik, adalet, aile, komşuluk ve toplumsal sorumluluk gibi temalar altında değerlendirilmiştir. Bu temalar daha sonra Kur’ân’daki temel dinî ve ahlaki ilkelerle karşılaştırılmıştır. İnceleme sonucunda Muhallemî sözlü kültüründe yer alan birçok ifadenin Kur’ân ayetleriyle doğrudan veya dolaylı bir anlam yakınlığı taşıdığı görülmüştür. Böylece lehçenin, sadece mahallî bir konuşma biçimi değil, dinî değerleri gündelik hayata taşıyan canlı bir kültür zemini olduğu anlaşılmıştır. Bu yönüyle çalışma, yerel söz varlığının akademik incelemelerde ihmal edilen dinî ve kültürel boyutunu görünür kılmayı da hedeflemektedir. Böylece dil ile inanç arasındaki ilişki somut biçimde açıkça izlenmektedir. Araştırma, söz konusu atasözlerinin kutsal metinlerin basit bir tekrarı olmadığını ortaya koymaktadır. Bu ifadeler, Kur’ânî anlamların halkın günlük hayat tecrübesi içinde yeniden yorumlanmış, sadeleştirilmiş ve pratik öğütlere dönüştürülmüş biçimleridir. Bu yönüyle Muhallemî atasözleri, toplumun inanç dünyasını gündelik yaşamla buluşturan bir tür “yaşayan tefsir” işlevi görmektedir. Özellikle tevekkül anlayışının pasif bekleyiş olarak değil, emek, tedbir ve sorumlulukla birlikte ele alınması dikkat çekicidir. Dua kalıpları ise bireyin Allah’a yönelişini, toplumsal dayanışma arzusunu ve ahlaki beklentilerini kısa fakat yoğun ifadelerle yansıtmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, dilin yalnızca iletişim aracı olmadığını; aynı zamanda bir topluluğun dinî düşüncesini, ahlak anlayışını ve yaşam biçimini kuran, koruyan ve kuşaktan kuşağa aktaran dinamik bir yapı olduğunu göstermektedir. Muhallemî sözlü kültürü, bu bakımdan Arap lehçeleri, din dili ve halk inançları araştırmaları için önemli bir örnek alan sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
