Ahlak Kuramları Açısından Kobay İnsan
Öz
Tıbbî deneyler, tıp alanında geçerli ve güvenilir bilgileri sağlamada en çok kullanılan yöntemlerdendir. Amacı insan sağlığını korumak ve hastalıklara çare bulmak olan bu yöntemlerin en önemli parçasını hayvanlar ve insanlar üzerinde gerçekleşen deneyler oluşturur. Yüzyıllardır gerçekleştirilen bu deneyler ile bilim dünyasının doyurucu sonuçlara ulaştığı söylenebilir. Fakat geçmişten günümüze uygulandığını bildiğimiz bu deneylerin kontrolsüz yapılması ise belli etik ve hukuki problemlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Bir deneyde, bir insanın kobay olarak kullanılmasının hukuki ve ahlaki çerçevede belli kıstasları vardır. Bu kıstaslarla kişinin bir takım etik ve yasal ilkeler çerçevesinde haklarının korunması amaçlanmakta ve bu tip çalışmaların kontrolsüz yapılması engellenmektedir. İnsan hayatının tek ve özel olması ve herhangi bir zarara uğramaması üzerine kurulu etik ilkeler, hukuk ile de güvence altına alınmaktadır.
Bu çalışmada, uygulamalı etiğin bir alt alanı olan meslek etiklerinden tıp etiği çerçevesinde bir problemin- deneylerde kobay insan kullanımının- temel ahlak kuramcıları açısından ahlakiliği tartışılmıştır. Bu bağlamda deontolojik, ahlaki duyu ve sonuçcu ahlak kuramlarının, pratikte karşılaştığımız ve tıp etiği çerçevesinde ilkelerce belirlenmiş bir probleme verebileceği muhtemel cevaplar tartışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akarsu, Bedia. I. Kant’ın Ahlak Felsefesi. İstanbul: İnkılap Yayınları, 1999.
- Aksu, Büşra Nur. “Kişiliğin Oluşumunda Kalıtım mı Çevre mi Daha Etkili”. Erişim tarihi 25.03.2019 https://www.guncelpsikoloji.net/kisilik-kuramlari/kisiligin-olusumunda-kalitim-mi-cevre-mi-daha-etkili-h3641.html.
- Aydın, Erdem. “Tıp Etiğinde Temel İlkeler”. I. Ulusal Uygulamalı Etik Kongresi Kitabı. 133-137. Erişim tarihi: 25.03.2019, http://www.phil.metu.edu.tr/etik-1kongre-kitap.pdf. Ankara, 2003.
- Başdemir, H. Yücel. “İskoç Aydınlanma Etiği: Hutcheson, Hume ve Smith”. Liberal Düşünce 10/37 (2005): 27-44.
- Billington, Ray. Felsefeyi Yaşamak - Ahlak Düşüncesine Giriş. Trc. Abdullah Yılmaz. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2011.
- Cevizci, Ahmet. Uygulamalı Etik. İstanbul: Say Yayınları, 2013.
- Demirhan Erdemir, Ayşegül. Tıpta Etik ve Deontoloji- Yirmibirinci Yüzyılda. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2011.
- Ertin, Hakan - Temel, M. Kemal. “İnsan Üzerindeki Deneyler ve İlgili Etik-Yasal Metinler”. Anadolu Kliniği 21/3 (2016): 223-234.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Din Araştırmaları
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
30 Aralık 2019
Gönderilme Tarihi
3 Temmuz 2019
Kabul Tarihi
26 Eylül 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Sayı: 13