Analyzing the 5th Grade Social Studies Curriculum of the Century of Türkiye Education Model through Stake’s Responsive Evaluation Model

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 125 - 148, 28.12.2025

Ayşenur Kuloğlu , Fatma Tutuş

https://doi.org/10.17539/amauefd.1726182

Öz

The aim of this study is to analyze the 5th grade Social Studies curriculum of the Century of Türkiye Education Model in accordance with Stake's Responsive Evaluation Model. In this study, a qualitative research methodology was adopted, utilizing an embedded single-case study design. The study group comprises 15 Social Studies teachers working in public middle schools affiliated with the Ministry of National Education in the central district of Elazığ, along with 21 fifth-grade students, during the spring semester of the 2024–2025 academic year. Criterion sampling was used to determine the study group. Data were collected through semi-structured interview forms. Content analysis was used to analyze the data. As a result while teachers generally view the curriculum positively, they report practical challenges such as the density of activities, the abundance of abstract objectives, and limited time. While the clarity and simplicity of the program content and the implementation of process-oriented assessment were viewed positively, it was noted that there were deficiencies in incorporating national culture and local values into the textbooks and instructional materials. Students, on the other hand, described the program content as enjoyable and noted that group work and topics related to ancient civilizations increased their engagement.

Anahtar Kelimeler

Century of Türkiye Education Model , Social Studies Curriculum , Stake’s Responsive Evaluation Model , Program Evaluation , Curriculum Analysis

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının Stake’in İhtiyaca Cevap Verici Değerlendirme Modeli’ne Göre Analizi

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 5. sınıf Sosyal Bilgiler dersi öğretim programını Stake’in İhtiyaca Cevap Verici Değerlendirme Modeli’ne göre analiz etmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden iç içe geçmiş tekli durum deseni kullanılmıştır. Çalışma grubunu 2024-2025 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Elazığ ili merkezinde MEB’e bağlı resmi ortaokullarda görev yapan 15 Sosyal Bilgiler dersi öğretmeni ve 21 kişiden meydana gelen 5. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışma grubunun oluşturulmasında, amaçlı örnekleme türlerinden biri olan ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından hazırlanan “yarı yapılandırılmış görüşme formları” kullanılmıştır. Verilerin analizinde, içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Yapılan analiz sonuçlarında öğretmenler programı genel olarak olumlu bulduklarını ancak etkinlik yoğunluğu, soyut hedeflerin fazlalığı ve zaman yetersizliği gibi uygulamaya dönük sorunlar yaşadıklarını belirtmişlerdir. Ayrıca programın içeriğinin sade ve anlaşılır olması, süreç odaklı değerlendirmenin yapılması olumlu karşılanırken, kitap ve materyaller ile milli kültüre ve yerel değerlere yer verilmesi konusunda eksikler olduğu ifade edilmiştir. Öğrenciler ise program içeriğini eğlenceli bulduklarını belirtmiş; grup çalışmaları ve eski uygarlıklarla ilgili içeriklerin derse ilgiyi artırdığını ifade etmişlerdir.

Anahtar Kelimeler

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli , Sosyal Bilgiler Öğretim Programı , Stake’in İhtiyaca Cevap Verici Değerlendirme Modeli , Program Değerlendirme , Eğitim Programı Analizi

Etik Beyan

Çalışma kapsamında etik prosedürlere uyularak 14.04.2025 tarihinde Fırat Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu’ndan 33572 belge sayısı ile izin alınmıştır. Bu çalışma, 13. Uluslararası Sosyal Bilgiler Eğitimi Sempozyumu’nda (USBES) bildiri olarak sunulmuştur

Kaynakça

• Acar-Başeğmez, D., Er, K. O., & Kurnaz, A. (2023). Evaluation of writing skills learning field according to Stake’s Responsive Evaluation Model in terms of gifted and talented students. Necatibey Faculty of Education Electronic Journal of Science and Mathematics Education (NEF-EJMSE), 17(2), 831–877. https://doi.org/10.17522/balikesirnef.1361586
• Akpınar, B., Özer, B., Oral, B., & Köksalan, B. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin program geliştirme ve felsefi düzlemden analizi. EKEV Akademi Dergisi, (99), 59-73. https://doi.org/10.17753/sosekev.1489135
• Arslan, A., & Demirel, Ö. (2007). İlköğretim 5. sınıf yeni Sosyal Bilgiler programının değerlendirilmesi. Milli Eğitim Dergisi, 175, 198-208. https://www.researchgate.net/publication/286918740
• Avcı, G., & Gümüş, N. (2020). Sınıf dışı eğitime dayalı etkinliklerle işlenen Sosyal Bilgiler dersine yönelik ilkokul 4. sınıf öğrenci tutumlarının incelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 89–106. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1174811
• Avcı, M., & Memişoğlu, H. (2016). Kültürel miras eğitimine ilişkin Sosyal Bilgiler öğretmenlerin görüşleri. İlköğretim Online, 15(1), 104-124. http://dx.doi.org/10.17051/io.2016.42123
• Avcı, N., Erikçi, B., & Ok, A. (2021). Ortaöğretim temel düzey Matematik dersi öğretim programı’nın Stake’in yanıtlayıcı değerlendirme modeli ile değerlendirilmesi. Journal of Qualitative Research in Education (ENAD), 27, 1–25. https://doi.org/10.14689/enad.27.2
• Ayka, N. (2007). İlköğretim Sosyal Bilgiler dersi eğitim-öğretim programına yönelik öğretmen görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 6(22), 46-73. https://dergipark.org.tr/tr/pub/esosder/issue/6136/82315
• Black, P., & Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 5(1), 7–74. https://doi.org/10.1080/0969595980050102
• Bolcal-Er, G., & Dikilitaş, K. (2024). Evaluation of a foreign languages school hybrid program in Turkey through Stake’s Responsive Evaluation Model. The Literacy Trek, 10(1), 42–75. https://doi.org/10.47216/literacytrek.1473726
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Christensen, L. B., Johnson, R. B., & Turner, L. A. (2015). Araştırma yöntemleri: Desen ve analiz (2. Baskı) (Ahmet Apay, Çev.). Anı Yayıncılık.
• Cousins, J. B., & Whitmore, E. (1998). Framing participatory evaluation. New Directions for Evaluation, 80, 5–23. https://doi.org/10.1002/ev.1114
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches. (3rd ed.). SAGE Publications.
• Çalışkan, U. (2014). Ortaokul 5. sınıf Sosyal Bilgiler öğretim programının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Bolu ili örneği) (Tez No. 370208) [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Çelikkaya, T., & Kürümlüoğlu, M. (2018). Yenilenen sosyal bilgiler dersi öğretim programına yönelik öğretmen görüşleri. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(11), 104-120. https://dergipark.org.tr/tr/pub/goputeb/issue/39821/430128
• Çoban, O., & Akşit, İ. (2018). 2005 ve 2017 Sosyal Bilgiler öğretim programlarının öğrenme alanı, kazanım, kavram, değer ve beceri boyutları açısından karşılaştırılması. Journal of History Culture and Art Research, 7(1), 479-505. https://doi.org/10.7596/taksad.v7i1.1395
• Demirel, Ö. (2011). Eğitimde program geliştirme: Kuramdan uygulamaya (17. Baskı). Pegem Akademi.
• Deveci, H., & Selanik¬¬-Ay, T. (2014). Vatandaşlık eğitimi bakımından Sosyal Bilgilerin toplumsal gücü. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (Özel Sayı), 97-109.
• Diktaş, A., Girgin, D., Satmaz, İ., & Yabanova, U. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler dersi öğretim programının SOLO taksonomisine göre analizi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 667-690. https://dx.doi.org/ 10.17240/aibuefd.2025-1556985
• Dilmaç, Y. (2008). Yeni ilköğretim Sosyal Bilgiler dersi öğretim programının uygulanabilirliği hakkında öğretmen görüşleri (İstanbul Avrupa Yakası örneği) (Tez No. 217558) [Yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Doğan, F., & Keleş, Y. (2020). Ortaokul ve lise öğrencilerinde çevre farkındalığı ve çevre davranışı. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 80–90. https://doi.org/10.24315/trkefd.701837
• Dönmez, C., & Yeşilbursa, C. C. (2014). Kültürel miras eğitiminin öğrencilerin somut kültürel mirasa yönelik tutumlarına etkisi. İlköğretim Online, 13(2), 425-442. https://ilkogretim-online. org/index.php/pub/article/view/6177/5978
• Duyul, S., Duyul, Y., Kesman, M., & Kesman, M. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli konusunda öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 5(3), 1-19. https://doi.org/10.5281/zenodo.15002346
• Eker, S. (2020). 2005 Sosyal Bilgiler öğretim programı ile 2018 sosyal bilgiler öğretim programının karşılaştırmalı analizi. Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 86-103. https://dergipark.org.tr/tr/pub/farabi/issue/53788/600977
• Erdoğan, M. (2016). Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin çevre duyarlılıklarının değerlendirilmesi: Fethiye örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
• Ergin, A. (2006). İlköğretim öğrencilerinin Sosyal Bilgiler dersine ilişkin tutumları (Tez No. 210939) [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Fitzpatrick, J. L., Sanders, J. R., & Worthen, B. R. (2004). Program evaluation. Alternative approaches and practical guidelines (3rd ed.). Allyn and Bacon.
• Gömleksiz, M. N., & Kan, A. Ü. (2021). Sosyal bilgiler dersinde bireysel ve grupla zihin haritası oluşturmanın öğrenci başarısına, kalıcılığa ve öğrenmedeki duyuşsal özelliklere etkisi. Journal of History School, 54, 4146–4197. https://doi.org/10.29228/joh.52841
• Gül, M. (2015). Sosyal bilgiler dersinde farklı işbirlikli öğrenme yöntemlerinin uygulamalarına ilişkin öğrenci görüşleri. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(36), 741–752. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.781
• Gültekin, M. (2020). İngilizce Küresel Ölçütü (İKÖ) kriterleri bağlamında uygulanan İngilizce hazırlık programının Aydınlatıcı Değerlendirme Modeli’ne göre değerlendirilmesi (Tez No. 612362) [Doktora tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Günbayı, İ. (2019). Nitel araştırmada veri analizi: Tema analizi, betimsel analiz, içerik analizi ve analitik genelleme. Erişim tarihi: 03.07.2021. Erişim adresi: http://www.nirvanasosyal.com/h-392-nitel- arastirmada-veri-analizi-temaanalizi-betimsel-analiz-icerik-analizi-ve-analitik-genelleme.html
• Gürel, E., & Demirhan-İşcan, C. (2020). Reviewing the 9th grade English curriculum with Stake’s Responsive Evaluation Model according to teachers opinions. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 49(1), 501-554. https://doi.org/10.14812/cuefd.623396
• Kalaycı, N., & Baysal, S. B. (2020). Sosyal Bilgiler öğretim programlarının karşılaştırmalı analizi (2005- 2017-2018). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 106-129. https://doi.org/10.32709/akusosbil.544022
• Karakuş, M., Turhan-Türkkan, B., & Öztürk, F. (2017). Examination of Social Studies curriculum and course books in the context of global citizenship. Universal Journal of Educational Research 5(3), 472-487. https://doi.org/10.13189/ujer.2017.050319
• Keskin, Y., & Öğretici, B. (2013). Sosyal bilgiler dersinde “duyarlılık” değerinin etkinlikler yoluyla kazandırılması: Nitel bir araştırma. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25), 143-181. https://doi.org/10.14527/9786052418369.01
• Kırca, S., & Yazıcı, F. (2022). Teachers’ viewpoints on the content of social studies textbooks prepared in accordance with 2018 curriculum revision. Journal of Innovative Research in Teacher Education, 3(1), 1–19. https://doi.org/10.29329/jirte.2022.436.1
• Kuzu, H. A. (2023). 5. sınıf İngilizce programının Stake’in İhtiyaca Cevap Verici program değerlendirme modeli ile değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Afyon Kocatepe Üniversitesi.
• Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.
• Merriam, S. B. (2009). Qualitative researh: A guide to designand implementation. Jossey-Bass.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli tanıtım kitapçığı. https://tymm.meb.gov.tr/
• Öner, Ü., & Mazman-Budak, F. (2012). İlköğretim 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler programlarında kullanılan kavramların öğrenci düzeyine uygunluğu. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(2), 206-228. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gopsbad/issue/48562/616649
• Öztürk, C. (2007). Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Öğretimi, yapılandırmacı bir yaklaşım (3. Baskı). Pegem Akademi.
• Öztürk, C., & Deveci, H. (2011). Farklı ülkelerin Sosyal Bilgiler öğretim programlarının değerlendirilmesi. C. Öztürk (Ed.), Farklı ülkelerin Sosyal Bilgiler öğretim programları içinde (s.1- 41). Pegem Akademi.
• Öztürk, C., & Otluoğlu, R. (2005). Sosyal Bilgiler öğretiminde edebi ürünler ve yazılı materyaller. Pegem Akademi.
• Öztürk, F., & Akıncı, M. (2023). Sosyal Bilgiler öğretmen eğitiminde küresel okuryazarlık: Paydaşların programa yönelik ihtiyaçlarının değerlendirilmesi. Anadolu University Journal of Education Faculty (AUJEF), 7(1), 84–110. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2660303
• Patton, M. Q. (2008). Utilization-focused evaluation (4th ed.). Sage Publications.
• Piaget, J. (1970). Science of education and the psychology of the child. Viking Press.
• Safran, M. (2012). Sosyal Bilgiler öğretimine bakış. B. Tay ve A. Öcal (Eds.), Özel öğretim yöntemleriyle Sosyal Bilgiler öğretimi içinde (s. 1-18). Pegem Akademi.
• Sidekli, S. (2010). İlköğretim beşinci sınıf öğrencilerinin 2004 programı doğrultusunda Sosyal Bilgiler dersine yönelik tutumları. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3, 1–23. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423935136.pdf
• Sosyal Bilgiler Eğitimcileri Birliği Derneği (SBEB). (2023). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli “yeni müfredat taslağı” Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı değerlendirme raporu. Erişim tarihi: 18.10.2025. Erişim adresi: http://sosbilder.com/Content_Files/Content/Sosyal%20Bilgiler%20%C3%B6%C4%9Fretim%20program%C4%B1%20de%C4%9Ferlendirme_son.pdf
• Stake, R. E. (1975, April). Program evaluation, particularly responsive evaluation [Conference presentation]. New Trends in Evaluation Conference, Göteborg, Sweden.
• Şan, S., & İbrahimoğlu, Z. (2017). Sosyal bilgiler dersinde öğrenci merkezli etkinlik kullanımının öğrencilerin akademik başarısına etkisi ve bu etkinliklere yönelik öğrenci görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(4), 2142–2159. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2017.17.32772-364003
• Taş, G., & Akoğlu, K. (2020). Sosyal bilgiler öğretiminde işbirlikli öğrenme yaklaşımının etkisi: Meta-sentez çalışması. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 18(2), 956–983. https://doi.org/10.37217/tebd.790160
• Taş, H., & Minaz, M. B. (2022). 2018 Sosyal Bilgiler dersi öğretim programının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. SSRN Electronic Journal, 5(2), 600-611. https://doi.org/10.2139/ssrn.4146604
• Turan, R. (2016). Milli tarihten Sosyal Bilgilere Türkiye’de ilköğretim düzeyinde tarih öğretimi. The Journal of Academic Social Science Studies, 49, 257-278. https://doi.org/10.9761/JASSS3599
• Uygun, K., & Akgül, G. (2024). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin Türkiye Yüzyılı Maarif Modeline ilişkin görüşleri. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(2), 81-102. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4399101
• Uzun, N., & Sağlam, N. (2006). Çevreye yönelik tutum ölçeği geliştirme ve geçerlik güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30, 240–250. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/87678
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage.
• Yüksel, İ. (2010). Türkiye için program değerlendirme standartları oluşturma çalışması (Tez No. 262343) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.