Özel Eğitim Öğretmenlerinin Öğrenme Güçlüğü Olan Çocukların Okul Sonrası Yaşamlarına İlişkin Beklentileri

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 107 - 124, 28.12.2025

Vedat Dinç

https://doi.org/10.17539/amauefd.1727335

https://izlik.org/JA52KX26BS

Öz

Bu araştırmanın amacı, öğrenme güçlüğü (ÖG) olan çocukların okul sonrası yaşamlarına ilişkin özel eğitim öğretmenlerinin beklentilerini incelemektir. Bu çalışma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseniyle yürütülmüştür. Araştırmanın örneklem grubu 42 (14 kadın ve 28 erkek) öğretmendir. Veri toplama aracı olarak öğretmen bilgi formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Verilerin analizi, betimsel analiz kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları araştırma soruları doğrultusunda yedi alt kategori altında sunulmuştur. Bulgular; (1) ÖG’li çocukların okullarda aldıkları eğitimlere ilişkin öğretmen görüşleri, (2) okul sonrasındaki yaşamlarında karşılaştıkları durumlar, (3) gelişimlerinin sağlanması için yapılması gerekenler, (4) istihdamları için yapılması gerekenler, (5) insan, çevre, kamu/kurum ve kuruluşlara ilişkin beklentileri, (6) okul sonrasındaki süreçte yapılması gerekenlerin yaşamlarına etkisi ve (7) çocukların geleceklerine ilişkin öğretmenlerin projeleri şeklinde öğretmenlerin görüşleri ele alınarak başlıklar halinde sunulmuştur. Araştırmada, öğretmenlerin büyük çoğunluğunun ÖG’li çocukların okul sürecinde aldıkları eğitimi sınırlı buldukları, okul sonrası yaşamlarında başta istihdam ve ekonomik bağımsızlık olmak üzere birçok problemle karşılaşabildiklerini belirtmişlerdir. Yine öğretmenlerin ÖG’li çocukların okul sonrası yaşamlarına ilişkin aile, çevre, Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığından beklentilerini dile getirdikleri gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Öğrenme Güçlüğü , Okul Sonrası Yaşam , Özel Eğitim , Özel Eğitim Öğretmenleri , Durum Çalışması

Etik Beyan

Bu çalışmada seçilen öğretmenler gönüllülük esasında görüşme yapmayı kabul etmişlerdir. Çalışma kapsamında etik prosedürlere uyularak 21.03.2024 tarihinde Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu’ndan 23830 belge sayısı ile izin alınmıştır.

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir kurum tarafından finansal olarak desteklenmemiştir.

Teşekkür

Bu çalışma, öğrenme güçlüğü olan çocukların bağımsız, üretken ve kapsayıcı bir yaşam sürdürebilmelerine katkı sunma amacıyla onlara ithaf edilmiştir.

Special Education Teachers’ Expectations Regarding the Post-School Lives of Children with Learning Disabilities

https://izlik.org/JA52KX26BS

Öz

The purpose of this study is to examine special education teachers’ expectations regarding the post-school lives of children with learning disabilities (LDs). The study was conducted using a qualitative case study design. The sample consisted of 42 special education teachers (14 female and 28 male). Data were collected through a teacher information form and a semi-structured interview form, and analyzed using descriptive analysis. The findings are presented under seven subcategories aligned with the research questions: (1) teachers’ views on the education provided to children with LDs in schools, (2) challenges faced in post-school life, (3) actions needed to support their development, (4) requirements for employment, (5) expectations from individuals, the environment, public institutions, and organizations, (6) the impact of post-school support on their lives, and (7) teachers’ projects for the children’s future. The majority of teachers reported that children with LDs receive limited educational support during schooling and are likely to experience significant difficulties after graduation, particularly in employment and achieving economic independence. Teachers also emphasized expectations directed toward families, community members, the Turkish Ministry of National Education, and the Turkish Ministry of Health to improve post-school outcomes for individuals with LDs.

Anahtar Kelimeler

Learning Disabilities , Post-School Life , Special Education , Special Education Teachers , Case Study

Etik Beyan

In this study, the teachers voluntarily agreed to participate in the interviews. Ethical procedures were followed, and permission was obtained from the Necmettin Erbakan University Social and Human Sciences Scientific Research Ethics Committee on March 21, 2024, with document number 23830.

Destekleyen Kurum

This research was not financially supported by any institution.

Teşekkür

We thank the experts who contributed to the development of the interview questions and all the teachers who voluntarily participated in the study.

Kaynakça

• Akçay, F., & Akçay, E. (2023). Özel eğitim meslek okullarından mezun olan öğrencilerin istihdam edildiği sektörlerin değerlendirilmesi Samsun örneği. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(101), 3228-3239. https://doi.org/10.5281/zenodo.10256969
• Altun, T., & Uzuner, F. G. (2024). Sınıf öğretmenlerinin özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin eğitimine yönelik görüşleri. The Journal of Academic Social Science Studies, 3(44), 33-49. https://doi.org/10.9761/JASSS3366
• American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. American Psychiatric Publishing.
• Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır?. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
• Bek, H., & Şen, B. (2020). Öğrenme güçlükleri yaşayan çocukların gelişim özellikleri. S. S. Yıldırım-Doğru (Ed.), Öğrenme güçlükleri içinde (s. 67-78). Eğiten Kitap Yayıncılık.
• Blake, H., Hanson, J., & Clark, L. (2021). The importance of an inclusive alumni network for ensuring effective transitions into employment and future destinations for people with learning disabilities. British Journal of Learning Disabilities, 49(4), 445-455. https://doi.org/10.1111/bld.12429
• Blustein, C. L., Carter, E. W., & McMillan, E. D. (2016). The voices of parents: Post–high school expectations, priorities, and concerns for children with intellectual and developmental disabilities. The Journal of Special Education, 50(3), 164-177. https://doi.org/10.1177/0022466916641381
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2024). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Yayıncılık.
• Canikli, G. (2022). Orta-ağır düzeyde otizm spektrum bozukluğu olan yetişkin bireylerin annelerinin çocuklarının eğitim yaşantısına ve eğitim sonrasına ilişkin görüş ve önerileri (Tez No. 750503) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi-İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi
• Cemaloğlu, N. (2012). Veri toplama teknikleri: Nicel-nitel. A. Tanrıöğen (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri içinde (s. 133-164). Anı Yayıncılık.
• Creswell, J. W. (2013). Educational research : Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Pearson.
• Çiftçi, T. (2021). Özgül öğrenme güçlüğü olan çocuklar nev-i şahsına münhasır çocuklar. Eğiten Kitap Yayıncılık.
• Dinç, V., & Kalkan, S. (2022). Özel öğrenme güçlüğü tanısı almış bireylerle çalışan öğretmenlerin bilimsel dayanaklı uygulamalar hakkında görüşlerinin incelenmesi. International Journal of Barrier Free Life and Society, 6(1), 1-20. https://doi.org/10.29329/baflas.2022.547.1
• Doyran, F., & Canca, I. (2024). Sorunlu öğrenci mi, öğrenme güçlüğü olan öğrenci mi? Öğretmenler öğrenme güçlükleri hakkında ne biliyorlar?. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(6 Issue 4), 371-389. https://doi.org/10.9761/JASSS1442
• Ellman, E., Sonday, A., & Buchanan, H. (2020). Transition from special school to post school life in youths with severe intellectual disability: Parents’ experiences. South African Journal of Education, 40(Suppl. 2), S1–S9. https://doi.org/10.15700/saje.v40ns2a1444
• Esbrand, T. (2016). You can't always be at school, you need to move on: A multi-perspective study exploring the experiences of young people with learning difficulties and their parents during post-school transition (Doctoral dissertation, Tavistock and Portman NHS Foundation Trust/University of Essex). https://repository.tavistockandportman.ac.uk/1396/
• Eseadi, C. (2023). Career counselling models and services for students with specific learning disabilities. Konselor, 12(1), 1-16. https://doi.org/10.24036/020231216-0-86
• Fuchs, D., Fuchs, L.S., Mathes, P., & Lipsey, M. (2000). Reading differences between low achieving students with and without learning disabilities: A meta-analysis. In R. Gersten ve S. Vaughn (Eds.), Contemporary special education research: Syntheses of the knowledge base on critical instructional issues (ss. 81–104). Erlbaum.
• Gökçek, T., & Davey, L. (2009). Durum çalışması değerlendirmelerinin uygulaması. İlköğretim online, 8(2), 1-3. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ilkonline/issue/8598/107042
• Güneş, N., & Akçamete, G. (2014). Özel gereksinimi olan bireylerin mesleki istihdamı Çorum ili örneği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 15(03), 1-17. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000211
• Güzel-Özmen, R. (2024). Öğrenme güçlüğü olan öğrenciler İ. H. Diken (Ed.), Özel eğitim içinde (s. 323-351). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Harun, D., Che’Din, N., Mohd Rasdi, H. F., & Shamsuddin, K. (2020). Employment experiences among young Malaysian adults with learning disabilities. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(1), 115. https://doi.org/10.3390/ijerph17010115
• Houser, J., & Oja, K. (2025). Nursing research: Reading, using, and creating evidence with navigate advantage access. Jones & Bartlett Learning.
• Jones, M. L. (2009). A study of novice special educators' views of evidence-based practices. Teacher Education and Special Education, 32(2), 101-120. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2008.08.004
• Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştirma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
• Keel, J. M., Cushing, L. S., & Awsumb, J. M. (2018). Post-school visions and expectations of Latino students with learning disabilities, their parents, and teachers. Career Development and Transition for Exceptional Individuals, 41(2), 88-98. https://doi.org/10.1177/2165143417708997
• Kurnaz. A., & Sarı, H. (Ed.). (2020). Öğrenme güçlüğü olan öğrenciler ve eğitimleri. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Luo, T. (2020). Difficulties and solutions for social integration of disabled children. In 2020 4th International Seminar on Education, Management and Social Sciences (ISEMSS 2020) (pp. 532-537). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/assehr.k.200826.106
• McConkey, R., Kelly, F., Craig, S., & Keogh, F. (2017). A longitudinal study of post‐school provision for Irish school‐leavers with intellectual disability. British Journal of Learning Disabilities, 45(3), 166-171. https://doi.org/10.1111/bld.12190
• McConkey, R., & Smyth, M. (2001). Reflections of parents and students with severe learning difficulties on their special schooling and the transition to post‐school provision. Journal of Research in Special Educational Needs, 1(3). https://doi.org/10.1111/j.1471-3802.2001.00147.x
• Meadan, H., Shelden, D. L., Appel, K., & DeGrazia, R. L. (2010). Developing a long-term vision: A road map for students' futures. Teaching Exceptional Children, 43(2), 8-14. https://doi.org/10.1177/004005991004300201
• Melekoğlu, M. A., & Çakıroğlu, O. (Ed.). (2019). Özel öğrenme güçlüğü olan çocuklar (6. baskı). Vize Yayıncılık.
• Merriam, S. B., & Bierema, L. L. (2013). Adult learning: Linking theory and practice. Jossey Bass.
• Milli Eğitim Bakanlığı. (2008). Özel öğrenme güçlüğü destek eğitim programı. MEB Yayınları.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
• Mogensen, L. L., Drake, G., McDonald, J., & Sharp, N. (2024). Young people with intellectual disability speak out about life after school: “I want to do more in life than just… be a disability person”. Journal of Intellectual & Developmental Disability, 49(2), 121–133. https://doi.org/10.3109/13668250.2023.2245276
• Nikula, E., Pihlaja, P. ve Tapio, P. (2024). Kapsayıcı bir okulun vizyonları - Özel eğitim öğretmeni öğrencilerinin tercih ettiği gelecekler. Uluslararası Kapsayıcı Eğitim Dergisi, 28 (5), 673-687. https://doi.org/10.1080/13603116.2021.1956603
• Öztürk, E. (2023). Özel gereksinimli bireylerin ortaöğretimden meslek hayatına geçiş süreçlerinin incelenmesi (Tez No. 825101). [Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi-Bursa]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
• Scheef, A. R., & McKnight-Lizotte, M. (2022). Utilizing vocational rehabilitation to support post-school transition for students with learning disabilities. Intervention in School and Clinic, 57(5), 316-321. https://doi.org/10.1177/10534512211032604
• Sin, K. F., & Yang, L. (2018). Post school transition of students with special educational needs in Hong Kong. In M. Pavlova, J. C. K. Lee, & R. Maclean (Eds.), Transitions to post school life: Responsiveness to individual, social and economic needs (pp. 183–195). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-10-6476-0_11
• Sönmez, M., & Sazak, E. (2019). Zihin yetersizliği olan bireylerin iş yaşamına geçiş sürecine ilişkin öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin görüşlerinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(4), 1700-1723. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019..-556602
• Subaşı, M., & Okumuş, K. (2017). Bir araştırma yöntemi olarak durum çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 419-426. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunisosbil/issue/34503/424695
• Sümer-Dodur, H. M., & Seçkin-Yılmaz, Ş. (Ed.). (2020). Öğrenme güçlüklerinde değerlendirme ve müdahale (3. baskı). Anı Yayıncılık.
• Şahin, Ö. N., & Koca, F. (2024). Öğretmenlerin öğrenme güçlüğü hakkındaki farkındalık ve bilgi düzeyleri. Uygulamada Eğitim ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 4(1), 81-105. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ueybid/issue/84920/1424556
• Talas, S. (2021). Öğrenme güçlüğü kavramı ve tarihçesi. D. Kayahan-Yüksel & F. İşcen-Karasu (Ed.), Etkinlik örnekleriyle özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin eğitimi içinde (s. 1-23). Eğiten Kitap Yayıncılık.
• Uçar-Rasmussen, M., & Yıkmış, A. (2020). Özel gereksinimli çocukların mesleki eğitim ve istihdamına yönelik annelerin görüşlerinin incelenmesi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(1), 324-345. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.8c.1s.14m
• Ültay, E., Akyurt, H., & Ültay, N. (2021). Sosyal bilimlerde betimsel içerik analizi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (10), 188-201. https://doi.org/10.21733/ibad.871703
• Ünal, H., & Çıkılı, Y. (2025). Özel eğitim meslek okullarından mezun zihin yetersizliği olan öğrencilerin istihdam durumları. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 1549-1566. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1558422
• Walsh, B., Dempsey, R. & Lawler, M. (2021). Ailelerin eğitim deneyimleri, okul sonrası ihtiyaçları ve genç otistik yetişkinlerin yaşam kalitesine ilişkin bakış açıları. İrlanda Eğitim Çalışmaları , 40 (3), 571-588. https://doi.org/10.1080/03323315.2021.1926309
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Akademik ve Mesleki Yayınlar.
• Yıldırım-Doğru, S., Özlü, Ö., Kançeşme, C., & Doğru, S. (2015). Özel eğitim üzerine yapılan proje çalışmalarının değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(Özel Sayı), 286-296. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2015.15.0-5000128663
• Yin, R. K. (2017). Durum çalışması araştırmaları uygulamaları (İ. Günbaylı Çev.). Nobel Yayıncılık.