Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü (ETAE) “IZ” Herbaryumu’nun Revizyonu ve Dijitalleştirilmesinin Türkiye Florası’na Katkısı

Herbaria are essential collections for documenting and conserving plant diversity, providing vital data for scientific research. The Aegean Agricultural Research Institute (AARI) Herbarium, registered with the code "IZ" in the Index Herbariorum, commenced its operations in 1964 with the establishment of the National Seed Gene Bank and serves as a facility where dried plant specimens are maintained according to international standards. The IZ Herbarium holds a special position, especially for its collection of agriculturally important plant species. The IZ herbarium is distinguished by its unique collection, which encompasses wheat and barley samples gathered by Dr. Mirza Gökgöl across Türkiye in the 1930s, as well as herbarium specimens corresponding to seed accessions in the National Gene Bank. This study evaluates the results of the revision, enrichment, and digitization efforts at the IZ Herbarium. Within the scope of this work, both existing herbarium specimens and plant materials collected through field studies were identified in accordance with international herbarium standards, mounted on herbarium sheets, and placed under controlled storage conditions. In addition, high-resolution images of these specimens were recorded and transferred to the TAGEM Digital Herbarium. According to current records, the IZ Herbarium now contains approximately 37,000 specimens collected from 70 provinces. These specimens represent 145 families, 517 genera, and 1,520 taxa. The most highly represented families are Poaceae, Fabaceae, Lamiaceae, Asteraceae, Caryophyllaceae, Liliaceae, Rosaceae, and Brassicaceae. The identification of previously undetermined specimens and the re-evaluation of historical material in line with current taxonomic approaches have significantly contributed to the documentation of the flora of Türkiye. Digitization has made herbarium data more accessible, creating a sustainable infrastructure for scientific research. In light of all these data, it is evident that the AARI "IZ" Herbarium serves as a strategic center for the conservation of national plant genetic resources and the conduct of botanical studies.

Herbaryumlar; bitki çeşitliliğinin belgelenmesi, korunması ve bilimsel araştırmalara temel veri sağlaması açısından kritik öneme sahip koleksiyonlardır. Dünya Herbaryum İndeksi'nde (Index Herbariorum) "IZ" kısaltması ile kodlanan Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü (ETAE) Herbaryumu, 1964 yılında Ulusal Tohum Gen Bankası bünyesinde çalışmalarına başlamış, uluslararası standartlarda kurutulmuş bitki örneklerinin muhafaza edildiği bir birimdir. IZ Herbaryumu, özellikle tarımsal önemi olan bitki türlerine ait örnekleri barındırması yönünden ayrıcalıklı bir konumdadır. Dr. Mirza Gökgöl’ün 1930’lu yıllarda Türkiye genelinden topladığı buğday - arpa koleksiyonunu ve Ulusal Gen Bankası’ndaki tohum örneklerine ait herbaryum materyallerini içermesi, IZ herbaryumuna özgün bir nitelik kazandırmaktadır. Bu çalışmada, "IZ" Herbaryumu’nda yürütülen revizyon, zenginleştirme ve dijitalleştirme çalışmalarının sonuçları değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında, mevcut herbaryum örnekleri ile arazi çalışmaları sonucu toplanan bitki materyalleri, uluslararası standartlara uygun biçimde teşhis edilerek kartonlara monte edilmiş ve kontrollü koşullarda muhafaza altına alınmıştır. Ayrıca, teşhisi tamamlanan örneklerin yüksek çözünürlüklü görüntüleri alınarak TAGEM Dijital Herbaryumu’na aktarılmıştır. Güncel kayıtlar, IZ' Herbaryumu’nda muhafaza edilen örnek sayısının 70 ilimizden toplanan yaklaşık 37.000 adede ulaştığını; koleksiyonun 145 familya, 517 cins ve 1.520 taksonu kapsadığını ortaya koymaktadır. Koleksiyonda en yüksek temsil oranına sahip familyalar sırasıyla Poaceae, Fabaceae, Lamiaceae, Asteraceae, Caryophyllaceae, Liliaceae, Rosaceae ve Brassicaceae’dir. Daha önce teşhisi yapılmamış örneklerin tanımlanması ve geçmiş yıllarda toplanmış materyalin güncel taksonomik yaklaşımlar doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi, Türkiye florasının belgelenmesine önemli katkılar sağlamıştır. Dijitalleştirme çalışmaları ile herbaryum verilerinin erişilebilirliği artırılmış ve bilimsel araştırmalar için sürdürülebilir bir veri altyapısı oluşturulmuştur. Tüm bu veriler ışığında, ETAE 'IZ' Herbaryumu'nun, ulusal bitki genetik kaynaklarının muhafazası ve floristik çalışmaların yürütülmesinde stratejik bir merkez olduğu görülmektedir.