Gen Düzenleme Teknolojileri Bağlamında COVID-19 Aşı Çalışmaları ve Etik Sorunlar
Öz
Amaç: COVID-19 (2019 koronavirüs hastalığı) pandemisi dünyada ve ülkemizde tüm dikkatleri virüslere, virüsler üzerindeki genetik modifikasyonlara ve aşı çalışmalarına çevirmiş bulunmaktadır. Bu çalışmada gen düzenleme teknolojileri ile ilintili bu klinik araştırma ve gelişmeleri gözden geçirmek ve de COVID-19 aşı çalışmaları ve aşıla(n)ma ile ilgili etik sorunları ele almak amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntemler: Gen düzenleme teknolojilerine ve COVID-19 aşı çalışmalarına dair güncel literatür; aşı güvenliği, yeterli aşı üretimi ve aşıya erişim ile ilgili sorunlar, aşılamada öncelikler ve toplum (sürü) bağışıklığı, ve de aşı tereddütleri ve aşı karşıtlığı üzerinden tartışılmıştır.
Bulgular: Birçok ülkede bilim insanları SARS-CoV-2’ye (şiddetli akut solunum sendromu koronavirüsü 2) karşı etkili bir antiviral ilaç ve aşı bulabilmek için yoğun bir şekilde çalışmaktadır. En erken 2021’de kullanıma girebileceği tahmin edilen aşıların ne kadar koruma sağlayacağı, uzun dönem yan etkilerinin neler olabileceği ve tüm insanlar için erişilebilir olup olmayacağı ise belirsizliğini korumaktadır. Virüsün laboratuvarda üretildiğine dair komplo teorileri klasik aşı karşıtı söylemleri beslese de, bunların pandeminin yarattığı küresel endişe ortamında aşıya karşı ne kadar dirence neden olabileceği belirsizdir.
Tartışma ve Sonuç: Bütün boyutlarıyla küresel salgınlara karşı tecrübe tazelediğimiz böylesi bir süreçte, gen düzenleme teknolojilerine dayanan aşı çalışmaları ve bu yenilikçi tekniklere dair etik tartışmalar gelecekte aşılara ve hatta modern tıbba bakışımızı belirleyecek denli önemli sonuçlara gebedir
Anahtar Kelimeler
Aşı, Aşı Reddi, COVID-19, etik, Gen Düzenleme;, Rekombinant DNA
Kaynakça
- 1. Johns Hopkins University and Medicine: Coronavirus Resource Center. Erişim: https://gisanddata.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6 (erişildi: 09.7.2020).
- 2. Andersen KG, Rambaut A, Lipkin WI, Holmes EC, Garry RF. The proximal origin of SARS-CoV-2. Nat Med. 2020;26(4):450–2.
- 3. Nasuhbeyoğlu N, Topçu İ. Önemli bir etik problem olarak viroloji laboratuvarlarının biyogüvenliği. Anatol Clin J Med Sci. 2020;25(ek 1):252–9.
- 4. Glick BR, Pasternak JJ, Patten CL. Molecular Biotechnology: Principles and Applications of Recombinant DNA, 4. ed. Washington, DC/ABD: ASM Press; 2010.
- 5. Cann AJ. Principles of Molecular Virology, 4. ed. Amsterdam: Elsevier; 2005:297.
- 6. Memi F, Ntokou A, Papangeli I. CRISPR/Cas9 gene-editing: research technologies, clinical applications and ethical considerations. Semin Perinatol. 2018;42(8):487–500.
- 7. Kwik G, Fitzgerald J, Inglesby TV, O’Toole T. Biosecurity: responsible stewardship of bioscience in an age of catastrophic terrorism. Biosecur Bioterror. 2003;1(1):27–35.
- 8. Behjati S, Tarpey S. What is next generation sequencing? Arch Dis Child Educ Pract Ed. 2013;98(6):236–8.
- 9. Lee YJ, Yi H, Kim WJ, Kang K, Yun DS, Strano MS, ve ark. Fabricating genetically engineered high-power lithium–ion batteries using multiple virus genes. Science. 2009;324(5930):1051–5.
- 10. Ergin S, Yaman H. Genetiği değiştirilmiş gıdalar ve insan sağlığı üzerine etkileri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Derg. 2013;2(2):261–74.