Yerelden Evrensele: Döner Kebabın Küreselleşme Sürecindeki Gastronomik Kimlik İnşası

Öz

Bu çalışma, döner kebabın yerel bir yiyecek olmaktan çıkarak küresel ölçekte yaygınlaşma sürecinde geçirdiği dönüşümü gastronomik kimlik bağlamında incelemektedir. Küreselleşme dinamikleri doğrultusunda Türkiye’de ortaya çıkan döner kebabın, özellikle Avrupa’ya göç hareketleri aracılığıyla farklı coğrafyalara taşındığı ve bu yeni bağlamlarda yeniden yorumlanarak biçimsel ve içeriksel değişimlere uğradığı görülmektedir. Bu süreçte döner kebap, bir yandan yerel kültürel köklerine referans vermeye devam ederken, diğer yandan tüketildiği toplumların damak tadı, tüketim alışkanlıkları ve sosyo-kültürel yapıları doğrultusunda farklılaşmıştır. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş olup, içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda, döner kebabın tarihsel gelişimi, göçle birlikte Avrupa’ya taşınması ve özellikle Almanya’da yeniden şekillenerek farklı bir gastronomik ürün haline gelmesi süreci literatür üzerinden analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, döner kebabın yalnızca bir yiyecek olmanın ötesinde, kültürel temsil, kimlik inşası ve aidiyet gibi kavramlarla ilişkili çok katmanlı bir yapı sergilediğini ortaya koymaktadır. Ayrıca döner kebabın, üretildiği ve tüketildiği bağlama göre farklı anlamlar kazandığı ve bu yönüyle “melez” bir gastronomik kimlik oluşturduğu anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, döner kebabın küreselleşme sürecinde geçirdiği dönüşümün, yerel ve küresel unsurların etkileşimiyle şekillenen dinamik bir kimlik inşasına işaret ettiği söylenebilir. Bu bağlamda döner kebap, hem Türk mutfak kültürünün uluslararası alandaki temsillerinden biri olarak hem de göç, kültürel etkileşim ve yeniden üretim süreçlerinin somut bir örneği olarak değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Döner Kebap
• Küreselleşme
• Gastronomik Kimlik
• Küyerelleşme
• Kültürel Etkileşim

From Local to Global: The Construction of Gastronomic Identity in the Globalization of the Döner Kebab

Öz

This study examines the transformation of döner kebab, from a local food to a globally widespread product, within the context of gastronomic identity. It is observed that döner kebab, originating in Turkey and influenced by globalization dynamics, has been transported to different geographies, particularly through migration movements to Europe, and has undergone formal and thematic changes in these new contexts. During this process, döner kebab continues to reference its local cultural roots while simultaneously differentiating itself according to the tastes, consumption habits, and socio-cultural structures of the societies in which it is consumed. The research adopts a qualitative research approach and utilizes content analysis. In this context, the historical development of döner kebab, its migration to Europe, and its reshaping, particularly in Germany, into a distinct gastronomic product are analyzed through the literature. The findings reveal that döner kebab is more than just a food; it exhibits a multi-layered structure related to concepts such as cultural representation, identity construction, and belonging. Furthermore, it is understood that döner kebab acquires different meanings depending on the context in which it is produced and consumed, thus creating a "hybrid" gastronomic identity. In conclusion, it can be said that the transformation that döner kebab has undergone in the process of globalization points to a dynamic identity construction shaped by the interaction of local and global elements. In this context, döner kebab can be considered both as one of the representations of Turkish culinary culture in the international arena and as a concrete example of migration, cultural interaction, and reproduction processes.

Anahtar Kelimeler

• Döner Kebab
• Globalization
• Culinary Identity
• Localization
• Cultural Interaction

Kaynakça

1. Abadan-Unat, N. (2017). Bitmeyen göç: Konuk işçilikten ulus-ötesi yurttaşlığa. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
2. Acar, M. S. (1996). Kasaplık hayvan etleri ve tavuk etinden yapılan döner kebapların mikrobiyolojik kalitesinin karşılaştırmalı araştırılması (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
3. Akgün, B. (2016). Türk mutfağının tarihsel gelişimi ve kebap kültürü. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 4(1), 15–28.
4. Appadurai, A. (1996). Modernity at large: Cultural dimensions of globalization. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
5. Baysal, A. (2002). Beslenme (9. baskı, ss. 250–260). Ankara: Hatipoğlu Yayınları.
6. Beşirli, H. (2010). Yemek, kültür ve kimlik. Milli Folklor, 22(87), 159–169.
7. Counihan, C., & Van Esterik, P. (2013). Food and culture: A reader (3rd ed.). New York, NY: Routledge.
8. Demirel, M. (2020). Üç kuşağın göç ile değişen mutfak kültürü: Almanya örneği (Yüksek lisans tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Ankara.

9. Diker, O., & Deniz, T. (2017). Kars kültürel ve gastronomik kimliğinde kaz. Doğu Coğrafya Dergisi, 22(38), 189–204.
10. Doğdubay, M., & Temizkan, S. P. (2019). Toplumsal dönüşüm içerisinde gastronomi. C. Avcıkurt & M. Sarıoğlan (Ed.), Gastronomi olgusuna sosyolojik bir bakış (ss. 17–30). Ankara: Detay Yayıncılık.
11. Güllü, M., & Özdemir Yaman, Z. (2023). Gastronomic identity. İ. Çekiç & Y. Oğan (Ed.), Global concepts in gastronomy (ss. 159–174). Konya: Eğitim Yayınevi.
12. Güner, M., & Yaman, M. (2026). Ortaöğretim öğrencilerinin gıda etiketi okuma durumları üzerine bir araştırma. Gıda ve Yem Bilimi Teknolojisi Dergisi, Advanced Online Publication, 71-82. https://doi.org/10.56833/gidaveyem.1898818
13. Harrington, R. J. (2005). Defining gastronomic identity: The impact of environment and culture on prevailing components, texture and flavours in wine and food. Journal of Culinary Science & Technology, 4(2–3), 129–152. doi:10.1300/J385v04n02_10
14. Haven-Tang, C., & Jones, E. (2006). Using local food and drink to differentiate tourism destinations through a sense of place. Journal of Culinary Science & Technology, 4(4), 69–86. doi:10.1300/J385v04n04_07
15. Kanık, İ. (2016). Küreselleşme sürecinde kültürel melezleşme örneği olarak yemek kanalları ve programları. Folklor/Edebiyat, 22(86), 2016/2.
16. Karaosmanoğlu, N. D. (2020). Yemek sosyolojisi. E. Akarçay (Ed.), Yemek sosyolojisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
17. Kaya, A. (2001). “Sicher in Kreuzberg”: Constructing diasporas: Turkish hip-hop youth in Berlin. Bielefeld: Transcript Verlag.
18. Kayışoğlu, S., Yılmaz, İ., Demirci, M., & Yetim, H. (2003). Chemical composition and microbial quality of döner kebabs sold in Tekirdağ market. Food Control, 14, 469–474.
19. Kivela, J., & Crotts, J. C. (2005). Gastronomy tourism. Journal of Culinary Science & Technology, 4(2–3), 29–55.
20. Krippendorff, K. (2019). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
21. Macit, N., & Kıran, Ö. (2024). Yemek ve toplum: Kültür, kimlik ve eşitsizlikler. Olgu Sosyoloji Dergisi, 3(2), 97–106. doi:10.58632/olgusos.1573307
22. Mattsson, J., & Helmersson, H. (2007). Eating fast food: Attitudes of high-school students. International Journal of Consumer Studies, 31, 117–121.
23. Mintz, S. W. (1985). Sweetness and power: The place of sugar in modern history. New York, NY: Penguin Books.
24. Nebioğlu, O. (2017). Gastronomik kimlik ve gastronomik turizm ürünlerinin sınıflandırılması üzerine nitel bir araştırma: Alanya örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(2), 39–60. doi:10.21325/jotags.2017.69
25. Parasecoli, F. (2014). Food, identity, and cultural reproduction in immigrant communities. Social Research, 81(2), 415–439.
26. Ritzer, G. (1993). The McDonaldization of society. Thousand Oaks, CA: Pine Forge Press.
27. Şavkay, T. (2000). Osmanlı mutfağı. İstanbul: Şekerbank.
28. Takenaka, A. (2017). Immigrant integration through food: Nikkei cuisine in Peru. Contemporary Japan, 29(2), 117–131.
29. Tomlinson, J. (1991). Cultural imperialism: A critical introduction. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press.
30. Yaman, R. (1993). Döner kebabın hikayesi. Türk mutfak kültürü üzerine araştırmalar (No: 3, ss. 92–101). Ankara: Türk Halk Kültürünü Araştırma ve Tanıtma Vakfı Yayınları.