Türk Sinemasında Yerelliğin Temsilleri

Öz

Sinema, içinde bulunduğu toplumun kimliği, hafızası, geleneği, değerleri ve kültürel koşulları içerisinde biçimlenirken, aynı zamanda kolektif düşünce yapısını ve dili şekillendiren bir işleve sahiptir. İçinden çıktığı kültüre dair bir bakış içeren sinemayı okumak, yerel olanı görme biçimleri hakkında çıkarım yapmaya olanak sağlar. Türk sinemasında geçmişten günümüze gerek yapımcıların gerekse seyircinin tercih ettiği türlerin başında komedi gelir. Öyle ki, komedi unsurlarının ve mizahi anlatım biçimlerinin farklı türler içerisinde görünür olması günümüz Türk sinemasında da geçerliliğini korur. Bu çalışma, Türk sinemasında komedi unsurlarının yer aldığı filmlerin yerellik kavramını nasıl aktardıklarını karakter, tema ve içerdikleri temsiller ışığında analiz etmeyi hedeflemektedir. Yerelliğin temsilleri ekseninde çalışmada, klasik dönemden Aynaroz Kadısı (Muhsin Ertuğrul,1938), Ah Güzel İstanbul (Atıf Yılmaz, 1966), Dolap Beygiri (Atıf Yılmaz, 1982), Muhsin Bey (Yavuz Turgul, 1987) başlıklı filmler, 2000 sonrası Türk sinemasından Vizontele (Yılmaz Erdoğan, Ömer Faruk Sorak, 2000) ve Karpuz Kabuğundan Gemiler Yapmak (Ahmet Uluçay, 2004) filmleri betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilecektir. Anahtar Kelimeler: Türk Sineması, Komedi, Yerellik, Temsil, Film Okuması

Anahtar Kelimeler

• Türk Sineması
• Komedi
• Yerellik
• Temsil
• Film Okuması

Representations of Localism in Turkish Cinema

Öz

While cinema is shaped by the identity, memory, tradition, values and cultural conditions of the society in which it exists, it also has a function that shapes the collective mindset and language. Reading cinema, which includes a view of the culture from which it emerges, allows us to make inferences about the ways of seeing the local. In Turkish cinema, comedy is one of the genres preferred by both producers and audiences from past to present. In fact, the visibility of comedy elements and humorous narrative forms in different genres is still valid in today's Turkish cinema. This study aims to analyze how films with comedy elements in Turkish cinema convey the concept of locality in the light of their characters, themes and representations. In the axis of representations of locality, the study analyzes films from the classical period such as Aynaroz Kadısı (Muhsin Ertuğrul, 1938), Ah Güzel İstanbul (Atıf Yılmaz, 1966), Dolap Beygiri (Atıf Yılmaz, 1982), Muhsin Bey (Yavuz Turgul, 1987), and the post-2000 Turkish cinema films Vizontele (Yılmaz Erdoğan, Ömer Faruk Sorak, 2000) and Karpuz Kabuğundan Gemiler Yapmak (Ahmet Uluçay, 2004) will be evaluated. Keywords: Turkish Cinema, Comedy, Locality, Representation, Film Reading

Anahtar Kelimeler

• Turkish Cinema
• Comedy
• Locality
• Representation
• Film Reading

Kaynakça

1. Arslan, S. (2022). Türkiye'de Sinemanın Tarihi: Başlangıcından Günümüze. İstanbul: Kronik Kitap.
2. Aydoğmuş, S. (2021). Ahmet Uluçay’ın eserlerinde halk bilimi unsurları üzerine bir inceleme. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, Osmaniye.
3. Beşiroğlu, E. (2005). Yerellik kavramı ve müzeler. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
4. Bostan, M. (2017). Lütfi Akad’ın sinema düşüncesinde yerlilik.T. Deniz (Ed.) Türk sinemasında yerel kodlar. (ss. 48- 57). Malatya: Malatya Film Festivali Yayınları.
5. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri. (5.b.) İstanbul: Pegem Akademi.
6. Çınar, E. B. (2019). Yerellik ve evrensellik bağlamında Asghar Farhadi sineması: “Bir Ayrılık” ve “Satıcı” filmlerinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul.
7. Esen, Ş. K. (2010). Türk Sinemasının Kilometre Taşları: Dönemler ve Yönetmenler. İstanbul: Agora Kitaplığı.
8. Etil, H. (2017). Yılmaz Güney sinemasında Bir Zamanlar Anadolu.T. Deniz (Ed.) Türk sinemasında yerel kodlar. (ss. 76- 86). Malatya: Malatya Film Festivali Yayınları.

9. Evren, B. (2006). Türk Sineması/ Turkish Cinema. Antalya: Antalya Altın Portakal Film Festivali Yayınları.
10. Gökçek, Y. Z. (2017). Türkiye’de sinema araştırmaları ve yerlilik/yerellik.T. Deniz (Ed.) Türk sinemasında yerel kodlar. (ss. 101- 109). Malatya: Malatya Film Festivali Yayınları.
11. Gökçek, Y. Z. (2021). Türkiye’de Ülke Sineması Literatürüne Genel Bir Bakış ve Bir Bibliyografya Çalışması. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 19 (37), 79- 124.
12. Güçhan, G. (1989). Popüler Kültürün Sinemaya Yansıması: Muhsin Bey. Kurgu: Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 6 (2), 90- 107.
13. Hazar, N. (2010). Türk sinemasında yerel arayışların kısa tarihçesi. A. Şen (Ed.) Türk sinemasında yerli arayışlar. (ss. 171- 238). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayınlar Genel Müdürlüğü.
14. Karaboğa, F., & Adıgüzel, Y. (2024). Eleştirel teori perspektifinden Barbie filminin betimsel analizi. Türkiye Film Araştırmaları Dergisi, 4 (2), 187- 213.
15. Küçük, B., & Kahyaoğlu, İ. (2013). Yerellik öğeleri içinde küreselleşen yönetmen: Ferzan Özpetek. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 3 (2).
16. Maraşlı, G. N. (2010). Türk sinemasında ulusal ve milli sinemanın yeri. A. Şen (Ed.) Türk sinemasında yerli arayışlar. (ss. 105- 117). Anakara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayınlar Genel Müdürlüğü.
17. Miyasoğlu, M. ([2010]). Sinemada yerli tavırlar ve yeni yüzler. A. Şen (Ed.) Türk sinemasında yerli arayışlar. (ss. 151- 166). Anakara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayınlar Genel Müdürlüğü.
18. Onaran, A. Ş. (1999). Türk Sineması (Cilt 1). İstanbul: Kitle Yayınları.
19. Özgül, C. (2010). Yerli film. Yerlilik Özel Sayısı (ss. 383- 384). İstanbul: HECE Dergisi.
20. Özön, N. (1968). Türk Sineması Kronolojisi. İstanbul: Bilgi Yayınları.
21. Ray, S. (2022). Onların Filmleri, Bizim Filmlerimiz. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
22. Saydam, B. (2017). Ulusal tarih tezinden ulusal sinemaya geçiş: Cumhuriyet’in ilk döneminde (1923–1950) Türk sineması.
23. T. Deniz (Ed.) Türk sinemasında yerel kodlar. (ss. 36- 47). Malatya: Malatya Film Festivali Yayınları.
24. Scognamillo, G. (1990). Türk Sinema Tarihi. İstanbul: Metis Yayınları.
25. Sivas Gülçur, A. (2016). Türk sinemasında Yeşilçam dönemi.E. Çağlak (Ed.) Bu toprakların iletişim tarihi içinde (ss. 227–228). Ankara: Nobel.
26. Sofuoğlu, M. (2024). Semih Kaplanoğlu sinemasında yerlilik düşüncesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi, İstanbul.
27. Şah, F. (2018). Yeşilçam Dönemi Seri Komedi Filmleri: Cilalı İbo ve Turist Ömer Örneği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(6), 331- 342.
28. Şasa, A. (2010). Yeşilçam Günlüğü. İstanbul: Küre Yayınları.
29. Şentürk, R. (2021). Türkiye Sineması. İstanbul: Pruva Yayınları.
30. Tekeli, İ. (2010). Gündelik Yaşam, Yaşam Kalitesi ve Yerellik Yazıları. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
31. Uluçay, A. (2015). Küller ve Kemikler. İstanbul: Küre Yayınları.
32. Uluyağcı, C. (1996). Türk Sinemasında Güldürü. Kurgu Dergisi, 14, 89- 95.
33. Ünal, M. (2018). Türk Halk Tiyatrosunun Sinemaya Etkileri. Art-Sanat Dergisi, (9), 337–349.
34. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
35. Yılmaz, A. (1995). Söylemek Güzeldir. İstanbul: AFA Yayıncılık.