Yuan Sonrası Moğolistan’da Fetret Devri ve Dayan Han Döneminde Kağanlık Otoritesinin Yeniden İnşası

Yuan Hanedanlığı’nın (1271-1368) yıkılmasının ardından Kubilay Han (d.1215-ö.1294) soyuna mensup Moğollar Çin’den çekilmek zorunda kalmış, Moğol hâkimiyetini sona erdirerek kurulan Ming Hanedanlığı (1368-1644) ise bu süreçten sonra Moğollara yönelik askerî baskısını sürdürmüştür. Ming ordusu 1388 yılında Moğolistan’ın doğusundaki Buyr Gölü kıyısında Moğol kuvvetlerini ağır bir yenilgiye uğratmış, bu yenilgi sonrasında Togus Timur Han (ö.1388) Karakurum’a doğru kaçarken rakipleri tarafından öldürülmüştür. Bu gelişmenin ardından Moğolistan’da yaklaşık bir asır süren siyasî istikrarsızlık dönemi başlamış, merkezî kağanlık otoritesi kalıcı biçimde yeniden tesis edilememiştir. Söz konusu dönemde kağanlık makamı sık sık el değiştirmiş, Oyratlar ve güçlü kabile reisleri Moğol siyasal yapısında belirleyici aktörler hâline gelmiştir. Bu siyasî parçalanma süreci, 1479 yılında Batu Mönke’nin Dayan Han ünvanıyla tahta çıkışına kadar devam etmiştir. Dayan Han’ın (1479-1516) iktidara gelişi ve Mandukay Seçen Hatun’un (ö.1510) üstlendiği siyasî rol sayesinde Moğolistan’da merkezî otorite güçlenmiş ve kabile yapısı yeniden düzenlenmiştir. Bu çalışma, 14. yüzyılın sonları ile 16. yüzyılın başları arasındaki Moğol siyasî yapısındaki dönüşümü, 17. yüzyıl ve sonrasında kaleme alınan Moğolca kronikler ile Ming Hanedanlığı dönemine ait Çince kayıtları karşılaştırmalı tarihsel analiz yöntemiyle incelemektedir. Makalede özellikle Dayan Han döneminde kabile sisteminin yeniden teşkilatlanması, kağanlık makamının merkezî konumunun güçlendirilmesi ve Moğol siyasal düzenindeki iç dengelerin yeniden şekillenmesi ele alınmakta; bu dönemin Moğol tarihinde siyasal örgütlenme, idari ve sosyal yapılanma bakımından belirleyici bir dönüşüm evresine karşılık geldiği ortaya konulmaktadır.

Following the fall of the Yuan Dynasty (1271-1368), the Mongols of Qubilai Khan’s (1215-1294) lineage were compelled to withdraw from China, while the Ming Dynasty (1368-1644), which had ended Mongol rule, continued its military campaigns against the retreating Mongol forces. In 1388, the Ming army achieved a decisive victory on the shores of Lake Buir, during which Toghus Temür Khan (d.1388) was captured and killed by his rivals while retreating toward Qaraqorum. In the aftermath, the Mongol world entered nearly a century of political instability, during which the central authority of the khanate could not be permanently restored. The throne frequently changed hands, and the Oirats, together with powerful tribal leaders, emerged as dominant actors in Mongol politics. This fragmentation persisted until 1479, when Batu Möngke ascended the throne with the title of Dayan Khan (r.1479-1516). With Dayan Khan’s accession and the political role assumed by Mandukhai Sechen Khatun (d.1510), central authority was reasserted and the tribal structure reorganized. This study examines the transformation of Mongol political organization between the late fourteenth and early sixteenth centuries through comparative analysis of Mongolian chronicles compiled from the seventeenth century onward and Chinese records from the Ming period. The article focuses on the reorganization of the tribal system under Dayan Khan, the strengthening of the khanate’s central position, and the reshaping of internal political balances, demonstrating that this era constituted a decisive phase in the transformation of Mongol political, administrative, and social structures.