Hârezmşah Hanedanından Bir Sultan: Gıyâseddin Pîrşah’ın Siyasî Kariyeri ve Akıbeti

Hârezmşah Sultan Alâeddin Muhammed’in oğullarından Gıyâseddin Pîrşah, Moğol istilasından sonra meydana gelen otorite boşluğunda Irâk-ı Acem, Arrân ve Azerbaycan’da kısa süreli müstakil bir hâkimiyet sağladı. Ancak Pîrşah, nüfuzlu emîrler arasındaki rekabetler karşısında ciddi zafiyetler gösterdiğinden istikrarsız bir yönetim sergiledi. Azerbaycan Atabegi Özbek ve Fars Atabegi Sa’d b. Zengî üzerine başarılı askerî seferler düzenlediyse de özellikle Yığan Taysi ve Barak Hâcib gibi nüfuzlu emîrler karşısında güçlü bir merkezî otorite kurmayı başaramadı. Celâleddin Mengüberdî’nin Hindistan’dan dönüşüyle birlikte taraftarlarını ve meşruiyetini kaybeden Pîrşah, ağabeyine itaat etmek zorunda kaldı. Gıyâseddin Pîrşah, Gürcistan seferlerinde önemli yararlılıklar gösterdi. Fakat Sultan Celâleddin’in gözde bir nedimini öldürmesi, ağabeyiyle arasının bozulmasına sebep oldu. Pîrşah, İsfahan’da Moğollara karşı girişilen muharebe esnasında Sultan Celâleddin’e ihanet ederek savaş meydanını terk etti. Abbâsî Halifeliği ve Alamut İsmailîlerine iltica ederek destek arayışlarına giriştiyse de neticede eski idare merkezî Kirman’da bulunan Barak Hâcib’e sığındı. Ancak Barak Hâcib, kendisi aleyhinde komplo kurmakla itham edip onu ve annesini boğarak dramatik bir surette öldürdü. Bu çalışma Harezmşah hanedanından Gıyâseddin Pîrşah’ın hayatını dönemin ana kaynakları ve mevut araştırmalar ışığında kapsamlı şekilde ele almaktadır. Çalışma, Irâk-ı Acem ve çevresinde Moğol istilasının sebep olduğu siyasî kargaşa ortamında hanedan mensupları ve nüfuzlu emîrlerin güç mücadelelerini inceleyerek Harezmşahlar Devleti’nin çözülme sürecinin anlaşılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Ghiyaseddin Pirshah, one of the sons of Khwarazm Shah Sultan Alaeddin Muhammad, briefly established independent rule over Persian Iraq, Arran, and Azerbaijan during the authority vacuum that followed the Mongol invasion. However, Pirshah exhibited significant weaknesses in the face of rivalries among influential amirs, leading to an unstable administration. While he led successful military campaigns against the Azerbaijani Atabeg Uzbek and the Persian Atabeg Sa'd ibn Zengi, he was unable to establish a strong central authority, particularly against influential amirs such as Yığan Taysi and Barak Hajib. With the return of Jalaluddin Menguberdi from India, Pirshah lost his supporters and legitimacy, and was forced to submit to his older brother. Ghiyaseddin Pirshah demonstrated significant merit in the Georgian campaigns. However, his assassination of a favored courtier of Sultan Jalaluddin caused a rift between him and his brother. During the battle against the Mongols in Isfahan, Pirshah betrayed Sultan Jalaluddin and abandoned the battlefield. He sought support from the Abbasid Caliphate and the Ismailis of Alamut, but ultimately sought refuge with Barak Hajib in Kerman, the former administrative center. However, Barak Hajib accused him of conspiring against him and dramatically strangled him and his mother to death. This study comprehensively examines the life of Ghiyaseddin Pirshah of the Khwarazm dynasty, drawing on primary sources from the period and existing research. By examining the power struggles among members of the dynasty and influential amirs amidst the political turmoil caused by the Mongol invasion in and around Persian Iraq, it aims to contribute to the understanding of the dissolution of the Khwarazm State.