Aphrodisiaslı Gaius Iulius Zoilos: Roma Dünyasında Bir Azatlı ve İmparatorluk Dönemi Hayırseverliği

Öz

Roma toplumu, kölelik ve azatlılık kurumları üzerinden karmaşık bir sosyal düzen oluşturmuştur. Bu yapının en alt basamağında yer alan köleler hukuken mülk sayılırken, azatlılar sınırlı özgürlük ve toplumsal hareketlilik kazanıyordu. Bu çalışma, Roma İmparatorluk Dönemi’nde azatlıların sosyal statüsünü ve kamusal temsillerini, Aphrodisiaslı Gaius Iulius Zoilos örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada epigrafik veriler ve kentteki kamusal yapı yazıtları temel kaynak olarak kullanılmış; yöntem olarak epigrafik analiz ve tarihsel-sosyal yorumlama uygulanmıştır. Bulgular, Zoilos’un kölelikten azatlığa geçişinin, imparatorluk çevresiyle kurduğu ilişkilerin ve Aphrodisias kentinde yürüttüğü hayırseverlik faaliyetlerinin, azatlı kimliğinin görünürlük ve toplumsal kabulünü artırdığını göstermektedir. Çalışma, Roma sosyal tarihi literatürüne, azatlılık ve kamusal bellek arasındaki dinamikleri anlamaya yönelik özgün ve bütüncül bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Azatlı
• Roma Toplumu
• Gaius Iulius Zoilos
• Hayırseverlik
• Aphrodisias

Gaius Iulius Zoilos of Aphrodisias: A Freedman in the Roman World and Imperial-Era Philanthropy

Öz

Roman society was organized through a complex social structure shaped by slavery and manumission. Slaves, positioned at the lowest social level, were legally regarded as property, while freedmen gained limited freedom and social mobility. This study aims to examine the social status and public representation of freedmen in the Roman Imperial period, focusing on Gaius Iulius Zoilos of Aphrodisias as a case study. Epigraphic evidence and inscriptions from public buildings in the city serve as primary sources, while the methodology combines epigraphic analysis with historical-social interpretation. The findings indicate that Zoilos’ transition from slavery to freedman status, his connections with the imperial circle, and his philanthropic activities in Aphrodisias enhanced both the visibility of his identity and his social acceptance. This study provides an original and comprehensive contribution to the literature on Roman social history, shedding light on the dynamics between freedmen and public memory.

Anahtar Kelimeler

• Freedman
• Roman Society
• Gaius Iulius Zoilos
• Philanthropy
• Aphrodisias

Kaynakça

1. CIL- Corpus Inscriptionum Latinarum. Vol. VI. CIL IV: Inscriptiones parietariae Pompeianae Herculanenses Stabianae. (Eds.) C. Zangemeister, R. Schoene, 1957.
2. Cicero, M. T. De officiis. Kullanılan Metin ve Çeviri: W. Miller, Harvard University Press, Loeb Classical Library, 1913.
3. Columella, L. J. M. De re rustica, Vols. 1–4. Kullanılan Metin ve Çeviri: H. B. Ash, Harvard University Press, Loeb Classical Library, 1941.
4. Tacitus, G. C. The Annals, Book 12. Kullanılan Metin ve Çeviri: M. Grant, Penguin Books, 1996.
5. Varro, M. T. De re rustica. Kullanılan Metin ve Çeviri: W. D. Hooper & H. B. Ash, Harvard University Press, Loeb Classical Library, 1934.
6. Modern Kaynaklar
7. Ando, C. (2000). Imperial ideology and provincial loyalty in the Roman Empire. University of California Press.
8. Bradley, K. (1994). Slavery and society at Rome. Cambridge University Press.

9. Byron, J. (2013). Archaeological views: A tale of two slaves. Biblical Archaeology Review, 39(4), 24–57.
10. Chaniotis, A. (2004). New inscriptions from Aphrodisias (1995–2001). American Journal of Archaeology, 108, 377–416. https://doi.org/10.3764/aja.108.3.0377
11. Di Marzo, S. (1959). Roma Hukuku. Umur Ziya (Çev.), İstanbul.
12. Erim, K. T. (1967). The school of Aphrodisias. Archaeology, 20(1), 18–27. https://www.jstor.org/stable/41667669
13. Erim, K. T. (1986). Aphrodisias: City of Venus Aphrodite. Muller, Blond & White.
14. Galinsky, K. (1996). Augustan culture: An interpretive introduction. Princeton University Press.
15. Gardner, J. F. (1989). The adoption of Roman freedmen. Phoenix, 43(3), 236–257. https://www.jstor.org/stable/1088460
16. Günveren, G. B. (2018). Ius civile’nın tanıdığı azat etme muameleleri ve özel hukuk bakımından sonuçları. İstanbul Hukuk Mecmuası, 76(2), 559–577. https://doi.org/10.26650/mecmua.2018.76.2.0020
17. Harris, W. V. (1979). War and imperialism in Republican Rome. Oxford University Press.
18. Harris, W. V. (1980). Towards a study of the Roman slave trade. Memoirs of the American Academy in Rome, 36, 117–140. https://www.jstor.org/stable/4238700
19. Hopkins, K. (1978). Conquerors and Slaves. Cambridge: Cambridge University Press.
20. Joshel, S. R. (1992). Work, identity, and legal status at Rome. University of Oklahoma Press.
21. Koçak, T. (2023). Geç Antik Çağ Roma ve Doğu Roma hukukunda kölelikle ilgili kanunlar üzerine bir değerlendirme. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 6(1), 82–94. https://doi.org/10.48120/oad.1201803
22. Madden, J. (1996). Slavery in the Roman Empire: Numbers and origins. Classics Ireland, 3, 109–128. https://www.jstor.org/stable/25528294
23. Mitchell, S. (1993). Anatolia: Land, men, and gods in Asia Minor (Vol. 1). Clarendon Press.
24. Mouritsen, H. (2011). The freedman in the Roman world. Cambridge University Press.
25. Panciera, S. (1969). Miscellanea epigrafica IV. Epigraphica, 31, 112–120.
26. Petersen, L. H. (2006). The freedman in Roman art and art history. Cambridge University Press.
27. Orth, W. (1984). Der Triumvir Octavian: Bemerkungen zu Inschriften aus Aphrodisias. Epigraphica Anatolica, 3, 61–82.
28. Raja, R. (2003). Urban development and built identities: The case of Aphrodisias in Caria in the late Republican period. In A. D. Merryweather (Ed.), Romanization? (Digressus Supplement No. 1, ss. 86–98). University of London.
29. Ratté, C., & Smith, R. R. R. (2008). Archaeological research at Aphrodisias in Caria, 2002–2005. American Journal of Archaeology, 112(4), 713–751.https://doi.org/10.3764/aja.112.4.0713
30. Reynolds, J. (1982). Aphrodisias and Rome: Documents from the excavation of the theatre at Aphrodisias. Society for the Promotion of Roman Studies.
31. Robert, L. (1966). Inscriptions d’Aphrodisias. L’Année Épigraphique, 35(2), 401–429.
32. Smith, R. R. R. (1993). Aphrodisias I: The monument of C. Julius Zoilos. Philipp von Zabern.
33. Smith, R. R. R., & Ratté, C. (1995). Archaeological research at Aphrodisias in Caria, 1993. American Journal of Archaeology, 99(1), 33–58. https://www.jstor.org/stable/506878
34. Smith, R. R. R., Jacobs, I., & Somersan, S. (2022). Aphrodisias’ta güncel çalışmalar. Lycus Dergisi, 6, 25–63. https://doi.org/10.54577/lycus.1200740
35. Uzun, T. (2025). Antik Roma’da köle eğitimi: İdeolojinin yeniden üretimi. Anadolu / Anatolia, 51, 213–238. https://doi.org/10.36891/anatolia.1750847.
36. Veyne, P. (1990). Bread and circuses: Historical sociology and political pluralism (B. Pearce, Trans.). Penguin.
37. Zanker, P. (1988). The power of images in the age of Augustus (A. Shapiro, Trans.). University of Michigan Press.