Berawirdineke Romana Mehmed Uzun Bîra Qederê û Romana Oğuz Atay Bir Bilim Adamının Romanı di Çarçoveya Bildungsromanê de

Öz

Romanên biyografîk li ser jiyana kesayetên navdar ên dîrokî têne avakirin. Di hin romanên biyografîk de jîyana serleheng ji zaroktîyê heya mirinê tê vegotin, lewra ew roman dikarin bikevin bin banê bildungromanê. Di bildungsroman de guherîna hişî û civakî ya serlehnegan tê dîtin. Di edebiyata Kurdî da romana Mehmed Uzun a bi serenavê Bîra Qederê û di edebiyata Tirkî da jî romana Oğuz Atay a bi serenavê Bir bilim Adamının Romanı mînakên bildungsromanê ne. Di vê xebatê da li ser rêbaza edebiyata berawirdî û di çarçoveya bildungromanê da romanên Bîra Qederê û Bir Bilim Adamının Romanı hatine berawirdkirin. Di encamê de di her du romanan de tê dîtin ku geşebûna derûnî û civakî ya serleheng di nav pêvajoya jiyana xwe de bi giranî tê şopandin. Mehmed Uzun jiyana Celadet Alî Bedirxan û Oğuz Atay jiyana Mustafa İnan bi şêwazeke bildungsromanê pêşkêş dikin. Lêkolîn destnîşan dike ku wekheviyên navbera romanên Uzun û Atay ne tenê di warê naverokê de xuya dikin, lê di şêweya nivîsandin, bingehên hizrî û pêşkeftina şexsî de jî herdu roman hevrast in.

Anahtar Kelimeler

• Edebiyata Berawirdî
• Mehmed Uzun
• Oğuz Atay
• Bildungsroma

A Comparison Between Mehmed Uzun’s The Well of Destiny and Oguz Atay’s The Novel of A Scholar in the Context of Bildungsroman

Abstract

Biographical novels are based on the lives of famous historical figures. As in some biographical novels the narration covers the entire life from childhood to death, they can be classified as part of the Bildungsroman genre. The Bildungsroman traces the intellectual and social development of individuals. In Kurdish literature, Mehmed Uzun’s novel The Well of Destiny and Oguz Atay’s The Novel of a Scholar from Turkish literature are examples of the Bildungsroman. This study compares The Well of Destiny and The Novel of a Scholar within the framework of comparative literature and in the context of the Bildungsroman. Consequently, both novels show that the intellectual and social development of the protagonists is closely followed throughout their lives. Mehmed Uzun narrates the life of Celadet Ali Bedirkhan, while Oguz Atay explores the life of Mustafa Inan using the Bildungsroman approach. The study emphasizes that the similarities between the works of Uzun and Atay are evident not only in terms of content, but also in terms of writing style, intellectual perspectives and patterns of personal development.

Keywords

• Comparative Literature
• Mehmed Uzun
• Oguz Atay
• Bildungsroman

Mehmed Uzun’un Kader Kuyusu ve Oğuz Atay’ın Bir Bilim Adamının Romanı Adlı Romanlarının Bildungsroman Çerçevesinde Karşılaştırılması

Öz

Biyografik romanlar, ünlü tarihi şahsiyetlerin hayatlarına odaklanır. Bazı biyografik romanlarda başkahramın yaşam öyküsü doğumundan ölümüne değin anlatılır, bu yüzden bu tür romanlar bildungsroman türünün bir parçası olarak sınıflandırılabilirler. Bildungsroman, bireylerin entelektüel ve sosyal gelişimini izler. Kürt edebiyatında Mehmed Uzun’un Kader Kuyusu romanı ve Türk edebiyatından Oğuz Atay’ın Bir Bilim Adamının Romanı adlı eserleri, Bildungsroman örnekleri olarak kabul edilir. Bu çalışma, Kader Kuyusu ve Bir Bilim Adamının Romanı’nı karşılaştırmalı edebiyat çerçevesinde ve Bildungsroman bağlamında ele alıp her iki romanda da başkahramanın entelektüel ve sosyal gelişimlerinin hayatları boyunca yakından takip edildiğini göstermektedir. Mehmed Uzun, Celadet Ali Bedirxan'ın hayatını anlatırken, Oğuz Atay da Bildungsroman yaklaşımını kullanarak Mustafa İnan’ın hayatını incelemektedir. Bu çalışmanın sonucunda, Uzun ve Atay’ın eserleri arasındaki benzerliklerin yalnızca içerik açısından değil, aynı zamanda yazım tarzı, entelektüel bakış açıları ve kişisel gelişim kalıpları açısından da benzerlikler gösterdiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Karşılaştırmalı Edebiyat
• Mehmed Uzun
• Oğuz Atay
• Bildungsroma

Kaynakça

1. Ahmedzade, H. (2011). Kurdish novel and identity. Avesta.
2. Alkan, H. (2023). Bildungsroman tradition in English literature. Livre de Lyon.
3. Atay, O. (2011). The novel of a scholar (34th ed.). İletişim.
4. Aydın, K. (2008). The perception of comparative literature in today’s postmodern context. Birey.
5. Aydoğan, İ. S. (2014). Skepsis 2: Kurdish literature and the Kurdish novel. Rûpel Publications.
6. Aytaç, G. (2009). The science of comparative literature. Say.
7. Aytaç, G. (2012). An analysis of the modern Turkish novel. Doğubatı.
8. Castle, G. (2019). The modernist bildungsroman. In S. Graham (Ed.), A history of the bildungsroman. Cambridge University Press.

9. Ecevit, Y. (2009). Here I am: The biographical and fictive world of Oğuz Atay. İletişim.
10. Enginün, İ. (2011). Comparative literature. Dergâh.
11. Esen, N. (2025). Bildungsroman in Turkish literature (2000–2020) (Unpublished doctoral dissertation). Akdeniz University, Institute of Social Sciences.
12. Filiz, M. Ş. (2022). The cultural position in Mehmed Uzun’s novels. In İ. Özçoşar et al. (Eds.), A city at the crossroads of civilizations: Siverek (pp. 553–558). Çizgi.
13. From, J., Hardie, M., & Smith, V. (2020). The bildungsroman: Form and transformation. Textual Practice, 34(12), 1905–1910. https://doi.org/10.1080/0950236X.2020.1834692
14. Golban, P. (2018). A history of the bildungsroman: From ancient beginnings to romanticism. Cambridge Scholars Publishing.
15. Kefeli, E. (2000). Studies on comparative literature. Kitapevi.
16. Moretti, F. (1987). The way of the world: The bildungsroman in European culture. Thetford Press.
17. Purçak, M. E. (2019). An investigation of the relationship between space and memory in the novel The well of destiny within the context of the well metaphor. The Journal of Mesopotamian Studies, 4(1), 23–50.
18. Summerfield, G., & Downward, L. (2010). New perspectives on the European bildungsroman. MPG Books Group.
19. Tekin, M. (2004). The art of the novel. Ötüken.
20. Uzun, M. (2007). The well of destiny. Avesta.
21. Uzun, M. (2012). The language rises from its ashes and the novel. İthaki.
22. Uzun, M. (2013). The well of destiny. İthaki.
23. Uzun, M. (2015). The rainbow of the soul. İthaki.
24. Yıldırımçakar, M. (2024). The aura of Mehmed Uzun's novels: Exile, history, and war (Unpublished doctoral dissertation). Bingöl University, Institute of Living Languages.
25. Yıldırımçakar, M., & Ertekin, M. Z. (2023). The deprivation of a mystical old man as the bildungsroman of a Kurdish intellectual. Kurdiyat, (8), 51–68. https://doi.org/10.55118/kurdiyat.1393666