Interpreting Mamluk Prosperous Urban Identity Through Henri Lefebvre’s Theory of Spatial Architectonics

Öz

This article analyzes the urbanization practices, economic organization, and modes of political representation of the Mamluk Sultanate through the lens of urban space. Mamluk cities-particularly Cairo and Damascus-present a complex urban ecosystem shaped by the interaction of public squares, production areas, trade networks, industrial facilities, and military architecture. Cairo and Damascus served as major hubs of both regional and long-distance trade, and these commercial networks influenced not only urban wealth but also the transformation of social structures.This urban model-shaped by military, economic, and cultural policies-positioned Mamluk cities among the leading urban centers of the medieval Islamic world. Within this framework, the article approaches Mamluk cities not merely through their physical fabric, but also through production relations, political discourse, cultural practices, and forms of social organization, thereby demonstrating how urban space was closely linked to state ideology and the economic system.

Anahtar Kelimeler

• Urbanization
• political authority
• trade economy
• urban society
• monumental architecture

Henri Lefebvre’nin Mekânsal Arkitektonik Teorisiyle Memlûk Müreffeh Şehir Kimliğinin Okunması

Öz

Bu çalışma, Memlûk Sultanlığı’nın kentleşme pratiğini, ekonomik yapılanmasını ve siyasal temsil biçimlerini Henri Lefebvre’nin mekânın üretimi kuramının bir uzantısı olan mekânsal arkitektonik yaklaşımı çerçevesinde incelemektedir. Lefebvre’ye göre mekân, yalnızca fiziksel bir zemin değil; toplumsal ilişkiler, iktidar pratikleri ve ekonomik süreçler aracılığıyla sürekli olarak üretilen tarihsel bir olgudur. Bu doğrultuda Memlûk şehirleri, özellikle Kahire ve Şam, üretim, ticaret, dolaşım üzerinden mekânsal pratikler, iktidarın planladığı ve düzenlediği mekânlar ve yaşanan mekânlar arasındaki etkileşim üzerinden ele alınmaktadır. Meydanlar, kaleler, surlar, kervansaraylar ve anıtsal yapılar, sultanlık iktidarının mekânsal düzlemde görünür kılındığı sembolik ve işlevsel unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Üretim ekonomisinin Nil’in mevsimsel döngüsüne bağlı tarımsal faaliyetler üzerine kurulması ve ikta sisteminin vergi gelirlerini merkezîleştirerek askerî sınıfın finansmanını sağlaması ise, kentsel mekânın ekonomik ilişkiler doğrultusunda örgütlendiğini göstermektedir. Şam ve Kahire’nin bölgesel ve uzun mesafeli ticaret ağlarının kavşak noktaları olarak işlev görmesi, Lefebvre’nin mekânsal pratikler kavramı çerçevesinde, ticaretin kent mekânını yeniden biçimlendiren dinamik bir unsur olduğunu ortaya koymaktadır. Bu ticarî ağlar yalnızca ekonomik refahı artırmakla kalmamış, aynı zamanda toplumsal tabakalaşmayı, kentsel hiyerarşiyi ve kültürel etkileşimi de dönüştürmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Mekânsal arkitektonik
• Memlûk şehirleri
• mekânın üretimi
• siyasal temsil
• kentsel kimlik.

Kaynakça

1. Amitai, R. (2021). The development of a muslim city in Palestine: Gaza under the Mamluks. History and society during the Mamluk period (1250-1517): Studies of the Annemarie Schimmel Institute for Advanced Article III, 163. https://doi.org/10.14220/9783737011501.
2. Ashur, S.A. (1992). al-Mujtamaʿ al-Miṣrī fī ʿAṣr al-Salāṭīn al-Mamālīk, Cairo: Dār al-Nahṣat al-ʿArabiyya.
3. Ayalon, D. (1971). The Mamluks and naval power: A phase of the struggle between the Islamic world and Christian Europe. Journal of History, (25), 39-50.
4. Barthold, W. (1963). History of Islamic civilization. (tr. Köprülü, F. ). (2nd ed.). T.T.K.
5. Carroll, D. (1987). Narrative, heterogeneity, and the question of the political: Bakhtin and Lyotard. The Aims of Representation: Subject/Text/History. Stanford: Stanford UP, 69-106.
6. Clifford, W. W. (1997). Ubi sumus? Mamluk history and social theory. Mamlūk Studies Review, 1.: 39-50.
7. Elden, S. & Morton, A. D. (2016). Thinking past Henri Lefebvre: introducing “the theory of ground rent and rural sociology”. Antipode, 48 (1), 57-66.
8. Ghulyan, H. (2017). A reading of the structural and conceptual framework of Lefebvre’s theory of space. Journal of Modern Local Governments, 26 (3), 1-29.

9. Gibb, H.A. R. (1991). Studies on Islamic civilization. Endülüs.
10. Grabar, O. (1984). Reflections on Mamluk art. Muqarnas, 1-12.
11. Heyd, W. (1975). History of near eastern trade. T.T.K.
12. Holt, P. M. (2011). The Mamluk institution, history of the middle east. Cambridge University.
13. Humpreys, R. S. (2007). The Ayyubids, the Mamluks, and the Latin East in the XIIIth century. (tr. Mustafa Kılıç), Journal of Cumhuriyet University Faculty of Theology. XI/1.
14. Ibn Baṭṭūṭa. (1992). Riḥlat Ibn Baṭṭūṭa. Dār Ṣādir.
15. Korkmaz, F. (2004). State governance in al-Ghazali. Diyanet Vakfı.
16. Kurtar, S. (2013). A city philosopher as Henri Lefebvre and the art of everyday life. Idealcity, 4(10), 200-219.
17. Lapidus, I. M. (1967). Muslim cities in the later middle ages, Harvard University.
18. Lefebvre, H. (1961). De la Vie quotidienne. L’Arche.
19. Lefebvre, H. (1991). Critique of everyday life. Verso.
20. Lefebvre, H. (2014), Production of space. Sel.
21. Levanoni, Amalia. (2005). The al-nashw episode, Mamluk Studies Review, vol. IX, no. 1.
22. Luz, N. (2014). The Mamluk city in the Middle East: history, culture, and the urban landscape. Cambridge University.
23. Al-Makrīzī, T. A. A. (1998). al-Mawāʿiẓ wa’l-iʿtibār bi-zikr al-khiṭaṭ wa’l-aʿṣār, vol. III. Maktabat al-Madbūlī.
24. Al-Nuwayrī, S. A. A. (2004). Nihāyat al-ʿarab fī-funūn al-adab, Vols. I-XXXIII. Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah.
25. Rabbat, N. (2002). Perception of architecture in Mamluk sources. Mamlūk Studies Review, 6.
26. Rizzo, A. (2021). Travelling and trading through mamluk territory: chancery documents guaranteeing mobility to christian merchants. History and Society during the Mamluk Period (1250-1517). Mamluk Studies III, Göttingen: V&R Unipress, 487-510.
27. Al-Subkī, T. (2019). Muʿīd al-niʿam wa-mubīd al-niqam: professional and occupational ethics, (ed. Harun Yılmaz), Turkish Manuscript Institution.
28. Al-Umarī, S. F. (1992). Et-ta’rīf bi’l-muṣṭalaḥi’s-Sherīf. (ed. Samīr al-Durūbī), al-Karak.
29. Al-Umarī, S. F. (1986). Masālik al-Abṣār fī mamālik al-amṣār: dawlat al-mamālīk al-ūlā. (ed. Dorothea Krawulsky), VI., Bayrūt: al-Markaz al-Islāmī li’l-Baḥūṯ.
30. Yiğit, İsmâil, (2008). Islamic history, the Mamluks. Kayıhan.