Derleme

Bagirsak Mikrobiyomu ve Probiyotiklerin Nörotransmitterler üzerine etkileri

Cilt: 5 Sayı: 1 30 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Bagirsak Mikrobiyomu ve Probiyotiklerin Nörotransmitterler üzerine etkileri

Öz

Bağırsak–beyin ekseni, bağırsak mikrobiyotası ile merkezi sinir sistemi arasında sinirsel, immünolojik ve metabolik yolaklar üzerinden çift yönlü iletişimi sağlayan karmaşık bir ağdır ve bu eksende vagus siniri, enterik sinir sistemi ve mikrobiyal metabolitler temel rol oynar. Son yıllarda artan kanıtlar, bağırsak mikrobiyotasının yalnızca gastrointestinal fizyolojiyi değil; duygu durum, biliş ve davranış gibi merkezi sinir sistemi işlevlerini de düzenlediğini göstermektedir. Mikrobiyota tarafından üretilen veya metabolize edilen nörotransmitterler (glutamat, GABA, serotonin, dopamin ve norepinefrin), bunların öncülleri (triptofan, tirozin) ve kısa zincirli yağ asitleri, afferent vagal yolaklar, enteroendokrin hücreler ve immün sinyalizasyon aracılığıyla beyin fonksiyonlarını etkileyebilmektedir. Bu derleme, bağırsak mikrobiyotası ile nörotransmisyon arasındaki ilişkiyi ayrıntılı biçimde ele alarak, mikrobiyal kaynaklı metabolitlerin nörotransmitter sentezi, salınımı ve reseptör düzeyindeki etkilerini tartışmaktadır. Ayrıca, bağırsak–beyin eksenindeki bozulmaların depresyon, anksiyete, otizm spektrum bozukluğu, Parkinson ve Alzheimer hastalığı gibi nöropsikiyatrik ve nörodejeneratif hastalıkların patofizyolojisiyle ilişkisi değerlendirilmektedir. Mevcut veriler, mikrobiyota hedefli yaklaşımların nörolojik ve psikiyatrik hastalıkların önlenmesi ve tedavisinde umut vadeden stratejiler sunabileceğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

bağırsak-beyin ekseni, Mikrobiyota, Nörotransmiterler, Kısa zincirli yağ asitleri

Kaynakça

  1. Agus, A., Planchais, J., & Sokol, H. (2018). Gut microbiota regulation of tryptophan metabolism in health and disease. Cell Host & Microbe, 23(6), 716–724. https://doi.org/10.1016/j.chom.2018.05.003
  2. Araque, A., Parpura, V., Sanzgiri, R. P., & Haydon, P. G. (1999). Tripartite synapses: Glia, the unacknowledged partner. Trends in Neurosciences, 22(5), 208–215. https://doi.org/10.1016/S0166-2236(98)01349-6
  3. Asano, Y., Hiramoto, T., Nishino, R., Aiba, Y., Kimura, T., Yoshihara, K., Koga, Y., & Sudo, N. (2012). Critical role of gut microbiota in the production of biologically active, free catecholamines in the gut lumen of mice. American Journal of Physiology – Gastrointestinal and Liver Physiology, 303(11), G1288–G1295. https://doi.org/10.1152/ajpgi.00341.2012
  4. Baj, A., Moro, E., Bistoletti, M., Orlandi, V., Crema, F., & Giaroni, C. (2019). Glutamatergic signaling along the microbiota–gut–brain axis. International Journal of Molecular Sciences, 20(6), 1482. https://doi.org/10.3390/ijms20061482
  5. Bellono, N. W., Bayrer, J. R., Leitch, D. B., Castro, J., Zhang, C., O’Donnell, T. A., Brierley, S. M., Ingraham, H. A., & Julius, D. (2017). Enterochromaffin cells are gut chemosensors that couple to sensory neural pathways. Cell, 170(1), 185–198.e16. https://doi.org/10.1016/j.cell.2017.05.034
  6. Berthoud, H. R., & Neuhuber, W. L. (2000). Functional and chemical anatomy of the afferent vagal system. Autonomic Neuroscience: Basic & Clinical, 85(1–3), 1–17. https://doi.org/10.1016/S1566-0702(00)00215-0
  7. Bianco, F., Bonora, E., Natarajan, D., Vargiolu, M., Thapar, N., Torresan, F., Giancola, F., Boschetti, E., Volta, U., Bazzoli, F., Mazzoni, M., Seri, M., Clavenzani, P., Stanghellini, V., Sternini, C., & De Giorgio, R. (2016). Prucalopride exerts neuroprotection in human enteric neurons. American Journal of Physiology – Gastrointestinal and Liver Physiology, 310(10), G768–G775. https://doi.org/10.1152/ajpgi.00036.2016
  8. Bo, T.-B., Zhang, X.-Y., Kohl, K. D., Wen, J., Tian, S.-J., & Wang, D.-H. (2020). Coprophagy prevention alters microbiome, metabolism, neurochemistry, and cognitive behavior in a small mammal. The ISME Journal, 14(10), 2625–2645. https://doi.org/10.1038/s41396-020-0711-6
  9. Bonaz, B., Bazin, T., & Pellissier, S. (2018). The vagus nerve at the interface of the microbiota–gut–brain axis. Frontiers in Neuroscience, 12, 49. https://doi.org/10.3389/fnins.2018.00049
  10. Borodovitsyna, O., Flamini, M., & Chandler, D. (2017). Noradrenergic modulation of cognition in health and disease. Neural Plasticity, 2017, 6031478. https://doi.org/10.1155/2017/6031478

Kaynak Göster

APA
Ural, K., Özalp, T., Erdoğan, H., Paşa, S., Erdoğan, S., & Kizilkanat, A. İ. (2026). Bagirsak Mikrobiyomu ve Probiyotiklerin Nörotransmitterler üzerine etkileri. Antakya Veteriner Bilimleri Dergisi, 5(1), 34-47. https://izlik.org/JA95AA49TU
AMA
1.Ural K, Özalp T, Erdoğan H, Paşa S, Erdoğan S, Kizilkanat Aİ. Bagirsak Mikrobiyomu ve Probiyotiklerin Nörotransmitterler üzerine etkileri. Antakya Veteriner Bilimleri Dergisi. 2026;5(1):34-47. https://izlik.org/JA95AA49TU
Chicago
Ural, Kerem, Tahir Özalp, Hasan Erdoğan, Serdar Paşa, Songül Erdoğan, ve Ayşe İdil Kizilkanat. 2026. “Bagirsak Mikrobiyomu ve Probiyotiklerin Nörotransmitterler üzerine etkileri”. Antakya Veteriner Bilimleri Dergisi 5 (1): 34-47. https://izlik.org/JA95AA49TU.
EndNote
Ural K, Özalp T, Erdoğan H, Paşa S, Erdoğan S, Kizilkanat Aİ (01 Haziran 2026) Bagirsak Mikrobiyomu ve Probiyotiklerin Nörotransmitterler üzerine etkileri. Antakya Veteriner Bilimleri Dergisi 5 1 34–47.
IEEE
[1]K. Ural, T. Özalp, H. Erdoğan, S. Paşa, S. Erdoğan, ve A. İ. Kizilkanat, “Bagirsak Mikrobiyomu ve Probiyotiklerin Nörotransmitterler üzerine etkileri”, Antakya Veteriner Bilimleri Dergisi, c. 5, sy 1, ss. 34–47, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA95AA49TU
ISNAD
Ural, Kerem - Özalp, Tahir - Erdoğan, Hasan - Paşa, Serdar - Erdoğan, Songül - Kizilkanat, Ayşe İdil. “Bagirsak Mikrobiyomu ve Probiyotiklerin Nörotransmitterler üzerine etkileri”. Antakya Veteriner Bilimleri Dergisi 5/1 (01 Haziran 2026): 34-47. https://izlik.org/JA95AA49TU.
JAMA
1.Ural K, Özalp T, Erdoğan H, Paşa S, Erdoğan S, Kizilkanat Aİ. Bagirsak Mikrobiyomu ve Probiyotiklerin Nörotransmitterler üzerine etkileri. Antakya Veteriner Bilimleri Dergisi. 2026;5:34–47.
MLA
Ural, Kerem, vd. “Bagirsak Mikrobiyomu ve Probiyotiklerin Nörotransmitterler üzerine etkileri”. Antakya Veteriner Bilimleri Dergisi, c. 5, sy 1, Haziran 2026, ss. 34-47, https://izlik.org/JA95AA49TU.
Vancouver
1.Kerem Ural, Tahir Özalp, Hasan Erdoğan, Serdar Paşa, Songül Erdoğan, Ayşe İdil Kizilkanat. Bagirsak Mikrobiyomu ve Probiyotiklerin Nörotransmitterler üzerine etkileri. Antakya Veteriner Bilimleri Dergisi [Internet]. 01 Haziran 2026;5(1):34-47. Erişim adresi: https://izlik.org/JA95AA49TU