ÖZEL YETENEKLİ LİSE ÖĞRENCİLERİNE YÖNELİK İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAĞLAMINDA MİKROPLASTİK KİRLİLİĞİ FARKINDALIK EĞİTİMİ: DENEYSEL BİR ÇALIŞMA

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 188 - 219, 30.12.2025

Satı Ceylan Oral , Ece Özberk , Kerem Kaan Kula

https://doi.org/10.35346/aod.1699700

Öz

Bu araştırmanın amacı; mikroskobik analizlerle desteklenen 'İklim Değişikliği Bağlamında Mikroplastik Kirliliği Farkındalık Eğitimi'nin, özel yetenekli lise öğrencilerinin farkındalık düzeyleri üzerindeki etkisini sınamak ve öğrencilerin eğitim süreci sonunda bu çevre sorununa yönelik geliştirdikleri çözüm önerilerini incelemektir. Araştırmada, ön test-son test yarı deneysel modeli kullanılarak 40 öğrencinin farkındalık düzeylerindeki değişim “Mikroplastik Kirliliği Farkındalığı Ölçeği“ aracılığıyla ölçülecek ve eğitim sonrasında ise açık uçlu iki soru sorulacaktır. Açık uçlu sorular cevaplandırılmadan önce öğrenciler 4’er kişilik gruplara ayrılarak, yaptıkları tartışmalar sonrasında yanıtlarını Padlet üzerinden iletmişlerdir. Araştırma kapsamında, çamaşır kurutma makinelerinden salınan mikroplastikler mikroskobik incelemelerle analiz edilmiş, elde edilen veriler öğrencilerle paylaşılmıştır. Eğitim sürecinde, mikroplastiklerin atmosferde taşınması, buzullar üzerindeki etkileri ve karbon döngüsü üzerindeki rolü gibi konular Web 2.0 araçlarından destek alınarak iklim değişikliği bağlamında ele alınmıştır. Araştırma bulguları, eğitimin öğrencilerin genel mikroplastik farkındalık düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir artış sağladığını göstermiştir. Alt boyutlar incelendiğinde; canlı yaşamı ve insan sağlığına yönelik farkındalık anlamlı düzeyde artarken, kirliliğin önlenmesine yönelik farkındalık artışı anlamlı bulunmamıştır. Ayrıca, evinde çamaşır kurutma makinesi bulunan öğrencilerin farkındalık artışının, bulunmayanlara göre anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır. Nitel boyutta ise öğrencilerin ağırlıklı olarak bireysel ve toplumsal çözüm önerileri sundukları, küresel politika boyutuna daha az değindikleri belirlenmiştir. Sonuç olarak; mikroskobik gözlemlerle somutlaştırılan eğitimin farkındalığı artırmada etkili olduğu, ancak önleyici stratejilerin ve küresel perspektifin eğitim içeriklerinde daha fazla vurgulanması gerektiği ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

Mikroplastik Kirliliği , İklim , Farkındalık Eğitimi , İklim Değişikliği

MICROPLASTIC POLLUTION AWARENESS EDUCATION IN THE CONTEXT OF CLIMATE CHANGE FOR GIFTED HIGH SCHOOL STUDENTS: AN EXPERIMENTAL STUDY

Öz

The aim of this research is to examine the effect of "Microplastic Pollution Awareness Education in the Context of Climate Change," supported by microscopic analyses, on the awareness levels of gifted high school students and to investigate the solution proposals developed by the students regarding this environmental issue at the end of the educational process. Employing a quasi-experimental pre-test/post-test design, the study measured the change in awareness levels of 40 students using the "Microplastic Pollution Awareness Scale," followed by two open-ended questions administered after the education. Prior to answering the open-ended questions, students were divided into groups of four and submitted their responses via Padlet following group discussions. Within the scope of the research, microplastics emitted from tumble dryers were analyzed through microscopic examinations, and the obtained data were shared with the students. During the educational process, topics such as the atmospheric transport of microplastics, their effects on glaciers, and their role in the carbon cycle were addressed within the context of climate change, supported by Web 2.0 tools. The research findings indicated a statistically significant increase in the students' general microplastic awareness levels following the education. Upon examining the sub-dimensions, it was observed that while awareness regarding living organisms and human health increased significantly, the increase in awareness regarding the prevention of pollution was not found to be statistically significant. Furthermore, it was determined that the increase in awareness among students who have a tumble dryer at home was significantly higher compared to those who do not. Regarding the qualitative dimension, it was determined that students predominantly presented individual and societal solution proposals, while touching less upon the global policy dimension. In conclusion, it was demonstrated that education concretized by microscopic observations was effective in increasing awareness; however, preventive strategies and a global perspective require greater emphasis within educational content.

Anahtar Kelimeler

Microplastic Pollution , Climate , Awareness Education , Climate Change

Kaynakça

• Akçay, S., Sezgin, M., & Yıldırım, G. (2020). Mikroplastiklerin sucul organizmalar ve insan sağlığı üzerindeki etkileri. Su Ürünleri Dergisi, 37(3), 229-238.
• Aksoy, D., & Aksoy, T. (2022). Plastik Kirliliği ile Mücadelede Reklamın Kullanılması: Plastik Miras Reklamının Gösterge Bilimsel Analizi, Dijital İletişim Dergisi, 5(6), 81-91.
• Andrady, A. L. (2017). The plastic in microplastics: A review. Marine Pollution Bulletin, 119(1), 12–22. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2017.01.082
• Arı, A., & Öğüt, S. (2021). Mikroplastiklerin çevresel etkileri ve canlılar üzerindeki toksisitesi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 9(1), 12-25.
• Balcı, S. (2020). Gıdalarda mikroplastik kirliliği ve sağlık riskleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
• Berber, A. A. (2016). Deniz ürünlerinde mikroplastik varlığının araştırılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi, Adana.
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri (24. Baskı). Pegem Akademi.
• Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2011). Designing and conducting mixed methods research (2nd ed.). Sage Publications.
• Çağlayan, N., & Aytan, Ü. (2020). Denizlerdeki mikroplastik kirliliği ve ekolojik etkileri. Ege Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 37(2), 201-210.
• Çatalbaş, A. (2017). Sofra tuzlarında mikroplastik kirliliğinin araştırılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana.
• Eryilmaz, H., & Demirarslan, K. O. (2022). Plastik kirliliğine karşı yeni bir uyum çalışması: Plastik atık ve toprak karışımında bitki üretimi. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 5(2), 74–83.
• Evangeliou, N., Grythe, H., Klimont, Z., Heyes, C., Eckhardt, S., Lopez-Aparicio, S., & Stohl, A. (2020). Atmospheric transport is a major pathway of microplastics to remote regions. Nature Communications, 11(1), 3381. https://doi.org/10.1038/s41467-020-17201-9
• Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill.
• Galgani, F., Pham, C. K., & Reisser, J. (2019). Plastic pollution. In C. Sheppard (Ed.), World Seas: An Environmental Evaluation (pp. 1–29). Academic Press. https://doi.org/10.3389/fmars.2017.00307
• Galloway, T. S., Cole, M., & Lewis, C. (2017). Interactions of microplastic debris throughout the marine ecosystem. Nature Ecology & Evolution, 1(5), 0116. https://doi.org/10.1038/s41559-017-0116
• Güleşir, T. (2021). Ortaokul öğrencilerinin mikroplastik kirliliği farkındalık düzeylerinin belirlenmesi ve mikroplastik kirliliği farkındalık ölçeği geliştirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ağrı.
• Gündüz Balpetek, F., Demir, A., & Özdoğan, E. (2022). Mikroplastik kirliliğine sentetik esaslı tekstil ürünlerinin yıkama işlemlerinin etkisi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 10(3), 1097–1106. https://doi.org/10.21923/jesd.1033232
• IPCC. (2021). Climate Change 2021: The physical science basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press.
• Jensen, B. B., & Schnack, K. (1997). The action competence approach in environmental education. Environmental Education Research, 3(2), 163–178. https://doi.org/10.1080/1350462970030205
• Kanlı, A., & Kurt, T. T. (2019). Türkiye’deki çevre politikaları ve mikroplastik kirlilik. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(12), 112-124.
• Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi (26. basım). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
• Kenan, M., & Teksoy, A. (2022). Denizlerdeki canlılar üzerinde mikroplastiklerin etkisi: Bir literatür taraması. Çevre Bilim ve Teknoloji Dergisi, 5(1), 45-58.
• Lusher, A. L., & Hollman, P. C. H. (2019). Microplastics in fisheries and aquaculture: Status of knowledge on their occurrence and implications for aquatic organisms and food safety (FAO Fisheries and Aquaculture Technical Paper No. 615).
• Önder, A., Yılmaz, A., & Kaya, M. (2020). Mikroplastiklerin insan sağlığı üzerindeki potansiyel etkileri. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 77(3), 345-356.
• Prata, J. C. (2018). Airborne microplastics: Consequences to human health? Environmental Pollution, 234, 115–126. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2017.11.043
• Rochman, C., Browne, M., Halpern, B. et al. Classify plastic waste as hazardous. Nature 494, 169–171 (2013). https://doi.org/10.1038/494169a
• Roebroek, C. T., Harrigan, S., Aerts, J. P., & Burek, P. (2021). Plastic in global rivers: Are floods making it worse? Environmental Research Letters, 16(2), 025003. https://doi.org/10.1088/1748-9326/abd5df
• Sak, U. (2011). Üstün zekalılar: Özellikleri, tanılanması, eğitimi. Maya Akademi.
• Shen, M., Huang, W., Chen, M., Song, B., Zeng, G., & Zhang, Y. (2020). (Micro)plastic crisis: Un-ignorable contribution to global greenhouse gas emissions and climate change. Journal of Cleaner Production, 254, 120138. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.120138
• Souza Machado, A. A., Lau, A., Kwan, T. H., & Weber, J. (2018). Microplastics as an emerging threat to terrestrial ecosystems. Environmental Pollution, 241, 1084–1091. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2018.06.018
• Subotnik, R. F., Olszewski-Kubilius, P., & Worrell, F. C. (2011). Rethinking giftedness and gifted education: A proposed direction forward based on psychological science. Psychological Science in the Public Interest, 12(1), 3–54. https://doi.org/10.1177/1529100611418056
• Sumida, M. (2010). Science education for gifted learners. In K. S. Taber (Ed.), Science education for gifted learners (pp. 19–30). Routledge.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
• Thompson RC, Olsen Y, Mitchell RP, Davis A, Rowland SJ, John AW, McGonigle D, Russell AE. Lost at sea: where is all the plastic? Science, 304(5672):838. https://doi.org/10.1126/science.1094559
• Tutoğlu, B. (2019). Atık su arıtma tesislerinde mikroplastik giderimi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Wolf, M. M. (1978). Social validity: The case for subjective measurement or how applied behavior analysis is finding its heart. Journal of Applied Behavior Analysis, 11(2), 203–214. https://doi.org/10.1901/jaba.1978.11-203
• Wright, S. L., Thompson, R. C., & Galloway, T. S. (2013). The physical impacts of microplastics on marine and estuarine invertebrates. Environmental Pollution, 178(2), 483–491. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2013.02.031
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Zelezny, L. C., Chua, P. P., & Aldrich, C. (2000). Elaborating on gender differences in environmentalism. Journal of Social Issues, 56(3), 443–457. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00177