AVRUPA FETVA VE ARAŞTIRMA KONSEYİ’NİN AVRUPA’DAKİ MÜSLÜMANLARIN GAYRİMÜSLİMLERİN DİNİ BAYRAMLARINI TEBRİK ETMESİNE İLİŞKİN FETVASININ ANALİZİ

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1 , 165 - 184 , 30.04.2026

Ömer Aslan

https://doi.org/10.52115/apjir.1897187

https://izlik.org/JA22FS58AT

Öz

İkinci Dünya Savaşı sonrasında ekonomik nedenlerle İslam ülkelerinden Batı’ya göçlerin artması, Batı’daki Müslüman nüfusun büyümesine ve bu nüfusun dinî pratiklerini yerine getirirken sorunlar yaşamasına yol açmıştır. Müslümanların karşılaştığı sorunlar, bulundukları coğrafyanın ve dönemin özgün koşullarından kaynaklanmaktadır. Bu problemlerin çözümü için yerel şartlara uygun fıkhî yaklaşımların geliştirilmesi ve yenilikçi düşüncelerin benimsenmesi zorunlu hâle gelmiştir. Bu bağlamda Avrupa Fetva ve Araştırma Konseyi, Batı’da yaşayan Müslümanların dinî pratiklerini sürdürebilmelerine yardımcı olmayı amaçlayan bir kuruluş olarak öne çıkmakta ve azınlık fıkhı kapsamında fetvalar vermektedir. Konsey’in fetvaları, Avrupa’daki Müslümanların dinî kimliklerini koruyarak bulundukları toplumun kültürel ve yasal normlarına uyum sağlamalarına katkı sunmaktadır. Konsey’in çalışmaları, Müslüman toplulukların dinî ve sosyal kimliklerini kaybetmeden Batı toplumlarıyla uyum içinde yaşamalarına katkı sağlamaktadır. Bu minvalde Konsey, Müslümanların dinî bayramlarda ve özel günlerde gayrimüslimlerle ilişkilerine dair fetvalar vermiştir. Bu çalışmada, Konsey’in Müslümanların dinî bayramlarda ve özel günlerde gayrimüslimlerle olan ilişkilerine dair verdiği fetvalar incelenmiştir. Özellikle Konsey’in Müslüman bir kimsenin gayrimüslimlerin bayramlarını tebrik etme konusundaki fetvası ayrıntılı bir şekilde analiz edilerek, bu fetvanın Konsey’in fıkhî yaklaşımlarını ve önerdiği çözümleri daha iyi anlamaya nasıl katkı sağladığı araştırılmıştır. Bu analiz, ilgili fetvanın kapsamını ve içeriğini derinlemesine değerlendirmeyi mümkün kılarak, Konsey’in dinî ve sosyal ilişkiler bağlamında benimsediği tutumu açığa çıkarmayı hedeflemektedir. Böylelikle çalışmamız, Müslümanların diğer din mensuplarıyla olan ilişkilerinde esneklik ve hoşgörü esasları çerçevesinde, Müslüman bireylerin veya İslam merkezlerinin, gayrimüslimlerin bayramlarını geleneksel tebrik sözleriyle kutlamaları, onlardan hediye kabul etmeleri, onlara hediye vermeleri ya da akraba, komşu ve sosyal ilişkide bulunduğu gayrimüslimlere tebrik göndermelerinin dinî açıdan bir sakınca taşıyıp taşımadığını ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İslam Hukuku, , Avrupa Fetva ve Araştırma Konseyi, , Azınlık Fukhı, , İctihad, , Fetva.

AN ANALYSİS OF THE FATWA OF THE EUROPEAN COUNCİL FOR FATWA AND RESEARCH ON MUSLİMS İN EUROPE CONGRATULATİNG NON-MUSLİMS ON THEİR RELİGİOUS HOLİDAYS

https://izlik.org/JA22FS58AT

Öz

After the Second World War, increasing migration from Islamic countries to the West for economic reasons led to the growth of the Muslim population in Western societies and resulted in various challenges regarding the practice of their religion. The problems encountered by Muslims stem largely from the specific geographical and socio-cultural conditions of the regions in which they live. Addressing these challenges has made it necessary to develop jurisprudential approaches suited to local circumstances and to adopt innovative perspectives. In this context, the European Council for Fatwa and Research (ECFR) has emerged as a prominent institution aiming to assist Muslims living in the West in maintaining their religious practices, issuing various fatwas within the framework of minority fiqh (fiqh al-aqalliyyāt). The Council’s fatwas help Muslims in Europe preserve their religious identity while adapting to the cultural and legal norms of the societies in which they reside. The work of the Council is of great significance in enabling Muslim communities to live harmoniously within Western societies without losing their religious and social identities. In this context, the Council has issued fatwas concerning Muslims’ relations with non-Muslims during religious holidays and special occasions. This study examines the Council’s fatwas regarding Muslims’ interactions with non-Muslims on such occasions. In particular, it provides a detailed analysis of the Council’s ruling on whether a Muslim may congratulate non-Muslims on their religious holidays, investigating how this fatwa contributes to a better understanding of the Council’s jurisprudential methodology and the solutions it proposes. By offering an in-depth evaluation of the scope and content of the relevant fatwa, this analysis seeks to clarify the Council’s approach to religious and social relations. Accordingly, this study aims to determine whether, within the framework of flexibility and tolerance in relations with followers of other religions, it is religiously permissible for Muslim individuals or Islamic centers to extend traditional congratulatory greetings to non-Muslims on their religious holidays, to accept gifts from them, to give them gifts, or to send congratulatory messages to non-Muslim relatives, neighbors, and social acquaintances.

Anahtar Kelimeler

İslamic Law, , European Council for Fetwa and Research, , Minority Fiqh, , Ijtihad, , Fatwa.

Kaynakça

• Abdülmecid es-Suvesve, Muhammed eş-Şerefî. el-İctihâdü’l-cemâî fi’t-teşrîi’l-İslâmî. Devha: Vizâretü’l-evkâf ve’ş-şuûni’l-İslâmiyye, 1998.
• Ahmed b. Hanbel. Müsned. thk. Şu‘ayb el-Arnavut - Âdil Mürşid - Âmir Gadbân. Beyrut: Müessetü’r-Risâle, 1999.
• Alvânî, Taha Cabir. “Azınlık Fıkhına Giriş (Temellendirici Bazı Mulahazalar)”. çev. H. Mehmet Günay. Usul 1/1 (2004): 137-159.
• Aslan, Ömer. İslâm Hukukunda Fetvâ Ehliyeti. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2023.
• Atar, Fahrettin. “Fetvâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12: 486-496. Ankara: TDV Yayınları, 1995.
• Berki, Ali Himmet. İslâm Şeriatında Kaza. Ankara: Yargıçoğlu Yayınları, 1962.
• Buhârî, Ebû Abdullah Muhammed b. İsmail. Sahîhu’l-Buhârî. nşr. Ebû Abdullah Abdüsselam b. Muhammed b. Ömer. Riyad: Mektebetu’r-Rüşd, 2006.
• Cüdey’, Abdullah b. Yûsuf. el-Karârât ve’l-fetâvâ es-sâdire a‘ni’l-meclisi’l-Avrupî li’l-iftâ ve’l-bühûs. thk. Abdullah b. Yûsuf el-Cüdey‘. b.y.: y.y., ts.
• Dadaş, Mustafa Bülent. “Bir Fetva Belirleme Yöntemi Olarak Heyet İçtihadı ve İslam Dünyasında Bu Amaçla Kurulan Fıkıh Meclisleri”. Bilimname: Düşünce Platformu 1/28 (2015): 311-342.
• Dağcı, Şamil. “Din İşleri Yüksek Kurulu Kararlarına Fetvâ Konseptinde Bir Yaklaşım”. Diyanet İlmi Dergisi 4/38 (2002): 5-20.
• Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eş‘as es-Sicistânî el-Ezdî. Sünenü Ebî Dâvûd. nşr. İzzet Ubeyd ed-De‘as - Adil es-Seyyid. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1997.
• Halâve, Hüseyin. Fıkhü’l-ekalliyât ‘ınde’ş-Şehy el-Karadâvî. b.y.: y.y., 2007.
• Hallaq, Wael. “Tarihi Gelişim Sürecinde Sünnî Hukuk Teorisinde İfta’ ve İctihad”. çev. Şükrü Selim Has. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 13 (2002): 357-369.
• Hevtemî, Şihâbüddîn Ahmed bin Hacer el-Mekkî. el-Fetâvâ el-Kübrâ el-Fıkhiyye. thk. Şeyh Abdulkadir bin Ahmed bin Ali el-Fâkihî el-Mekkî. b.y.: el-Mektebetü'l-İslâmiyye, ts.
• Heyet. el-Fetâva’l-Hindiyye el-ma‘rifetü bi’l-Fetâva’l-‘Alemgiriyye. nşr. Abdüllatif Hasan Abdürrahman. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
• Heyet. Fetâvâ el-Lecnetü’d-Dâime - el-Mücmûa es-Sâniye. thk. Ahmed bin Abdurrezzak ed-Duveyş. Riyad: Riyasetü İdâreti’l-Buhûs el-İlmiyye ve’l-İftâ, ts.
• Heyet. Mavsûatü’l-icmâ' fi’l-fıkhi’l-İslâmî. Riyad: Dârü’l-Fadîle li’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, 1433/2012 – 1443/2021.
• İbn Kâsım, Muhammed b. Muhammed Şemsüddîn el-Gazzî el-Kahirî. Fethü’l-karîbi’l-mücîb fî şerhi’l-elfâzi’t-takrîb. thk. Bessâm Abdülvehhab. Beyrut: Dârü İbn Hazm, 1420/2005.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ebî Bekr. Ahkâmü ehli’z-zimme. thk. Yusuf b. Ahmet el-Bekrî - Şâkir b. Tevîk el-‘Arûnî. Arabistan: Ramâdî lil-Neşr – ed-Dimâm, 1418/1997.
• İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâluddîn Muhammed b. Mukrim el-Efrîkî el-Mısrî. Lisânu’l-‘Arab. Beyrut: Dâru Sâdır, ts.
• İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhalîm. İḳtizâʾü’ṣ-sırâṭi’l-müstaḳîm li-muhâlefeti ashâbi’l-cahîm. thk. Nâsır AbdülKerîm el-‘Akl. Beyrut: Dâru ‘Alemi’l-Kütüb, 1419/1999.
• Karadâğî, Alî Muhyiddîn. İctihad ve Fetva. trc. Mustafa Bülent Dadaş. İstanbul: Nida Yayınları, 2019.
• Karadâvî, Yusûf. el-İctihâd fi’ş-şerî‘ati’l-İslâmiyye. b.y.: y.y., ts.
• Karadâvî, Yusûf. Fî fıkhi’l-ekalliyâti’l-müslime. Kâhire: Dâru’ş-şurûk, 1422/2007.
• Karâfî, Şihâbüddîn Ebü’l-Abbas Ahmed b. İdris. Kitâbü’l-fürûk envârü’l-bürûk fî envâi’l-fürûk. thk. Ömer Hasan el-Kıyâm. Beyrut: Müessesettü’r-Risâle, 2003.
• Karaman, Hayrettin. İslâm Hukukunda İctihad. İstanbul: Ensar Yayınları, 2015.
• Kelebek, Mustafa. “İslâm Hukukunda Azınlık Hakları ve İmam Serahsî’nin Azınlık Haklarına Bakışı”. Sofya Yüksek İslam Enstitüsü Yıllığı 2 (2010): 106-171.
• Mellâh, Şeyh Hüseyn Muhammed. el-Fetvâ neşetuhâ ve tetevurühâ usûlühâ ve tetbîkâtuhâ. Beyrut: el-Mektebet’ul-‘Asrîye, 2011.
• Merdâvî, Alauddîn Ebü’l-Hasan Ali b. Süleyman. el-İnsâf fî ma‘rifeti’r-râcihi mine’l-hilâf. thk. Ebî Abdullah Muhammed Hasan Muhammed Hasan İsmail. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiye, 1997.
• Müslim, Ebü’l-Hüseyin b. el-Haccâc el-Kuşayrî en-Nîsâbûrî. Sahihu Müslim. Riyâd: Beytü’l-Efkâri’d-Devliyye, 1998.
• Neccâr, Abdülmecîd. Fıkhu’l-muvâtane li’l-müslimîne fî Avrûba. b.y.: y.y., ts.
• Oral, Kenan. Avrupa Fetva ve Araştırma Meclisi’nin Yapısı ve Fetva Yöntemi. Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi. T.C Diyanet Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı.
• Raysûnî, Kutb. Sınâatü’l-Fetvâ fi’l-kadâye’l-mâsıra. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 2014.
• Serahsî, Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl Şemsü’l-eimme. el-Mebsût. 31 Cilt. Beyrut: Dârü’l-M‘arife, 1431/2020.
• Süleymân, Abdülazîz bin Muhammed bin Abdülmuhsin. Mevâridu’z-Zam'ân li-Dürûsi’z-Zamân. b.y.: y.y., 1424/2003.
• Süyûtî, Celalüddîn Abdurrahman b. Ebî Bekir. Edebü’l-fütyâ. thk. Muhyiddîn Hilâl es-Serihân. Kâhir: Dâru’l-Âfâki’l-Arabiyye, 2007.
• Şenay, Bülent. “Noel”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 33: 201-202. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
• Tayyar, Abdullah b. Muhammed b. Ahmed. Vebelü’l-gamâme fî şerhi umdeti’l-fıkh li İbn Kudâme. Riyad: Dârü'l-Vatan, 1432/2011.
• Telkenaroğlu, Rahmi. “Müslüman Azınlığın Kimlik Mücadelesi ve Fıkhu’l-Ekalliyat (Azınlıklar Fıkhı)”. The Journal of Academic Social Science Studies 3/56 (2017): 263-284.
• Timurtâşî, Şihabüddîn Muhammed b. Abdullah. Büğyetü’t-tamâm fî tahkîki ve dirâseti Müs‘afetü’l-Hükkâm ‘alel Ahkâm. thk. Sâlih b. Abdulkerîm b. Ali ez-Zeydî. Riyâd: Mektebetü’l-Me‘arif, ts.
• Tirmizî, Ebû İsa Muhammed b. İsa. el-Câmi’u’s-sahîh. thk. Beşşâr ‘Avvel - M‘arûf. İkinci Baskı. b.y.: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1998.
• U‘seymîn, Muhammed bin Sâlih bin Muhammed. Fetâvâ ve Resâil Fazîletü’ş-Şeyh Muhammed bin Sâlih el-U‘seymîn. thk. Fehd bin Nâsır bin İbrâhîm es-Süleyman. b.y.: Dârü’l-Vatan - Dârü’s-Süreyâ, 1413/1992.
• Zuhaylî, Muhammed. Tanzîmü’l-Fetvâ. b.y.: y.y., 2008.
• Zuhaylî, Vehbe. el-İctihâdü’l-Cemâî ve ehemmiyetühû fî muvâceheti müşkilâti’l-‘asri. b.y.: y.y., ts.
• Alle feestdagen in Nederland. Ook meerdere jaren? (jaarkalender.nl). Erişim 11 Ağustos 2025.