İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Sigaraya Karşı Tutumları ve Başlama Motivasyonlarında Aile Faktörü

Öz

Sigara, yasal olarak izin verilmiş ve ölüme götürme tehlikesi bulunan maddelerin başında gelmektedir. Sigarada bulunan zararlı maddeler, bireyin vücudunu ve hayat fonksiyonlarını olumsuz etkilemektedir. Bugün dünyada tütün ürünlerinden kaynaklı yıllık 8 milyondan fazla kişinin öldüğü belirtilmektedir. Bu alışkanlığa çeşitli sebeplerle bulaşılmaktadır; arkadaş-çevre etkisi, aile, çeşitli zorluk ve sıkıntılar. Çalışmada, sigaraya başlamada anne-baba ve kardeş etkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bununla birlikte sigara içme oranlarının İlahiyat Fakültesi örneklemi özelinde sigara içme prevalansı, cinsiyet, yaş ve ailenin sosyo-ekonomik durumu ile sigaraya karşı genel düşüncelerin ortaya konulması çalışmanın hedefleri arasındadır. Nicel desenlerden ilişkisel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veriler, anket tekniği kullanılarak toplanmış ve basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle ankete katılan 285 kişi, çalışmanın örneklem grubunu oluşturmuştur. Çalışmaya %66,3 kadın ve %33,7 erkek katılmıştır. Katılımcıların %23,2’si sigara içtiğini belirtmiştir. Kadınlarda sigara içme oranı %13,2 ve erkeklerde %42,7 oranında bulunmuştur. Sigara içme sürelerinde 1 yıldır sigara içenler %8,1 ile öne çıkmıştır. Katılımcıların %80’i sigarayı çok zararlı ve %17,5’i de zararlı bulduğunu belirtmiştir. Örnek grubunun %15,5’i arkadaş çevre ve arkadaş grubuna aidiyet, %4,2’si çeşitli zorluk ve sıkıntılar, %1,8’i etrafa hava atmak ve dikkat çekmek, %1,1’i anne-baba ve %0,7’si kardeş etkisiyle sigaraya başladığını belirtmiştir. Erkekler, kadınlara göre daha fazla sigara içmektedir. Sigaranın zararlı olduğuna dair genel farkındalık düzeyi yüksektir. Kadınlar, erkeklere göre sigaraya karşı daha negatif bakış açısına sahiptir. Erkekler, arkadaş çevre gibi sosyal nedenlerle kadınlar ise yaşanılan zorluklar gibi bireysel nedenlerle sigaraya başladıklarını belirtmiştir. Sadece erkekler anne-baba etkisiyle sigaraya başladıklarını belirtmiştir. Ailenin sosyo-ekonomik durumu orta ve üstü olanlarda arkadaş çevre öne çıkan sigaraya başlama nedeni olarak dikkat çekmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Sigara
• Sigaraya Başlama Nedeni
• Aile
• Anne-baba
• Kardeş

SMOKİNG ATTİTUDES AND INİTİATİON MOTİVATİONS AMONG THEOLOGY STUDENTS: THE IMPACT OF FAMİLY FACTORS

Öz

Cigarettes rank among the top legally permitted substances that pose a deadly threat. The harmful substances in cigarettes negatively affect the individual’s body and vital functions. It is reported that the annual number of deaths worldwide caused by tobacco products exceeds 8 million. People take up this habit for various reasons, including peer and social influence, family, and various difficulties and hardships. The study aims to identify the influence of parents and siblings on the initiation of smoking. Additionally, the study’s objectives include determining smoking rates, the prevalence of smoking, and general attitudes toward smoking among the sample from the Faculty of Theology, taking into account gender, age, and the family’s socioeconomic status. A correlational research method was employed within the quantitative design. Data were collected via a survey, and the sample comprised 285 participants selected via simple random sampling. The study included 66.3% women and 33.7% men. 23.2% of the participants reported that they smoked. The smoking rate was 13.2% among women and 42.7% among men. Among those who had been smoking for one year, 8.1% stood out. 80% of participants stated that they considered smoking to be very harmful, and 17.5% considered it harmful. 15.5% of the sample group cited peer influence and a sense of belonging to a peer group; 4.2% cited various difficulties and hardships; 1.8% cited showing off and seeking attention; 1.1% cited parental influence; and 0.7% cited sibling influence as reasons for starting to smoke. Men smoke more than women. The general level of awareness regarding the harmful effects of smoking is high. Women have a more negative attitude toward smoking compared to men. Men cited social reasons, such as peer influence, while women cited personal reasons, such as life difficulties, as the reasons they started smoking. Only men reported starting to smoke due to parental influence. Among those from families with middle-to-upper socioeconomic status, peer influence emerged as a prominent reason for starting to smoke.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• Cigarette
• Reasons for Starting to Smoke
• Family
• Parents
• Siblings

Kaynakça

1. Abdurrahman b. Cibrîn, Abdullah. ed-Tedhîn mâddetuhu ve hükmuhu fi’l-İslâm. Riyad: Müessesetü İbn Cibrîn el-Hayriyye, 1439.
2. Aslan, Dilek vd. Tütün Bağımlılığı ile Mücadele El Kitabı (Hekimler İçin) 2010. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı, 2010.
3. Aydemir, Gülsüm. “Öğrencilerin Sigaranın Sağlığa Zararı Konusundaki Bilgi Durumları ile Verilen Eğitimin Etkinliğinin Ölçülmesi”. Türk Hemşireler Dergisi 44/1 (1994), 19-25.
4. Başer, Sevin vd. “Denizli İl Merkezinde Yaşayan Erişkinlerin Sigara İçme Özellikleri”. Thoracic Research and Practice 8/3 (2007), 179-184.
5. Bedel, Ahmet - Ulubey, Esra. “Ergenlerde Başa Çıkma Strateji̇leri̇ni̇ Açıklamada Bi̇li̇şsel Esnekli̇ği̇n Rolü”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 14/55 (13 Ağustos 2015), 291-300. https://doi.org/10.17755/esosder.91623
6. Bedir, Serap vd. “Atatürk Üni̇versi̇tesi̇ Narman Meslek Yüksek Okulu Öğrenci̇leri̇ni̇n Si̇gara Kullanımını Etki̇leyen Faktörler”. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 25/2 (Ağustos 2011), 237-248.
7. Beyaz, Emine - Gökçeoğlu, Sonay. “Level of Smoking Addiction and Affecting Factors in Nursing Students”. Namık Kemal Tıp Dergisi 10/3 (16 Eylül 2022), 325-331. https://doi.org/10.4274/nkmj.galenos.2022.45220
8. Boran, Mustafa. “Tütün/Sigara ve Kât Gibi Zararlı Maddelerin Dini Hükmü”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 29 (2017), 425-455.

9. Boyacı, Haşim vd. “Kocaeli Üniversitesi Öğrencilerinin Sigara İçme Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi”. Solunum Hastalıkları Dergisi 14/3 (2003), 169-175.
10. Büyüköztürk, Şener vd. Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi, 28. Basım, 2020.
11. Çalıyurt, Okan vd. “Üniversite öğrencilerinde Ramazan dönemi oruç tutma davranışının benlik saygısı, sigara ve alkol kullanımına etkileri”. Bağımlılık Dergisi 6/1 (2005), 3-8.
12. Demircan, C. vd. “Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Çalışanlarında Sigara İçme Sıklığı ve Nedenlerinin Araştırılması”. Deneysel ve Klinik Tıp Dergisi 11/3 (Aralık 2009). https://doi.org/10.5835/jecm.v11i3.533
13. Demirel, Yeltekin - Sezer, R. Erol. “Sivas bölgesi üniversite öğrencilerinde sigara kullanma sıklığı”. Erciyes Tıp Dergisi 27/1 (2005), 1-6.
14. Doğan, Muzaffer Berna vd. “Bir Vakıf Üniversitesindeki Öğrencilerin Sigara Kullanımı, Nikotin Bağımlılık Düzeyi ve İlişkili Faktörlerin İncelenmesi”. Fenerbahçe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2/2 (25 Ağustos 2022), 455-469. https://doi.org/10.56061/fbujohs.1137421
15. DSÖ. DSÖ Küresel Tütün Salgını Raporu, 2008; MPOWER Paketi. Cenevre: Dünya Sağlık Örgütü, 2008. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/43818/9789241596282_tur.pdf?sequence=6
16. Güven, Ömer Faruk. Ergenlerde Sigara İçme Arzusu, Öz-yeterlik ve Dindarlık İlişkisi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans, 2021.
17. Güzel, Aygül. “Tütün Bitkisi ve Farmakolojik Özellikleri; Gerçekten Şeytan Otu Mu?” Güncel Göğüs Hastalıkları Serisi 4/1 (2016), 22-26.
18. Hâdimî, Ebû Saîd. Berîḳatü’l-Maḥmûdiyye fî şerḥi Ṭarîḳati’l-Muḥammediyye fî sîret-i Aḥmediyye. 4 Cilt. İstanbul, 1326.
19. İbn Abidîn, Muhammed Emîn b. Ömer. Reddü’l-muhtâr ’ale’d-Dürri’l-muhtâr. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-fikr, 1966.
20. İhtişâmî, Ali. “Sigâr Dervâze-i Vurûd be İ’tiyâd”. Faṣlname-yi Selāmet-i İctimā‘ī ve İ‘tiyād 2/5 (1394), 87-102.
21. Karadağ, Bülent vd. “Astimli Çocukların Ebeveynleri̇ni̇n Si̇gara İçme Davranışları Üzeri̇ne Eği̇ti̇mi̇n Etki̇si̇”. Bağımlılık Dergisi 2/2 (2001), 64-67.
22. Karadeniz, Hayrettin - Karadirek, Gökhan. “Üniversite Öğrencilerinin Sigaraya Yönelik Dini Yasak Algılarının ve Genel Görüşlerinin İncelenmesi: Giresun Üniversitesi Örneği”. TYB Akademi Dil Edebiyat ve Sosyal Bilimler Dergisi 33/33 (2021), 155-177.
23. Karagöz, İsmail. Ayet ve Hadislerin Işığında Sigara, Alkol, Uyuşturucu Zararları ve Dinî Hükmü. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 1. Basım, 2019.
24. Karakaş, Ahmet - Koç, Mustafa. “Stresle Başa Çıkma ve Di̇ni̇ Başa Çıkma Yöntemleri̇ Arasındaki̇ İli̇şki̇: Çeşi̇tli̇ Deği̇şkenler Açısından İncelenmesi̇”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 3/3 (13 Ağustos 2014), 610-631. https://doi.org/10.15869/itobiad.88954
25. Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel, 36. Basım, 2020.
26. Keten, Hamit Sirri vd. “Efficicacy of an education program on smoking and its hazards: Evaluation of a conference”. Kafkas Journal of Medical Sciences 4/1 (2014), 14-18. https://doi.org/10.5505/kjms.2014.92486
27. Koca, Cansel. Sigara Bağımlığıyla Mücadele Sürecinde Dini Başa Çıkma Üzerine Bir Karma Desen Araştırması. Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe, Yüksek Lisans, 2024. https://acikerisim.aku.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11630/12654/10506042.pdf?sequence=1&isAllowed=y
28. Kosku, Nilüfer vd. “Toraks Derneği Üyelerinin Sigara Konusunda Bilgi, Tutum ve Davranışları”. Toraks Dergisi 4/3 (2003), 223-230.
29. Kumar, Ranjit. Araştırma Yöntemleri: Yeni Başlayanlar İçin Adım Adım Araştırma Rehberi. ed. Ömay Çokluk. çev. Ömay Çokluk vd. Ankara: Edge Akademi, 3. Basım, 2011.
30. Kutlu, Ruhuşen - Çivi, Selma. “Seydişehir Meslek Yüksek Okulu öğrencilerinde sigara kullanma durumu ve etkileyen faktörler”. Bağımlılık Dergisi 7/2 (2006), 71-79.
31. Marakoğlu, Kamile. “Olgu Sunumu: Adolesanda Sigara Bıraktırma”. Pediatric Practice and Research 7/Ek (2019), 5-13.
32. Mayda, Atilla Senih vd. “Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Öğrencilerinde Sigara, Alkol ve Madde Kullanımı Sıklığı ve Kullanmaya Başlama Nedenleri”. Duzce Medical Journal 12/3 (Aralık 2010), 7-14.
33. Muhammed b. Atîk, Ahmed b. el-Ahkâmu’l-fıkhiyye el-müteallika bi’t-tedhîn. Dâru’l-Meymân, 2013.
34. Özdemir, Fatih. “Farklı Göreli Yoksunluk Seviyelerinde Başa Çıkma Stratejileri ve Öznel İyi Oluş Arasındaki İlişki”. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar 11 (29 Aralık 2019), 234-245. https://doi.org/10.18863/pgy.616916
35. Özerkman, Necmettin. “Ergenlerde Sigara İçme Davranışlarını Etkileyen Faktörlerin Sosyolojik Analizi”. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi 7/1 (2004), 77-105.
36. Özyazıcı, Alparslan. Alkollü İçkiler Sigara ve Madde Bağımlılığı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 13. Basım, 2023.
37. Potuk Bilici, Begüm vd. “Çukurova Üniversitesi Öğrencilerinin Sigara İçme Durumu ve Tütün Kontrol Yasasına Bakışları”. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care 17/1 (2023), 157-167. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.1179544
38. Resmi Gazete. Tütün Ürünlerinin Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun, Tütün Ürünlerinin Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun (Kanun No. 22829). 4207 (07 Kasım 1996). Erişim 12 Temmuz 2025. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4207&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
39. Sağlık Bakanlığı, Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Küresel Yetişkin Tütün Araştırması Türkiye Raporu. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı, 2010. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/tutun-ve-madde-bagimliligi-ile-mucadele-db/dokumanlar/Raporlar/KYTA-Turkiye-Raporu-2010-TR.pdf
40. Sağlık Bakanlığı, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. Küresel Yetişkin Tütün Araştırması Türkiye 2012. Ankara: Sağlık, 2014. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/tutun-ve-madde-bagimliligi-ile-mucadele-db/dokumanlar/Raporlar/KYTA-2012-TR-25-07-2014.pdf
41. Şengezer, Tijen - Aslan, Caner. “Sigara Bağımlılığının Farmakolojik Tedavisi”. Current Addiction Research 5/2 (2021), 35-42. https://doi.org/https://doi.org/10.5455/car.105-1610303894
42. Tatar, Mehtap. “Sigara: Devlet Politikaları Kullanımı Etkileyebilir Mi?” Toplum ve Hekim 9/63 (Ekim 1994), 21-28.
43. T.C. Sağlık Bakanlığı. 2024-2028 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı. Tütün Kontrolü Strateji Belgesi Ve Eylem Planı. T.C. Sağlık Bakanlığı, 2024. T.C. Sağlık Bakanlığı. https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/49627/0/2024-2028-tutun-kontrolu-strateji-belgesi-ve-eylem-planipdf.pdf
44. Topçu, Seda vd. “Sigaranın Çocuğa Etkileri Konusunda Ailelerin Farkındalıkları, Tutum ve Davranışları”. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care 12/1 (19 Mart 2018), 35-42. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.399918
45. Tot, Şenel vd. “Mersin Üniversitesi öğrencilerinde sigara ve alkol kullanım yaygınlığı ve ilişkili özellikler”. Anadolu Psikiyatri Dergisi 3/4 (2002), 227-231.
46. Türkiye İstatistik Kurumu. “Türkiye Sağlık Araştırması, 2022”. 01 Haziran 2023. Erişim 28 Ağustos 2025. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Saglik-Arastirmasi-2022-49747
47. WHO. WHO Report on the Global Tobacco Epidemic, 2025: Warning about the Dangers of Tobacco. Geneva: World Health Organization, 2025. 978-92-4-011206-3. https://iris.who.int/
48. Yakar, Burkay vd. “Sigara İçme Durumuna Etki Eden Faktörler ve Tütün Kontrol Eylem Planının Sigara Kullanım Üzerine Etkisinin Araştırılması”. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Tıp Dergisi 34/2 (2020), 147-153.
49. Yazıcı, Hikmet - Özer, Aslıhan. “Üniversite Öğrencilerinde D Tipi Kişilik, Depresif Belirtiler ve Sigara İçme”. Gençlik Araştırmaları Dergisi 12/34 (Aralık 2024), 1-15. https://doi.org/10.52528/genclikarastirmalari.1387688
50. Yıldırım, İbrahim. “Sigara, Alkol ve Uyuşturucu Kullanan Üniversite Öğrencilerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 13/13 (1997), 147-155.
51. T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı. “Sigara içmenin dini hükmü nedir?” Erişim 25 Ağustos 2025. http://kurul.diyanet.gov.tr/Cevap-Ara/1387/sigara-icmenin-dini-hukmu-nedir