FOLKLORIC CERAMIC BIBELOTS

Öz

The clothing and dressing culture, a deeply rooted element of Anatolian heritage, exhibits a remarkable richness across its seven geographical regions, provinces, districts, and even villages. This cultural wealth is shaped by local life, beliefs, and traditions, yet it is subject to change over time due to evolving traditions and fashion. Many traditional clothing customs have disappeared or are on the verge of vanishing, with knowledge of these practices often preserved only through records. This article explores the near-lost Anatolian folkloric clothing culture through ceramic bibelots. Analyzing the history of ceramic art in Anatolia reveals that the earliest figured objects were Mother Goddess figurines, followed by grave gifts, toys, and bibelots in subsequent periods. This study examines ceramic bibelots from the 12th century onwards, focusing on those depicting Anatolian folkloric clothing. Figurines from Ankara, Ardahan, Bursa, Çanakkale, Tokat, and Yozgat, representing four geographical regions in Turkey, were selected, with a particular emphasis on women’s folkloric attire. The study aims to highlight the vanishing traditional culture, promote it to future generations through various art forms, and assess the current state of figurine production in Turkey. It was found that the first Anatolia-specific figurines, produced by European factories, were made of high-quality porcelain with fine craftsmanship, depicting Ottoman Period clothing and palace inhabitants. Anatolian examples, dating from the 12th century, were mainly earthenware ceramics showcasing the traditional elements of their time. Contemporary bibelot figures from the six selected provinces display distinctive clothing features and intricate craftsmanship, particularly in fabric details and accessories. These observations underline the importance of preserving and studying traditional Anatolian clothing culture through artistic mediums like ceramic figurines.

Anahtar Kelimeler

• Ceramic
• Bibelot
• Figurine
• Folkloric Clothes
• Anatolia

FOLKLORİK SERAMİK BİBLOLAR

Öz

Anadolu kültürünün en köklü unsurlarından birisi olan giyim kuşam kültürü büyük zenginliğe sahiptir. Bu zenginlik yedi coğrafi bölgenin yanı sıra illerde, bağlı bulunduğu ilçelerde ve hatta köylerde bile benzer ve farklı yönleriyle göze çarpmaktadır. Söz konusu zenginlik bağlı bulunduğu yerin yaşamı, inançları ve gelenekleriyle şekillenmektedir. Ancak içinde bulunduğumuz çağın etkileriyle geleneklerin değişmesi, buna bağlı olarak modanın da evrimleşmesiyle giyim kuşam kültürü zamanla değişmektedir. Çoğu giyim geleneği yok olmuş veya yok olmaya yüz tutmuştur. Tamamen yok olan giyim kültürüne ait bilgilere kayıtlar üzerinden ulaşılmaktadır. Bu makalede kaybolmaya yüz tutmuş olan Anadolu folklorik giyim kuşam kültürünün seramik biblolar üzerinden izi sürülmektedir. Anadolu’da seramik sanatının tarihi incelendiğinde figürlü objeler olarak ilk örneklerin Ana Tanrıça heykelcikleri ile başladığı görülmektedir. Sonraki dönemlerde mezar hediyesi, oyuncak ve biblo gibi figürlerle devam etmiştir. Bu çalışmada tarihsel süreçte üretilen figürlü objeler ele alınarak 12. yüzyıldan itibaren üretilen seramik biblolar Anadolu folklorik giysileri açısından incelenmiştir. Çalışma kapsamında özellikle kadın folklorik giysilerinin ele alındığı Türkiye’deki dört coğrafi bölgeden Ankara, Ardahan, Bursa, Çanakkale, Tokat ve Yozgat illerine ait folklorik giysili biblolar seçilmiştir. Çalışmanın amacı ve buna bağlı önemi, kaybolmaya yüz tutmuş geleneksel kültüre dikkat çekmek, gelecek nesillere farklı sanat disiplini aracılığı ile ilgili kültürün tanıtımını sağlamak ve Türkiye’de üretilen biblo geleneğinin mevcut durumunu ortaya koymaktır. Sonuç olarak Avrupa’da çeşitli fabrikaların üretimi olan Anadolu’ya özgü ilk bibloların, kaliteli ve ince işçilikleriyle porselenden yapıldıkları görülmüştür. Biblolarda Osmanlı Dönemi’nin giyim kuşam kültürü ile saray halkının betimlendiği anlaşılmıştır. 12. yüzyıldan başlamak üzere Anadolu’da üretilen örneklerin çoğunlukla çini ve seramik olarak düşük dereceli bünyeler olduğu, yine o dönemin geleneksel unsurlarının biblolar üzerinde sergilendiği bilgisine ulaşılmıştır. Günümüz örnekleri arasından seçilen altı farklı ilin folklorik biblo figürlerinde; her bir figürün üzerinde ayırt edici giysi özelliklerinin betimlenmiş olduğu gerek kumaşlardaki ayrıntıdan gerekse aksesuarlar açısından ince işçilik örneklerinin dikkat çektiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Seramik
• Biblo
• Heykelcik
• Folklorik Kıyafet
• Anadolu

Kaynakça

1. Aslan, A. (2019). Erken Tunç Çağı Batı Anadolu’da Oyuncaklar [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Arkeoloji Ana Bilim Dalı Arkeoloji Programı].
2. Ay G., & Bakır, S. (2008). Giysileri Koruyup-Yaşatmada Standartlık; Yozgat Yöresi Kadın Giyimi Teknik ve Kalıp Çizimlerinin Örnek Çalışması. (M. T. Koçkar Ed.). Halk Kültürü’nde Giyim-Kuşam ve Süslenme Sempozyumu. https://www.academia.edu/28302562/ Halk_K%C3%BClt%C3%BCr%C3%BCnde_Giyim_Ku%C5%9Fam_ve_S%C3%BCslenme_ Sempozyumu_Bildirileri_Kitab%C4%B1_Edit%C3%B6r_M_Tekin_KO%C3%87KAR_2008.
3. Bahar, T. (2013). Beypazarı’nda Geleneksel Kadın Giyim Kuşamında İşlemeli Başörtüleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Hakemli Dergisi, ART-E Kasım-Aralık (12), 139-152. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/193444
4. Begiç, H. N. (2015). Kadın Girişimciliğinde Alternatif Bir Üretim: Geleneksel Giysili Keles Yöresi Yapma Bebekleri. İdil Dergisi, 4 (16), 107-124.
5. https://www.idildergisi.com/makale/pdf/1428043695.pdf
6. Belleyici, A. (2020). Anadolu Folklorik Bebekleri ve Seramik Biblo Olarak Uygulamaları [Yüksek Lisans Tezi, Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
7. Bilgi, H. (2006). Suna ve İnan Kıraç Vakfı Koleksiyonu, Kütahya Çini ve Seramikleri. Pera Müzesi Yayın https://www.peramuzesi.org.tr/images/pdf/dijital-kitaplar/Kutahya-CiniveSeramikleri
8. Çokay Kepçe S., Özden Gerçeker S. (2011). Kilden Suretler - Sadberk Hanım Müzesi Koleksiyonundan Antik Çağ Terrakotta Figürinleri. Sadberk Hanım Müzesi. https://www.sadberkhanimmuzesi.org.tr/tr/ muze/tarihce

9. Demirtaş, M. S. Ş. (1996). Çanakkale ve Gelibolu Yöresi Kadın-Erkek Kıyafetlerinin İncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]
10. Dilek Tekstil (t.y.). Yozgat Yöresel Kıyafetleri. http://www.dilekisleme.com/folklor-kostumleri/ yozgat-yoresel-kiyafetleri
11. Dilek Textil (t.y.). Tokat Yöresel Kıyafetleri. https://www.dilektextil.com/urun_detaylar.asp?baslik=Tokat%20Y%F6resel%20 K%FDyafeti&kategoriler=10&isimler=FOLKLOR+KOST%C3%9CMLER%C4%B0&urun_ kodu=720
12. Doğan Gürbüzer, E. (2019). Pişmiş Toprak Figürinler ve Anıtsal Heykeller: Bağımsız Mı Takipçi Mi. CEDRUS The Journal of MCRI, Cedrus VII, 299-331. http://www.mediterra.org/wp-content/ uploads/CDR_Jun2019_299to331.pdf
13. Doğan Alparslan, M. (2020 Ağustos 07). Hititlerde Kadın. Aktüel Arkeoloji. https://aktuelarkeoloji. com.tr/kategori/arkeoloji/hititlerde-kadin#google_vignette
14. Dorotheum (2023 Mayıs 02). A Turkish Couple from the Ethnic Groups Series, Meissen c. 1740- 1750, https://www.dorotheum.com/cz/l/8511550/
15. Duran, Ö. (2007). Çinili Köşk Koleksiyonu’nda Figürlü Seramikler [Yüksek Lisans Tezi Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü].
16. Erdal, O. (2017). Selçuklu Silisli Seramik Biblo Geleneğinin Sanatsal Tasarım Açısından Değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
17. Fikriyat (2017 Aralık 19). Anadolu’nun Geleneksel Giysileri. https://www.fikriyat.com/kultursanat/ 2017/12/19/anadolunun-geleneksel-giysileri
18. Folklor. Gen. Tr. (2009 Nisan 04). Ankara Yöresi Giysileri. https://www.folklor.gen.tr/halkgiysileri/ ankara-yoresi-giysileri.html
19. Folklor. Gen. Tr. (2009 Nisan 07). Bursa Yöresi Giysileri. https://www.folklor.gen.tr/halk-giysileri/ bursa-yoresi-giysileri.html
20. Gefäßkeramik (t.y.). Staatliche Museuen zu Berlin https://recherche.smb.museum/detail/1523734 Gök, S. (2015). Kütahya Çini ve Seramikleri, Suna ve İnan Kıraç Vakfı Koleksiyonu, Pera Müzesi Yayını 77, Https://Www.Peramuzesi.Org.Tr/Images/Pdf/Dijital-Kitaplar/Kutahya-Cini-Ve- Seramikleri2.Pdf
21. Güngör, M. C. (2020). 18. Yüzyıl Avrupa Porselenlerinde Osmanlı Figürleri. İdil, 69. 769–778. https://www.idildergisi.com/makale/pdf/1591363159.pdf
22. Gürlek (t.y.a). Ardahan Kız-1 https://gurlekmilli.com/urun-kategori/yetiskin-yoresel-kostumler/ ardahan/ Gürlek (t.y.b). Çanakkale Kız –2 Pomak. https://gurlekmilli.com/urun/canakkale-kiz-2-pomak/
23. Kagan, D. (2017 January 27). Athens vs. Sparta: The Peloponnesian War. Brewminate: A Bold Blend of News and Ideas. https://brewminate.com/athens-vs-sparta-the-peloponnesian-war/
24. Karakaya, B. ve Öztürmen, M. E. (2019). Porselen Bibloda Kolaj ve Asambalaj. Journal Of Interdisciplinary And Interculturel Art, 4 (9), 24-26. Https://Dergipark.Org.Tr/En/Download/Article- File/1417350
25. Sevim, C., Gönül, E. (2012). Tarihsel Süreç İçerisinde Oyuncağın Gelişimi ve Seramik Oyuncaklar, Sanat ve Tasarım Dergisi, 2(2), 23-40. https://earsiv.anadolu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11421/1827/makale.pdf?sequence=1
26. Sakin, N. (2016). Türkiye’de Geleneksel Kıyafetlerin Yaşatılmasında Folklorik Yapma Bebekler, Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume. 11(18), 177-202. https://turkishstudies.net/DergiTamDetay.aspx?ID=9814
27. Ulukütük, M. E. (2010). Türkiye’de Cumhuriyet Dönemi Biblolar [Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
28. Okşul, J. (2019). Anadolu Selçuklu Çini Sanatında Kullanılan İnsan Figürlerinin Araştırılması ve Günümüze Yönelik Yeni Tasarım Önerileri̇ [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü].
29. Özcan, A. (2003). Antik Çağda Pişmiş Toprak Oyuncaklar, 3. Uluslararası Pişmiş Toprak Sempozyumu 166-172. Eskişehir https://pismistoprak.tepebasi.bel.tr/bildiriler/bildiri3.pdf
30. Özus, E. E., Erden, F., Tufan, M. (2016). Tokat Geleneksel Kadın Giysileri. International Journal of Cultural and Social Studies, 2 (1), 205-218. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/253533 TDK https://sozluk.gov.tr/
31. Turani, A. (1998). Sanat Terimleri Sözlüğü. (7.Basım). İstanbul: Remzi Kitapevi
32. Tutal, T. (2018). 17. ve 18. Yüzyıllarda Osmanlı Giyim Kültürüne Batı Giyim Kültürünün Etkileri [Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
33. Victoria and Albert Museum. (2009). Figure. https://collections.vam.ac.uk/item/O333305/figureeberlein- johann-friedrich/
34. Yıldız, V., Şakar, G. (2017). Akhisar Arkeoloji Müzesi’nden Bir Grup Pişmiş Toprak Figürin. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15 (1), 397-430. Doi: 10.18026/cbayarsos.298124