Osmanlıca Bir Kelile ve Dimne’nin Peşinde

Öz

Bu makale Londra British Library’de (BL)Or 7354 numarasıyla kayıtlı “Kelile ve Dimne” başlıǧı ile yirmi yedi varaktan oluşan ve içinde dört adet resim olan kısmi bir Osmanlıca yazmayı inceler. Kelile ve Dimne İslam dünyasında çok popüler olan bir hikâye kitabıdır. Makale eserin BL dışında üç ayrı koleksiyona daǧılmış sayfa ve resimlerini tespit eder ve Kelile ve Dimne metniyle karşılaştırarak sayfaları sıraya dizer. Bu eser yirminci yüzyılın ilk yirmi yılında British Library, Boston Museum of Fine Arts, Bibliothéque Nationale de France ve Bibliothèque Universitaire des Langues et Civilisations (BULAC) koleksiyonlarına daǧılmıştır. Meşhur sultani yazmalardan Nusretnâme (TSMK H. 1365) ve Tarih-i Hind-i Garbi (BDK 4969) ile sayfa süslemesi ve nesih hattı açısından karşılaştırıldıǧında, eserin orjinal olarak 1580 ya da 1590’larda Babüssaade Gazanfer Aǧa aracılıǧı ile Osmanlı padişahı III. Murad ya da III. Mehmed’e sunulmak için hazırlanmış olabileceǧi kuvvetli bir ihtimal olarak öne çıkar.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı kitap sanatları
• Kelile ve Dimne
• tezhip
• minyatür
• Gazanfer Aǧa

Etik Beyan

Bu makale Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı tarafından 21 Kasım 2024 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilen “Osmanlı Kitap Sanatları ve Musavver El Yazmaları: Yeni Örnekler Sempozyumu”nda sunulan bildirinin genişletilmiş halidir. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

On the Trail of an Ottoman Kelile ve Dimne

Öz

This article analyzes a twenty-seven folio partial manuscript in the British Library (BL) collections with the shelf number Or. 7354, which is an Ottoman translation of the famous book of fables Kalila and Dimna with four paintings in it. The article identifies folios and paintings from the manuscript that were dispersed to three other collections besides the BL. In the first two decades of the twentieth century this manuscript was dispersed to the collections of the British Library, Boston Museum of Fine Arts, Bibliothéque Nationale de France and Bibliothèque Universitaire des Langues et Civilisations (BULAC). When compared with the famous imperial manuscripts Nusretnâme (TSMK H. 1365) and Tarih-i Hind-i Garbi (BDK 4969) on the basis of marginal illuminations and the naskh script, it becomes possible to suggest that the manuscript was produced in the same context as these other two, possibly for the chief eunuch of the palace Gazanfer Agha, to be presented to either Murad III or Mehmed III.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman arts of the book
• Kalila and Dimna
• illumination
• manuscript painting
• Gazanfer Agha

Etik Beyan

This article is an expanded version of the paper presented at the “Ottoman Book Arts and Illustrated Manuscripts: New Examples Symposium”, organised by the Atatürk Cultural Centre in Istanbul on 21 November 2024. It is declared that scientific and ethical principles were followed during the preparation of the study and that all referenced works are listed in the bibliography.

Kaynakça

1. Ali Çelebi (2017). T. Bülbül (haz., Filibeli Alâaddîn Ali Çelebi), Hümâyûn-nâme, İnceleme-Metin. Ankara: TÜBA.
2. Baǧcı, S., Çaǧman, F., Renda, G., ve Tanındı, Z. (2006). Osmanlı Resim Sanatı. İstanbul: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlıǧı.
3. Bobovi, A. (1985). “Description du Serail du Grand Seigneur par M. Girardin, ambassadeur de France à la Porte”, Bibliothèque Nationale, Paris Fr. nouv. mss. 4997, trans. C. G. Fisher and A. Fisher, “Topkapı Sarayı in the Mid-Seventeenth Century: Bobovi’s Description,” Archivum Ottomanicum 10: 5–81.
4. Cooperson, M. (2005) Ibn al-Muqaffa. M. Cooperson ve S. Toorawa (ed.), Arabic Literary Culture, 500–925 içinde (ss 150–163). Detroit: Thomson Gale.
5. Fetvacı, E. (2013). Picturing History at the Ottoman Court. Bloomington, IN: Indiana University Press.
6. Fleischer, C. (1986). Bureaucrat and Intellectual in the Ottoman Empire: The Historian Mustafa Âli. Princeton, N.J.: Princeton University Press.
7. Grube, E., ed. (1991). A Mirror for Princes from India: Illustrated Versions of the Kalila and Dimnah, Anvar-i Suhayli, Iyar-i Danish, and Humayun Nameh. Marg Yayınları, Bombay, Hindistan.
8. Howard, D. (2007). “Genre and Myth in the Ottoman ‘Advice for Kings’ literature”. V. H. Aksan ve Daniel Goffman, ed, The Early Modern Ottomans: Remapping the Empire içinde (s. 137-166). Cambridge, UK: Cambridge University Press.

9. Keegan, M. L., (2021). “‘Elsewhere lies its meaning’: the vagaries of Kalīla and Dimna’s Reception”. Poetica 52:13-40
10. Keegan, M. L., ve Gruendler, B., (2023). “Before and after Ibn al-Muqaffa”: Introduction to the Special Issue on (Un)declared Co-Authorship in the Kalīla and Dimna Textual Tradition. Journal of Abbasid Studies, 9, 1-7. https://doi.org/10.1163/22142371-00802010;
11. Nasrullah Munshi (2019) Kalila and Dimna, Farsçadan tercüme eden Wheeler Thackston. Hackett Publishing Company, Inc., Indianapolis, IN ve Cambridge, Mass..
12. Parladır, Ş. (2016). “Ali Çelebi’nin Hümayûnnâmesi ve Resimli Nüshaları”. Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi (14): 27-55.
13. Richard, F. (2022). “Une version illustrée de Kalila wa-Dimna en Turc Ottoman”. (Eloïse Brac de la Perrière, Aïda el Khiari and Annie Vernay-Nouri, ed.), Les périples de Kalila et Dimna: Itinéraires de Fables Dans les Arts et la Littérature du Monde İslamique içinde (s. 357-371). Brill: Leiden.
14. Riedel, D. (2010) “Kalila and Demna i. Redactions and Circulation”. Encyclopaedia Iranica Online (Cilt XV, Fas. 4, ss. 386-395)
15. Sohrweide, H. (1981). “Das Enîs el-Qulûb, Ein verschollenes Werk des Historikers Muṣṭafâ ʿÂli”. VIII. Türk Tarih Kongresi (Ankara, 11-15 Ekim 1976). Kongreye Sunulan Bildiriler, 3. Cilt içinde (II: 983-991). Ankara.
16. Thackston, W. (2019). “Introduction. Nasrullah Munshi, Kalila and Dimna”, Translated from the Persian by Wheeler Thackston içinde (ss. ix-xxi). Indianapolis, IN ve Cambridge, Mass.: Hackett Publishing Company, Inc.