İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmenin uluslararası hukuka uygunluğu

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 311 - 322, 15.12.2025

Burak Kaya

https://doi.org/10.58588/aru-jfeas.1708936

Öz

Bu çalışma, Türkiye'nin İstanbul Sözleşmesi'nden çekilmesinin hukuki sonuçlarını hem uluslararası hem de Türk hukukuyla uyumluluğuna odaklanarak incelemektedir. Çalışmanın amacı Cumhurbaşkanı kararıyla İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmenin uluslararası hukuk ve Türk hukuku bakımından hukuka uygun olup olmadığını ortaya koymaktır. Çalışmada nitel analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesi, İstanbul Sözleşmesi, 1982 Anayasası, 244 sayılı Milletlerarası Andlaşmaların Yapılması, Yürürlüğü ve Yayınlanması ile Bazı Andlaşmaların Yapılması İçin Bakanlar Kuruluna Yetki Verilmesi Hakkında Kanun ve Milletlerarası Andlaşmaların Onaylanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında (9 nolu) Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin çalışmayla bağlantılı hükümleri sistematik olarak irdelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde İstanbul Sözleşmesi’ne gelinen süreç ele alınacaktır. Çalışmanın gelişme bölümünde uluslararası sözleşmelerden çekilme konusu uluslararası hukuk ve Türk hukuku kapsamında irdelenecektir. Sonuç bölümünde ise çekilmenin uluslararası hukuk standartlarıyla uyumlu olmasına rağmen Türk anayasa hukukunun gereklilikleriyle uyumsuz olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

İstanbul Sözleşmesi , Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesi , Uluslararası Sözleşmelerden Çekilme , Türk Hukukunda Çekilme

The compliance of the withdrawal from the Istanbul Convention with international law

Öz

This study examines the legal consequences of Türkiye's withdrawal from the Istanbul Convention, focusing on its compatibility with both international and Turkish law. The study aims to determine whether the withdrawal from the Istanbul Convention by presidential decision is lawful under international and Turkish law. A qualitative analysis method is employed in this study. In this context, relevant provisions of the Vienna Convention on the Law of Treaties, the Istanbul Convention, the 1982 Constitution, Law No. 244 on the Conclusion, Entry into Force, and Publication of International Treaties and on the Authorization of the Council of Ministers to Conclude Certain Treaties, and Presidential Decree No. 9 on the Procedures and Principles for the Ratification of International Treaties are systematically examined. The first section of the study will examine the process leading to the Istanbul Convention. The subsequent section will examine the issue of withdrawal from international treaties within the context of international and Turkish law. The conclusion concludes that while the withdrawal is compatible with international legal standards, it is incompatible with the requirements of Turkish constitutional law.

Anahtar Kelimeler

Istanbul Convention , Vienna Convention on the Law of Treaties , Withdrawal from International Agreements , Withdrawal in Turkish Law

Kaynakça

• Acer, Y. ve Kaya, İ. (2010). Uluslararası hukuk temel ders kitabı. Usak Yayınları.
• African Union. (2003). Protocol to the African Charter on Human and Peoples’ Rights on the rights of women in Africa. https://au.int/sites/default/files/treaties/37077-treaty-charter_on_rights_of_women_in_africa.pdf (Erişim Tarihi: 02.02.2021)
• Akkutay, A. İ. (2007). Uluslararası antlaşmaların Türk iç hukukundaki konumu ve etkileri. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(1-2), 415-447.
• Arslan, G. (2004). Birleşmiş Milletler Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılmasına Dair Sözleşme (öngörülen haklar ve öngörülen usuller). İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 62(1-2), 3-43.
• Aybay, R. (2007). Uluslararası antlaşmaların Türk hukukundaki yeri. TBB Dergisi, (70), 187-213.
• Bakırcı, K. (2015). İstanbul Sözleşmesi. Ankara Barosu Dergisi, (4), 133-204.
• Bal, L. (2023). Uluslararası hukuk açısından uluslararası antlaşmalardan çekilme yetkisine ve usulüne ilişkin tartışmalar. Public and Private International Law Bulletin, 43(2), 639-679.
• Committee on the Elimination of Discrimination against Women. (1989). General recommendation No. 12: Violence against women. https://tbinternet.ohchr.org/Treaties/CEDAW/Shared%20Documents/1_Global/INT_CEDAW_GEC_5831_E.pdf (Erişim Tarihi: 30.05.2021)
• Committee on the Elimination of Discrimination against Women. (1992). General recommendation No. 19: Violence against women. https://tbinternet.ohchr.org/Treaties/CEDAW/Shared%20Documents/1_Global/INT_CEDAW_GEC_3731_E.pdf (Erişim Tarihi: 30.05.2021)
• Council of Europe. (2005). Warsaw declaration-third summit of heads of state and government of the Council of Europe. https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectId=09000016804e45a4 (Erişim Tarihi: 02.06.2021)
• Council of Europe. (2006). 27th conference of the European ministers of justice. https://rm.coe.int/16806945e3 (Erişim Tarihi: 02.06.2021)
• Council of Europe. (2011a). Council of Europe convention on preventing and combating violence against women and domestic violence. https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/210 (Erişim Tarihi: 29.05.2021)
• Council of Europe. (2011b). Explanatory report to the Council of Europe convention on preventing and combating violence against women and domestic violence. https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=09000016800d383a (Erişim Tarihi: 02.06.2021)
• Council of Europe. (2025). Complete list of the Council of Europe’s treaties. https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list (Erişim Tarihi: 20.05.2025)
• Council of Europe. (2021). Members of Council of Europe. https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/210/signatures?p_auth=s3Pm0xl2 (Erişim Tarihi: 02.06.2021)
• Council of Europe. (2021). The negotiations. https://www.coe.int/en/web/istanbul-convention/cahvio (Erişim Tarihi: 02.06.2021)
• Çağlayan, S. (2023). Türkiye'nin uluslararası hukuk manevrası: İstanbul Sözleşmesi. Kadın ve Aile Araştırmaları Dergisi, 3(2), 211-232.
• Çağlayan, S. ve Yüzbaşı, F. (2017). Uluslararası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulan kanunların iptali istemleri hakkında Türk Anayasa Mahkemesi'nin tutumu. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, (10), 189-217.
• Çamurcu, M. H. (2021). İstanbul Sözleşmesi: Türkiye’de iç hukuka etkisi ve toplumun tepkisi. Ankara Barosu Dergisi, 79(4), 63-106.
• Duran, E. E. (2004). İstanbul Sözleşmesi’nin iç hukuk bakımından incelenmesi ve sözleşme’nin uygulanmasında Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü’nün rolü. https://www.aile.gov.tr/media/2513/ezgiergunesduran.pdf (Erişim Tarihi: 02.06.2021)
• Durmuş, M. T. (2021). Cumhurbaşkanının uluslararası sözleşmeler üzerindeki tasarruf yetkisi ve Türkiye'nin İstanbul Sözleşmesinden ayrılmasının hukuki analizi. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29(3), 1969-2007.
• Erdal, S. (2015). Uluslararası anlaşmaların hukuksal geçerliliği. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 23(1), 71-94.
• Erdoğan, M. (2011). Anayasa hukuku. Orion Kitabevi.
• Ertürk, Ş. ve Özdamar, D. (2009). Kadınlara karşı şiddet ve ayrımcılık. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(Özel Sayı), 1169-1218.
• Government of the Netherlands. (2025). Ratification: Approval of agreement by the state. https://www.government.nl/topics/treaties/the-difference-between-signing-and-ratification (Erişim Tarihi: 20.05.2025)
• Gökkaya, K. G. (2025). Hükümlünün açık ceza infaz kurumuna ayrılmasında eşe ve kadına karşı işlenen suçların etkisi. Eskişehir Barosu Dergisi, (8 Mart Dünya Kadınlar Günü Özel Sayısı), 10-27.
• Gözler, K. (2001). Uluslararası anlaşmaları akdetme ve onaylama yetkisi (bir karşılaştırmalı anayasa hukuku incelemesi). Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 56(2), 71-101.
• Kaboğlu, İ. Ö. (2012). Anayasa hukuku dersleri. Legal Yayıncılık.
• Kaya, B. (2024). İnsan haklarının korunması bağlamında Avrupa Konseyi Terörizmin Önlenmesi Sözleşmesi'nin değerlendirilmesi. Efe Akademi Yayınları.
• Korkmaz, F. B. (2020). Uluslararası andlaşmaların sona erdirilmesi ve yürürlüğünün askıya alınması veya çekilme. Adalet Yayınevi.
• Kuluçlu, E. (2008). Türk hukuk sisteminde normlar hiyerarşisi ve Sayıştay denetimine etkisi. Sayıştay Dergisi, (71), 3-22.
• Organisation of American States. (1994). Inter-American convention on the prevention, punishment and eradication of violence against women. https://www.oas.org/juridico/english/treaties/a-61.html (Erişim Tarihi: 30.05.2021)
• Öncü, G. A. (2012). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi sisteminde kadına karşı aile içi şiddet olgusu ve bununla mücadele araçları. Public and Private International Law Bulletin, 32(2), 1-37.
• Özçelik, F. K. (2016). Kadınlara Karşı Her Biçimiyle Ayrımcılığın Ortadan Kaldırılması Sözleşmesi’nin usule ve esasa ilişkin düzenlemeleri ve Türk anayasa hukukuna yansımaları. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, (8), 317-340.
• Özsoy, E. C. ve Soykan, C. (2025). ’We are not leaving the Istanbul Convention’: Disappearance of Istanbul Convention from Turkiye and presence of unlikely feminist legal spaces in international law-making. Feminists@law, 13(2), 1-24.
• Parliamentary Assembly of the Council of Europe. (2021). Action to combat gender-based human rights violations, including to abduction of women and girls. https://pace.coe.int/en/files/17730/html (Erişim Tarihi: 31.05.2021)
• Pazarcı, H. (2014). Uluslararası hukuk dersleri I. kitap. Turhan Kitabevi.
• Pazarcı, H. (2015). Uluslararası hukuk. Turhan Kitabevi.
• Pirim, C. Z. (2021). Andlaşmalar hukuku ve uluslararası sorumluluk hukukunun kesişim noktasında expectio inadimplenti non est adimplendum. Public and Private International Law Bulletin, 41(2), 979-999.
• Shaw, M. N. (2008). International law. Cambridge University Press.
• Soysal, M. (1997). Uluslararası anlaşmalar konusunda anayasa yargısı. Anayasa Yargısı Dergisi, (14), 171-187.
• Şirin, T. ve Orcan, N. U. (2022). Uluslararası sözleşmelerden çekilmenin anayasal esasları ve başlıca tartışmalar. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (50), 241-278.
• Terzi, M. ve Yenal, S. (2019). İnsan haklarının Afrika’da hukuki korunma sistemi üzerine bir inceleme (bölgesel karşılaştırmalar Orta Doğu üzerine bazı öneriler). Avrasya Etüdleri, 55(1), 47-82.
• Tunç, H. (2000). Milletlerarası sözleşmelerin Türk iç hukukuna etkisi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Türkiye ile ilgili örnek karar incelemesi. Anayasa Yargısı Dergisi, (17), 174-193.
• Türk-Yunan İlişkileri Forumu. (2025). Viyana Anlaşmalar Hukuku Sözleşmesi. https://www.turkishgreek.org/index.php/kuetuephane/item/140-viyana-andlasmalar-hukuku-soezlesmesi (Erişim Tarihi: 20.05.2025)
• United Nations. (1969). Vienna convention on the law of treaties. https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%201155/volume-1155-I-18232-English.pdf (Erişim Tarihi: 03.06.2021)
• United Nations. (2006). In-depth study on all forms of violence against women report of the Secretary-General. https://undocs.org/en/A/61/122/Add.1 (Erişim Tarihi: 02.06.2021)
• United Nations General Assembly. (1993). Declaration on the elimination of violence against women 48/104. https://undocs.org/en/A/RES/48/104 (Erişim Tarihi: 30.05.2021)
• United Nations Human Rights Office of the High Commissioner. (1979). Convention on the elimination of all forms of discrimination against women. https://www.ohchr.org/en/professionalinterest/pages/cedaw.aspx (Erişim Tarihi: 20.05.2025)
• United Nations Women. (1995). Beijing declaration for action/Beijing+5 political declaration and outcome. https://www.unwomen.org/-/media/headquarters/attachments/sections/csw/pfa_e_final_web.pdf?la=en&vs=1203 (Erişim Tarihi: 30.05.2021)
• United Nations Women. (2021). Global norms and standards: Ending violence against women. https://www.unwomen.org/en/what-we-do/ending-violence-against-women/global-norms-and-standards (Erişim Tarihi: 30.05.2021)
• Yılmaz, A. G. (2023). Kırılgan mağdurların ikincil mağduriyetlerinin önlenmesi için uygulanacak tedbirlerin savunma hakkı ile birlikte değerlendirilmesi. Anayasa Hukuku Dergisi, 12(24), 399-426.
• Yılmaz, F. (2018). Türkiye'de anayasalarda yürütme süreci. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 1(1), 43-54.
• Yılmazer, S. N. ve Macit, R. (2025). Yargı ve emniyet mensupları bağlamında kadına yönelik şiddet. Sosyolojik Bağlam Dergisi, 6(1), 125-140.