Vatandaşların sosyodemografik özellikleri bağlamında vergi okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi: Şanlıurfa ili örneği

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 172 - 188, 15.12.2025

Çiğdem Çadırcı , Baran Arslan

https://doi.org/10.58588/aru-jfeas.1728281

Öz

Vergi okuryazarlığı, vergi mükelleflerinin vergi yükünü anlamalarını ve yorumlamalarını sağlayan mali beceri düzeyi olarak ifade edilmektedir. Vergi okuryazarlık düzeyinin düşük olması önemli vergisel sorunlar oluşturmaktadır. Bu sorunlara; bireylerin vergi ödemediğinde karşılaşacağı farkında olmadan beyannamelerini geciktirme, hakları hakkında bilgi sahibi olmama gibi durumlar örnek verilebilir. Bu sorunların varlığı, devletin önemli bir kamu geliri olan vergi gelirlerinin düşmesi ile sonuçlanmaktadır. Bu nedenle çalışmada Şanlıurfa merkez ilçelerinde yaşayan vatandaşların (Haliliye, Karaköprü ve Eyyübiye) demografik özellikleri bağlamında vergi okuryazarlık düzeylerinde farklılıkların belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada veriler kolayda örnekleme yöntemi ve anket tekniği ile Şanlıurfa'da yaşayan 388 bireye gönüllülük esasına göre uygulanmıştır. Çalışmada cinsiyet, medeni durum, yaş düzeyi, eğitim durumu ve gelir düzeyi gibi demografik faktörlerin verilerine güvenirlilik analizi, faktör analizi, frekans analizleri ve normallik testi yapılmıştır. Vergi okuryazarlık ölçeğinin yüksek derecede güvenilir olduğu tespit edilmiştir. Sosyodemografik özellikleri bağlamında vatandaşların vergi okuryazarlık düzeylerindeki farklılıkları belirlemek amacıyla t-testi ve Anova testi yapılmıştır. Analizlerde; cinsiyet, medeni durum, yaş ve eğitim düzeyi açısından vatandaşların vergi okuryazarlık düzeylerinde anlamlı bir farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Demografik faktörler arasında sadece aylık gelir düzeyi bağlamında vergi okuryazarlık düzeyinde anlamlı bir farklılık olduğu sonucu elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Vergi , Finansal Okuryazarlık , Vergi Okuryazarlık , Sosyodemografik Özellikler , Şanlıurfa

Etik Beyan

Çalışma, Harran Üniversitesi Rektörlüğü Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu tarafından değerlendirilmiş ve 14 Mayıs 2025 tarihinde etik açıdan uygun bulunmuştur. Bu uygunluk 20 Mayıs 2025 tarihinde E-76244175-900-444397 yazılı yazı ile ilgililere bildirilmiştir. Ayrıca ilgili belge, sorumlu yazar tarafından DergiPark sistemine yüklenmiştir.

Determining the level of tax literacy in the context of sociodemographic characteristics of citizens: the case of Şanlıurfa province

Öz

Tax literacy is defined as the level of financial literacy that enables taxpayers to understand and interpret their tax burden. Low levels of tax literacy create significant tax problems. This situation brings with it significant tax-related problems. These problems can be exemplified by cases where individuals are not subject to penalties for failing to pay taxes, delay the filing of their tax returns, or are unaware of their rights as taxpayers. The existence of these problems results in a decline in tax revenues, which are an important source of public income for the state. These reasons, the study aims to determine differences in tax literacy levels among citizens living in the central districts of Şanlıurfa (Haliliye, Karaköprü, and Eyyübiye) in terms of their demographic characteristics. In this study, data were collected using a convenience sampling method and survey technique from 388 individuals living in Şanlıurfa on a voluntary basis. In the study, reliability analysis, factor analysis, frequency analysis, and normality testing were performed on data regarding demographic factors such as gender, marital status, age level, educational status, and income level. The tax literacy scale was found to be highly reliable. T-tests and ANOVA tests were conducted to determine differences in citizens' tax literacy levels in terms of sociodemographic characteristics. The analysis revealed that there was no significant difference in the tax literacy levels of citizens in terms of gender, marital status, age, and education level. Among the demographic factors, only monthly income level was found to have a significant impact on tax literacy levels.

Anahtar Kelimeler

Tax , Financial Literacy , Tax Literacy , Sociodemographic Characteristics , Şanlıurfa

Etik Beyan

The study was evaluated by the Ethics Committee for Social and Human Sciences of Harran University Rectorate and found to be ethically acceptable on May 14, 2025. This approval was communicated to the relevant parties on May 20, 2025, via written correspondence numbered E-76244175-900-444397. Additionally, the relevant document has been uploaded to the DergiPark system by the corresponding author.

Kaynakça

• Altun, A. (2005). Gelişen teknolojiler ve yeni okuryazarlıklar. Arı Yayınları. Ankara.
• Atabay, İ., Koç, F., Alamur, B. ve Öder, M. M. (2017, Mayıs). Küçük işletme sahiplerinin vergi okuryazarlık düzeylerinin algılanan hizmet kalitesi ve müşteri memnuniyeti üzerindeki etkisi: Mali müşavirlik hizmetlerine yönelik bir araştırma. 8. Uluslararası Girişimcilik Kongresi (ICE2017), Balıkesir.
• Bahovec, V., Barbić, D. ve Palić, I. (2014). Testing the effects of financial literacy on debt behavior of Croatian financial consumers using multivariate analysis methods. Croatian Operational Research Review, 6, 361-371.
• Bakar Türegün, F., Gerçek, A., Çetin Gerger, G., Benk, S., Küçüksüleymanoğlu, E. R., Serbes, H. ve Ateş, M. S. (2021). Türkiye’de üniversite öğrencilerinin vergi okuryazarlığını belirleyen etkenlerin faktör analizi ile incelenmesi. B. Bozdoğanoğlu (Ed.), Maliye araştırmaları 4 içinde. Ekin Yayınevi.
• Bakırtaş, D. ve Atılgan Yaşa, A. (2020). Vergi okuryazarlık düzeyinin belirlenmesine yönelik bir araştırma: Salihli Belediyesi örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(4), 741-757.
• Barış, S. ve Şeker, H. (2017). Ekonomi okuryazarlığı: Amasya Üniversitesi’nde bir araştırma. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, 54(624), 79-93.
• Bhushan, P. ve Medury, Y. (2013). Determining tax literacy of salaried individuals - an empirical analysis. IOSR Journal of Business and Management, 10(6), 76-80.
• Can, A. (2022). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Pegem Akademi.
• Chardon, T., Freudenberg, B. ve Brimble, M. (2016). Tax literacy in Australia: Not knowing your deduction from your offset. Australian Tax Forum, 31(2), 321-362.
• Cvrlje, D. (2015). Tax literacy as an instrument of combating and overcoming tax system complexity, low tax morale and tax non-compliance. The Macrotheme Review, 4(3), 156-167.
• Fallan, L. (1999). Gender, exposure to tax knowledge, and attitudes towards taxation; an experimental approach. Journal of Business Ethics, 18(2), 173-184.
• Gerçek, A., Çetin Gerger, G., Benk, S., Küçüksüleymanoğlu, E. R., Bakar Türegün, F., Serbes, H. ve Ateş, M. S. (2024). Türkiye'de vergi okuryazarlığı ve değerlendirmesi. Ekin Yayınevi.
• Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (8. Baskı). Dinamik Akademi Yayın Dağıtım.
• Karakoyun, F. (2023). Vergi okuryazarlık düzeyinin belirlenmesinde bir analiz ve vergi eğitiminde metaverse. Yönetim ve Ekonomi, 30(100. Yıl Özel Sayısı), 83-105.
• Lusardi, A. ve Mitchell, O. S. (2014). The economic importance of financial literacy: Theory and evidence. Journal of Economic Literature, 52(1), 5-44.
• Madi, N., Amrizah, K., Tamoi, J., Muliati, B. A. I., Aizimah, B. A. S. ve Kamaruzaman, J. (2010). Tax literacy among employees: Sabah and Sarawak’s perspective. International Journal of Economics and Finance, 2(1), 218-223. https://doi.org/10.5539/ijef.v2n1p218
• Mahajan, A. (2022). A study of tax literacy among the people of Punjab. Foundation for Organisational Research and Education, 40(2), 1-8.
• Nichita, A., Batrancea, L., Pop, C. M., Batrancea, I., Morar, I. D., Masca, E., Roux-Cesar, A. M., Forte, D., Formigoni, H. ve Silva, A. A. (2019). We learn not for school but for life: Empirical evidence of the impact of tax literacy on tax compliance. Eastern European Economics, 57(5), 397-429.
• Öksüz, M. ve Doğan, İ. A. C. (2025). Vergi okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sosyoekonomi, 33(63), 411-427.
• Pham, A., Genest-Gregoire, A., Godbout, L. ve Guay, J. (2020). Tax literacy: A Canadian perspective. Canadian Tax Journal, 68(4), 987-1007.
• Sabri, S. (1993). Tax ethics and taxpayers attitude [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. University of Malaya.
• Sandalcı, U. (2020). Vergi derslerinin vergi okuryazarlığı üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik ikili lojistik regresyon analizi. Vergi Raporu, (255), 125-142.
• Sing, A., Sapna, S. ve Mahajan, P. (2025). Assessing tax literacy in Punjab: An empirical analysis of government and non-government employees. Universal Journal of Accounting and Finance, 13(1), 39-48.
• Teyyare, E. (2018). Maliye eğitiminin vergi okuryazarlığı düzeyine etkisi: Abant İzzet Baysal Üniversitesi örneği. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 16(4), 315-333.
• Tokat, E. (2023). Vergi okuryazarlığı üzerine ampirik bir çalışma: Marmara Bölgesi örneği [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Türkiye İstatistik Kurumu. (2024). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayal%C4%B1-N%C3%BCfus-Kay%C4%B1t-Sistemi-Sonu%C3%A7lar%C4%B1-2024-53783&dil=1 (Erişim Tarihi: 05.05.2025)
• Waris, A. ve Murangwa, H. (2012). Utilising tax literacy and societal confidence in a state: The Rwandan model. University of Nairobi Law Journal. 1-21.
• Yardımcıoğlu, M., Akpınar, Y. ve Günay, Y. (2014). Vergi okuryazarlığı ve vergisel farkındalık: Kahramanmaraş araştırması. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(2), 95-119.
• Yazıcıoğlu, Y. ve Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.