Aykut Ertuğrul’un Evrenin Yatışmaz Yapısı Öyküsünde Metinlerarası Yatışmazlık

Öz

Evrenin Yatışmaz Yapısı öyküsü postmodern anlatının kendinden önce yazılan metinlerden beslenen yapısını görünür kılarken, diğer taraftan daha başlığından itibaren okuru felsefi bir düşünce zeminine davet eder. Kitabın adını İranlı düşünür Abdulkerim Süruş’un Evrenin Yatışmaz Yapısı adlı eserinden alması, metnin düşünsel yönünü derinleştirir. Her ne kadar “yatışmazlık” kavramı öyküde doğrudan felsefi anlamıyla işlenmese de öyküyle Süruş’un eseri arasında düşünsel bir paralellik kurulabilir. Öykünün çok katmanlı bir yapısı öykünün iç örgüsüyle birlikte anlamın nasıl üretildiğini de tartışmayı gerektirir. Çalışmanın amacı, anlatının biçim ve içerik düzeyinde kurduğu bu yatışmazlık ilişkisini postmodern bağlamda ve metinlerarasılık düzleminde çözümlemek, kullanılan metinlerarası tekniklerin olay örgüsündeki işlevini ortaya koymak ve Aykut Ertuğrul’un Evrenin Yatışmaz Yapısı öyküsünde postmodern anlatının her an kendini yeniden inşa etmesiyle Abdulkerim Süruş’un Evrenin Yatışmaz Yapısı adlı eserinde temellendirdiği “cevher-i hareket” kuramı arasındaki düşünsel bağı tartışmaktır.

Anahtar Kelimeler

• postmodernizm
• cevher-i hareket
• metinlerarasılık
• üstkurmaca
• felsefe

Intertextual Dissonance in Aykut Ertuğrul’s Short Story Evrenin Yatışmaz Yapısı

Öz

Aykut Ertuğrul’s short story Evrenin Yatışmaz Yapısı makes visible the postmodern narrative structure that feeds on prior texts, while also inviting the reader into a philosophical ground of thought from its very title. Taking its name from Iranian thinker Abdulkerim Süruş’s work of the same title deepens the story’s intellectual dimension. Although the concept of “intractability” is not directly treated in a philosophical sense, a conceptual parallel can be drawn between the story and Süruş’s text. The multilayered structure of the narrative calls for a discussion not only of its internal composition but also of how meaning is produced. This study aims to analyze this relationship of intractability on both formal and thematic levels within a postmodern and intertextual framework, and to explore the intellectual link between the story’s self-renewing postmodern form and Süruş’s “Substance of Motion” theory.

Anahtar Kelimeler

• postmodernism
• substance of motion
• intertextuality
• metafiction
• philosophy

Kaynakça

1. Bakhtin, M. (2001). Karnavaldan romana, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
2. Ecevit, Y. (2001). Türk romanında postmodern açılımlar, İstanbul: İletişim Yayınları.
3. Ecevit, Y. (2013). Kurmaca bir dünyadan, İstanbul: İletişim Yayınları.
4. Ertuğrul, A (2018). Başlangıçların sonsuz mutluluğu, İstanbul: Ketebe Yayınları.
5. Ertuğrul, A. (2022). Evrenin yatışmaz yapısı, İstanbul: Ketebe Yayınları.
6. Kaya, S. (2020). Aykut Ertuğrul’un hikâyelerinin incelenmesi, Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Kıran, H. (2013). Molla Sadrâ felsefesinde töz problemi, Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Kızıler, E. F. (2020). Romantizmle postmodernizm arasındaki bağlantılara dair bir açımlama. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, https://doi.org/10.29000/rumelide.79168220, 326–337.

9. Kristeva, J. (1969). Semeiotike, Recherches Pour Une Semanalyse, Paris, Seuil.
10. Süruş, A. (1984). Evrenin yatışmaz yapısı, (Çev: Hüseyin Hatemi) İstanbul: İnsan Yayınları.
11. Tosun, N. (2023). Modern öykü kuramı, İstanbul: İz Yayınları.
12. Edebistan. (2023). Aykut Ertuğrul ile söyleşi. https://edebistan.com/soylesiler/aykut-ertugrul-ile-soylesi-3
13. Türk Dil Kurumu. (Töz). Türkçe sözlük. Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr (11.11.2025).
14. Türk Dil Kurumu. (yatışmak). Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr (11.11.2025).