Mezarlıkta Bir Şair: Recaizade Mahmut Ekrem’in Mezarlık Şiirlerinde Kara Romantizm İzleri

Öz

Batı’da inanç sorgulamasının etkileriyle ortaya çıkan romantizm Victor Hugo, Lamartine, Rousseau gibi isimler üzerinden Türk sanatkârını etkiler. Bu etki tabiat, yalnızlık ve melankoli etrafında belirginleşir. Çoğunlukla tabiat-duygu-hayal üçgeninde yoğunlaşan romantik etki, insanın trajik ve travmatik sayılabilecek tecrübeleriyle gölgeler ve karanlıklar içinde bir arayışa girer. Romantizm etkisinde kalan Tanzimat dönemi şiiri, bu örneklerle şekillenen romantik şiirden izler taşır. Türk edebiyatındaki ağıt, mersiye kompozisyonlarına batılılaşma etkisiyle doğan ‘mezarlık şiiri’ denilebilecek bir yapı eklenmiş olur. ‘Bediiyat’ arayışıyla Batı tesirinde Türk şiirine yön veren isimlerden Recaizade Mahmut Ekrem’in yazdığı mezar, ölüm, hayatın geçiciliği ve intihar temlerinin arka planında romantizmin bir alt dalı olarak tanımlanan ‘karanlık/kara romantizm’ unsurları olduğu düşünülür. Söz konusu çalışma, 19. yüzyıl Batı sanatını bir süre etkisine alan romantizm akımının karanlık tarafının Türk edebiyatındaki etkisini Recaizade örneğinde inanç çerçevesi de düşünülerek ele almayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Romantizm
• Kara romantizm
• Tanzimat şiiri
• Recaizade Mahmut Ekrem.

A Poet of the Cemetery: Traces of Dark Romanticism in the Cemetery-Themed Poems of Recaizade Mahmut Ekrem

Öz

Romanticism, which emerged in the West under the influence of a crisis of faith, impacted Turkish artists through figures such as Victor Hugo, Lamartine, and Rousseau. This influence became particularly pronounced around the themes of nature, solitude, and melancholy. Predominantly shaped within the triadic framework of nature, emotion, and imagination, the romantic impulse led to a search veiled in shadows and darkness, driven by the tragic and potentially traumatic experiences of human existence. Tanzimat-era poetry, under the sway of romanticism, bears traces of this Western poetic model. The traditional Turkish literary forms of ağıt and mersiye were transformed under the influence of Westernization, giving rise to a new structure referred to as “cemetery poetry.” Within the aesthetic pursuit “bediiyat”, Recaizade Mahmut Ekrem—one of the key figures directing Turkish poetry under Western influence—explored themes such as the grave, death, the transience of life, and suicide, which are considered elements of the subgenre known as “dark romanticism.” This study aims to examine the influence of the darker dimension of 19th-century Western romanticism on Turkish literature, specifically through the example of Recaizade, with consideration of the framework of belief.

Anahtar Kelimeler

• Romanticism
• Dark Romanticism
• Tanzimat poetry
• Recaizade Mahmut Ekrem.

Kaynakça

1. Aslan Ayar, P. (2018). Geceyle Görünür Olan: Recaizade Mahmut Ekrem’in Şiir Estetiği. Gazi Türkiyat. 23, 173-200.
2. Beard, M. (2007). Roman Triumph. The Belknap Press of Harvard University Press: London. s. 85-87.
3. Bilgin, A. (2007). Osmanlı Şiirinde ‘Ölmeden Önce Ölme’ Temi. Kubbealtı Akademi Mecmuası. 142, 42-53.
4. Durkheim, E. (2024). İntihar. Pozitif Yayınları: İstanbul.
5. Enginün, İ. (2007). Yeni Türk Edebiyatı Tanzimat’tan Cumhuriyet’e. İstanbul: Dergâh Yayınları
6. Heine, H. (2021). Romantizm Okulu. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
7. Howard, M. (2015). A New Genre Emerges: The Creation and Impact of Dark Romanticism. English Class Publications.
8. Kaplan, M. (1999). Şiir Tahlilleri I. İstanbul: Dergâh Yayınları.

9. Kaplan, M. (2007). Ekrem ve Hamid Üzerinde Lamartine Tesiri. Edebiyatımızın Bahçesinde Dolaşırken. İstanbul: Dergâh Yayınları, s. 30-33.
10. Koçaşlı, İ. (2008). Sünen-i Ebi Davud ve Tercemesi. Erkam Yayınları: İstanbul.
11. Kolcu, A. İ. (2006). Alphonse De Lamartine Tercümeleri ve Tesiri. Konya: Salkımsöğüt Yayınları.
12. https://www.britannica.com/art/dance-of-death-art-motif, (Erişim Tarihi: 12.06.2025).
13. https://library.unimelb.edu.au/asc/whats-on/exhibitions/dark-imaginings/gothicresearch/graveyard-poetry, (Erişim Tarihi: 05.09.2025).
14. https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Dark_romanticism, (Erişim Tarihi: 11.05.2025).
15. Parlatır, İ. (2004). Recaizade Mahmud Ekrem. Ankara: Akçağ Yayınları.
16. Praz, M. (1954), The Romantic Agony. London: Oxford Universty Press.
17. Recaizade Mahmut Ekrem (1302), Takdir-i Elhan, İstanbul: Dersaadet Matbaası.
18. Denis De Rougemont, (1972). L’Amour et l’Occident. Paris: Plon.
19. Sazyek, H., Sazyek, E. ve Solmaz B. (2019). Recaizade Mahmut Ekrem Bütün Eserleri 3 Şiirler. Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
20. Tanpınar, A. H. (2005). Recaizade Mahmut Ekrem. Edebiyat Üzerine Makaleler. İstanbul: Dergâh Yayınevi.
21. Thompson G. R. (1974). Gothic Imagination: Essays in Dark Romanticism. Washington State Uniersty Press.