The Wall Painting in the TCDD Headquarters Building Within Türkiye’s Political Climate

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 35, 135 - 145, 31.05.2025

Muzaffer Karaaslan

Öz

Art and politics are intertwined in an organic relationship, shaped by the influence of social dynamics. The potential of art to serve as an ideological propaganda tool has had a profound impact on the artistic production processes and the content of artworks. In this regard, as in other artistic disciplines, wall paintings emerge as one of the most significant fields in which the interaction between art and politics can be most concretely observed. The objective of this study is to examine the wall painting created by Ayetullah Sumer for the TCDD Headquarters Building and to analyze the reflections of the political transformations of the period in this artwork. Ayetullah Sumer, in addition to being one of Türkiye’s leading mural artists, occupies a prominent position in the history of Republican-era art as the founder of the Fresco Workshop in academia. Sumer contributed to the artistic and cultural identity of the period through his murals commissioned by numerous state institutions and banks. Among these works, one of the most significant examples is the mural located in the TCDD Headquarters Building in Ankara. Completed in 1947, this artwork is situated in the conference room and is noteworthy not only for its artistic merit but also for its reflection of the political transformations of the era. The mural in question depicts the opening ceremony of the Sivas Railway, held in 1930. The mural in the TCDD Headquarters Building is a significant work that has been profoundly shaped by the political atmosphere of its time and has faced the imminent risk of disappearance. This artwork stands out for its capacity to explicitly illustrate the influence of Türkiye’s political climate on artistic production. The purpose of this study is to introduce Ayetullah Sumer's mural through scientific data and to examine it within the context of Republican-era muralism. Additionally, the study aims to assess the impact of the political climate of the period on mural art and to explore the relationship between art and politics through a specific case. To this end, methods such as research and documentation, archival and collection surveys, and descriptive analysis were employed to investigate the mural, resulting in the identification of new insights into the interaction between the political atmosphere of the time and artistic expression.

Anahtar Kelimeler

Ayetullah Sumer , Mural Art of the Republican Era , Art-Politics Relationship , İsmet İnönü , Adnan Menderes

TÜRKİYE’NİN SİYASİ İKLİMİNDE TCDD GENEL MÜDÜRLÜK BİNASI’NDAKİ DUVAR RESMİ

Öz

Sanat ve siyaset, toplumsal dinamiklerin etkisiyle birbirini şekillendiren organik bir ilişkiye sahiptir. Sanatın ideolojik bir propaganda aracı olarak kullanılma potansiyeli, sanatçının üretim süreçlerini ve eserlerin içeriğini belirgin biçimde etkilemiştir. Bu bağlamda, diğer sanat dallarında olduğu gibi, duvar resimleri de sanat ve siyaset arasındaki etkileşimin en somut şekilde gözlemlenebildiği önemli üretim alanlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Ayetullah Sumer tarafından TCDD Genel Müdürlük Binası için hazırlanan duvar resmini tanıtmak ve dönemin siyasal atmosferindeki dönüşümlerin bu sanat eserine olan yansımalarını analiz etmektir. Ayetullah Sumer Türkiye’nin önde gelen duvar resmi sanatçılarından biri olmasının yanı sıra akademide Fresk Atölyesi’nin kurucusu olarak Cumhuriyet dönemi sanat tarihinde önemli bir yere sahiptir. Sumer, birçok devlet kurumu ve bankaya duvar resimleri yapmış, bu eserleriyle dönemin sanatsal ve kültürel kimliğine katkıda bulunmuştur. Bu eserler arasında öne çıkan örneklerden biri, Ankara’daki TCDD Genel Müdürlük Binası’nda yer alan duvar resmidir. 1947 yılında tamamlanan eser, toplantı salonunda bulunmaktadır ve yalnızca sanatsal niteliği ile değil aynı zamanda dönemin değişen siyasi atmosferinin sanat eserlerine olan yansımalarını barındırması bakımından da dikkat çekicidir. Bahsi geçen duvar resmi, 1930 yılında gerçekleştirilen Sivas Demiryolu açılış törenini konu almaktadır. TCDD Genel Müdürlük Binası’ndaki duvar resmi, dönemin siyasi atmosferinden derinden etkilenmiş ve neredeyse yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış önemli bir eserdir. Bu eser, Türkiye’nin siyasi ikliminin sanat eserleri üzerindeki etkisini açıkça ortaya koyması bakımından dikkat çekicidir. Makalenin amacı, Ayetullah Sumer’e ait duvar resmini bilimsel veriler ışığında tanıtmak ve Cumhuriyet dönemi duvar resmi sanatı içinde bir inceleme yapmaktır. Ayrıca, dönemin siyasal ortamının duvar resimlerine etkileri ile sanat-siyaset ilişkisini bir örnek üzerinden ele almayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, araştırma ve belgeleme, arşiv ve koleksiyon taramaları ile betimsel analiz gibi yöntemler kullanılarak duvar resmi incelenmiş ve dönemin siyasi atmosferi ile sanat arasındaki etkileşime dair yeni bulgular ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Ayetullah Sumer , Cumhuriyet Dönemi Duvar Resmi , Sanat-Siyaset İlişkisi , İsmet İnönü , Adnan Menderes

Teşekkür

Bu çalışma sürecinde arşivlerini açan ve benimle değerli bilgiler paylaşan Sayın Nazan Sumer Akpınar ve Hasan Aslan Akpınar'a teşekkür ederim. Ayrıca alan araştırması sürecinde yardımları ve nazik dönüşlerinden dolayı TCDD Genel Müdürlüğü çalışanlarına teşekkür ederim.

Kaynakça

• Akpınar, H. A. (2018). Lodos fırtınalarının, adaların ve sisli İstanbul manzaralarının ressamı, Deniz Mecmuası, 12, s. 92-98.
• Akpınar, H. A. (2020). Bir Cumhuriyet akıncısı Türkiye’de milli sanayinin mimarlarından Nurullah Esat Sumer, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Akşin, S. (2021). Kısa 20. yüzyıl tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Arda, F. (1978). Çağdaş Mimari’de duvar resminin önemi. Sanat Çevresi. 2, 18-20.
• Arda, F. (1982). Duvar resmi. Yeni Boyut. 1/7, 3-8.
• Arık, R. (1988). Batılılaşma dönemi Anadolu tasvir sanatı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Burke, P. (2009). Afişten heykele, minyatürden fotoğrafa tarihin görgü tanıkları. Zeynep Yelçe (çev.) İstanbul: Kitap Yayınevi.
• Çavdar, T. (1995). Türkiye’nin demokrasi tarihi 1839-1950. Ankara: İmge Kitabevi.
• Doğum kağıdı [Belge]. (1905).
• Duydu, M. (2021). Cumhuriyetten günümüze sanat siyaset denkleminde kamusal alan ve heykel (Doktora tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Fresk atölyesi mezuniyet belgesi [Belge]. (15 Şubat 1933).
• İpekçi, A. (1976, 27 Aralık). Bu haftaki konuğumuz Ayetullah Sümer, Milliyet, s. 9.
• Karaaslan, M. (2024). İzmir’den dünyaya açılan bir sanatçı Ayetullah Sumer. İzmir: İzmir Kalkınma Ajansı Kültür Yayınları.
• Karaaslan, M. (2024b). Duvar resimli apartmanlar (19. yüzyıldan 1960’lara). (Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Karpat, K. H. (1967). Türk demokrasi tarihi sosyal, ekonomik kültürel temeller. İstanbul: İstanbul Matbaası.
• Korkmaz, F. D., Arıkan, H. (2018). Sanat siyaset ilişkisi bağlamında politik imge. Journal of Arts. 1(2), 25-38. doi: 10.31566/arts.2018242272
• Marsilya Ticaret Okulu diploması [Belge]. (6 Ocak 1927).
• Pamir, U. (1986). Cumhuriyet döneminde Ankara’daki duvar resimleri 1928-1980. (Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Renda, G. (1977). Batılılaşma döneminde Türk resim sanatı 1700-1850. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
• Taneri, S. F. (2002). Eğitimci ve sanatçı kişiliğiyle Ayetullah Sümer. (Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul). Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• TCDD Genel Müdürlüğüne gönderilen fatura [Belge]. (21 Ağustos 1978).