Mutlu Sondan Sonra: "Gülçehre Hanım ve Asker Ağa" Hikâyesinin Yapı ve İzlek İncelemesi

Yıl 2026, Cilt: 13 Sayı: 37, 65 - 87, 31.01.2026

Şehri Yüksel

https://doi.org/10.65083/asbider.1670605

Öz

Bu çalışma, Kamal Abdulla’nın Gülçehre Hanım ve Asker Ağa hikâyesini, Üzeyir Hacıbeyli’nin Arşın Mal Alan operetinin devamı olarak yapı ve izlek açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi eserin sosyal, kültürel ve politik etkilerini değerlendirerek Azerbaycan edebiyatındaki konumunu ve etkisini ortaya koymaktır. Araştırmanın temel sorusu: "Sovyet işgali sonrası toplumsal dönüşümler Arşın Mal Alan operetinin devamı olarak değerlendirilen bu eserde nasıl yansıtılmıştır?" şeklinde belirlenmiştir. Bu bağlamda, Arşın Mal Alan operetinin mutlu sonunun ardındaki olaylar ve karakterlerin sosyo-politik değişimlere uyum süreçleri ele alınmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda metin analizi yöntemiyle Kamal Abdulla’nın Gülçehre Hanım ve Asker Ağa hikâyesi, yapı ve izlek açısından kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Bu süreçte hikâyede yer alan zaman, mekân, anlatıcı ve bakış açısı gibi temel unsurlar değerlendirilerek orijinal eser ile devam hikâyesi arasındaki bağlantılar karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Eserin toplumsal ve tarihsel bağlamdaki yeri ele alınarak tarihsel unsurların karakterler üzerindeki etkileri incelenmiştir. Verilerin çözümlemesinde metin analizi yöntemi kullanılmış bu süreçte tarihsel bağlamın hikâyeye etkileri değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Kamal Abdulla’nın Gülçehre Hanım ve Asker Ağa hikâyesi, Arşın Mal Alan operetinin iyimser yapısını karanlık ve realist bir perspektifle yeniden yorumlayarak Sovyet işgali öncesi ve sonrası Azerbaycan toplumunun geçirdiği sosyo-politik dönüşümlerin bireyler üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır. Gülçehre ve Asker karakterleri üzerinden toplumsal baskılara uyum sağlama çabaları ve bu süreçte yaşadıkları duygusal zorluklar detaylı bir şekilde analiz edilmektedir. Bulgular, Sovyet rejiminin baskılarının karakterlerin psikolojik ve sosyo-politik dönüşümlerinde belirleyici bir rol oynadığını ve bu dönüşümlerin bireylerin kişisel gelişimlerinde derin izler bıraktığını göstermektedir. Kamal Abdulla’nın hikâyesi, bu çalışma kapsamında ilk kez yapı ve izlek açısından derinlemesine ele alınarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kamal Abdulla , Üzeyir Hacıbeyli , Gülçehre Hanım ve Asker Ağa , Arşın Mal Alan , yapı ve izlek.

After the Happy End: An Analysis of the Structure and Plot of the Story "Madam Gülçehre and Asker Ağa"

Öz

This study aims to analyze Kamal Abdulla's story Madam Gülçehre and Asker Aga in terms of structure and themes, as a continuation of Üzeyir Hacıbeyli's operetta Arşın Mal Alan. The main objective of this study is to evaluate the social, cultural and political impacts of the work, thereby revealing its place and influence within Azerbaijani literature. The primary research question is: "How are post-Soviet social transformations reflected in this work, which is considered a continuation of the Arşın Mal Alan operetta?" In this context, the events following the happy ending of Arşın Mal Alan and the adaptation of the characters to socio-political changes are examined. The study employs a qualitative research method. In this context, Kamal Abdulla’s story Madam Gülçehre and Asker Aga is examined comprehensively in terms of structure and themes through the method of textual analysis. During this process, fundamental elements such as time, space, narrator and point of view in the story are evaluated and the connections between the original work and the continuation story are analyzed comparatively. The work’s place in the social and historical context is explored, focusing on the impact of historical elements on the characters. Textual analysis is used in the interpretation of the data and the influence of the historical context on the story is assessed in this process. As a result, Kamal Abdulla's Madam Gülçehre and Asker Aga story reinterprets the optimistic nature of the Arşın Mal Alan operetta from a darker and more realistic , highlighting the socio- political transformations experienced by Azerbaijani society before and after the Soviet occupation and their impact on individuals. The struggles of Gülçehre and Asker to adapt to social pressures and the emotional difficulties they face during this process are analyzed in detail. The findings indicate that the pressures of the Soviet regime played a decisive role in the psychological and socio-political transformations of the characters and these transformations left deep marks on the personal development of individuals. Kamal Abdulla's story is, for the first time, comprehensively evaluated in terms of structure and themes within the scope of this study.

Anahtar Kelimeler

Kamal Abdulla , Üzeyir Hacıbeyli , Madam Gülçehre and Asker Aga , Arşın Mal Alan , structure and theme.

Kaynakça

• Abdulla, K. (2023). Gülçehre ve Asker bey. (Akt., Fatih K.) Kardeş Kalemler, sayı 201, 48- 55. https://www.kardeskalemler.com/yazi/gulcehre-ve-asker-bey-65032807b4f14
• Abdulla, K. (2022). Gülçöhrə xanım və Əsgər ağa. 525-ci qəzet. https://525.az/news/204457-gulcohre- xanim-ve-esger-aga--kamal-abdulla-yazir
• Akbulut, D. A. (2017). Paris Barış Konferansı Yolunda Azerbaycan Cumhuriyeti. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 2, 27-42. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.356260
• Aliyev, H. (1979). Bəstəkarın yüksək vəzifəsi və amalı. Bakü: Azərnəşr.
• Amanoğlu, E. (2004). Bakü’de (Mart 1918) Ermenilerin türettikleri soykirim ve edebiyattaki yansımaları. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 20, sy. 60 (Kasım): 675-686. https://doi.org/10.33419/aamd.702668.
• Azərbaycanfilm. (2023, 19 Şubat). Üzeyir Hacıbəyov (1976) [video]. Youtube. https://youtu.be/omCZ4eV0PZs?si=jbITAcTgSyiB6KN8
• Beşkonak, A. B. (10.07.2023). "Kamal Abdullanın “Gülçöhrə xanım və Əsgər ağa” əsəri haqqında qeydlər". Edebiyat Gazetesi: 10 Temmuz 2023.https://edebiyyatqazeti.az/news/edebi- tenqid/10517-kamal-abdullanin-gulcohre-xanim-ve-esger-aga-eseri-haqqinda-qeydler
• Bədəl, E. M. (2017, Ocak 28). Üzeyir Hacıbəyovun sevdiyi qadın və xidmət etdiyi iki hökumət arasında keçən həyatı. Azadliq. https://www.azadliq.org/a/28264747.html
• Əsgərzadə, L. (2022). Fazil İrəvaninin “Gül və Bülbül” əsəri: mübahisələr və həqiqət. AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu. Azərbaycan.
• Fuçucuoğlu, Z. (2018, 9 Temmuz). Operet nedir?. Rekorsanat. https://www.rekorsanat.com.tr/blog/operet-nedir.html
• Gasanova, R. ve Aliyeva, A. (2013). “Arshin Mal Alan – 100”. Irs Cultural Heritage No 4 (64), 34- 37.
• Haber Global, (2019, 18 Eylül). Bir ulusun sanat dehası Üzeyir Hacıbeyli belgeseli. [video]. Youtube. https://youtu.be/3No0tXtY13A?si=YmfwSm-Gr4garyvj
• Hajibayov, U. (2003). Arshın Mal Alan (the cloth peddler). (S. S. Aghabayov, Çev.). Bakü.
• Hacıbeyli, Ü. (2005). Seçilmiş əsərləri. İki cilddə. 1 cild. Bakı, "Şərq-Qərb", 408 səh.
• Josef Weinberger Ltd. (t.y.). Die Fledermaus. https://www.josef-weinberger.com/operas- operetta/opera/fledermaus-die--.html
• Kamal, A. (2023). Gülçöhrə xanım və Əsgər ağa- Kamal Abdullanın telefilmi. Kulis.az. https://kulis.az/xeber/senet/gulcohre-xanim-ve-esger-aga-kamal-abdullanin-telefilmi-46386
• Kamal Abdulla. (2024). Bioqrafiya. https://kamalabdulla.az/heyat/bioqrafiya/
• Keskin, F. (2011). Üzeyir Hacıbeyli’nin “Er Ve Arvad” “O Olmasın Bu Olsun” Ve “Arşın Mal Alan” isimli piyeslerinin incelenmesi [Yayımlanmamış Y. Lisans Tezi]. Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Kılıçlıoğlu, S., Araz, N., Devri, H. (1969). Meydan larousse. (Cilt. 9, s. 532). Ankara: Meydan yayınevi ve neşriyat.
• Kurbanov, B. (2010). Üzeyir Hacıbeyli yaratıcılığının estetik özellikleri. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi(9).
• Mamedova, M. (2003, 17 Nisan). Aршин мал алан, или как сталин приказал "голливуд переплюнуть". Trud. https://www.trud.ru/article/17-04- 2003/55630_arshin_mal_alan_ili_kak_stalin_prikazal_gollivud_p.html
• Musalı, V. (2024). Bağımsızlık Dönemi Azerbaycan Şiirinde Mehmet Emin Resulzade İmajı. Söylem Filoloji Dergisi, 9(2), 648-680. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1497889
• Musalı, V. (2023). Bağımsızlık Dönemi Azerbaycan Edebiyatında Klasik Geleneğin Devamı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 63(1), 771-826. https://doi.org/10.33171/dtcfjournal.2023.63.1.29
• Mustafayev, B. (2014). Arşiv Belgelerine Göre 31 Mart Bakü Soykırımı. Journal of Turkish Studies, Volume 9/4 Spring, ss. 797-815, Ankara.
• Neimetzade, E.(2002). Opera sanatı. Ankara: Seçkin.
• Özkan, A. ve Baltacı, S. (2020). Freud ve Lacan’ın Psikanalitik Kuramlarında Yastan Ayrışan Melankolik Özne. Psikoloji Çalışmaları - Studies in Psychology, 40(2), 317–333. https://doi.org/10.26650/SP2019-0056
• Rəhimli, İ. (2005). Azərbaycan Teatr Tarixi. Bakı: Çaşıoğlu Nəşriyyatı.
• Rezayev, A. (1997). Opera in Azerbaijan. Azerbaijan International, Winter (5.4), 70- 71.https://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/54_folder/54_articles/54_opera.html
• Səmədova, Ş. (2022). Azərbaycan Səssız Kinosunda Ekranlaşdırılmış Ilk Dramatik Əsərlər. Proceedıngs of the fırst ınternatıonal scıentıfıc – practıcal vırtual conference ın modern & socıal scıences: new dımensıons, approaches and challenges. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.6846072
• Səfərəliyeva, G. (Ed.) (2009). Üzeyir Hacıbeyli biblioqrafiya. Azərbaycan Milli kitabxanası.
• Stevick, P. (1967). The Theory of the Novel. The Free Press. New York.
• Şahin, V. (2006). Tahsin Yücel’in öyküleri üzerine bir inceleme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi.
• Tekin, M. (2016). Roman sanatı: romanın unsurları. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Turan, O. (2021). Opera ve müzikal tiyatro sanat dallarında ses kullanımındaki stil farklılıklarının fizyolojik ve pedagojik olarak incelenmesi ve özgün bir 'belting' çalışma metodu önerisi. Sanatta yeterlilik tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Türkmenoğlu, Ö., Aliyazıcıoğlu, D (2021) "Arşın mal alanopereti’nin incelenmesi". ZfWT Vol 13, No.2, s. 287‐304. DOI: 10.46291/ZfWT/130215.
• Traubner, R.(2003).Operetta: A Theatrical History. Routledge.
• İsaxanlı, H. (2021). Mənim Qarabağım və ya Qarabağ düyünü - İkinci hissə, 525-ci qəzet. https://525.az/news/161209-menim-qarabagim-ve-ya-qarabag-duyunu-ikinci-hisse Üzeyir Hacıbəyov ensiklopediyası. (2007). Bakı: Şərq-Qərb.
• Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyası. Fotoqalereya. https://www.musicacademy.edu.az/az/tarikh/virtual-muzeyi/uzeyir-fotoqalereya/150-musiqili- komediyalar-photo/428-arshin-gallery.html
• Qocayev, Memmed (2011). Kamal Abdulla: Yazıdan Mife. Bakı: 525-ci gezet, 30 aprel.
• Yılmaz, A., & Gökdağ, E. (2024). Azerbaycan milli opera sanatının doğuşu ve bu sürece Üzeyir Hacıbeyli’nin opera eserlerinin etkisi. Online Journal Of Music Sciences, 9(1), 123-146. https://doi.org/10.31811/ojomus.1444688
• Yüksel, Ş. (2024). Celal Kasımov, Edebi Mahkemeler.Edeb Erkan, (6), 265–271. https://doi.org/10.59402/EE006202420