Erdem Epistemolojisi ve Erdem Etiği: Ortak Bir Dil Mümkün Mü?

Yıl 2026, Cilt: 13 Sayı: 37, 88 - 102, 31.01.2026

Levent Bayraktar , Sare Uzuner

https://doi.org/10.65083/asbider.1715061

Öz

Bu çalışma; erdem merkezli yaklaşımlar üzerinden insani bilgi ve eyleme yönelik değerlendirmede ortak bir dil geliştirmenin imkanını sorgulamaktadır. Bazı çağdaş yaklaşımlarda epistemolojik gerekçelendirme ve etik değerlendirme sürecinde erdemler referans alınmaktadır. Klasik dönemde Sokrates, Platon ve Aristoteles’in erdem anlayışlarından ilham alınarak geliştirilen çağdaş yaklaşımlar inancı ya da eylemi değil öznenin kendisini araştırmanın nesnesi kılmak bakımından benzerlik göstermektedirler. Erdemlerin bir yeti mi yoksa karakter özelliği mi olduğu tartışması etik ve epistemoloji alanında tartışılan problemlerin özne merkezinde sorgulanmasını gerekli kılmaktadır. Ancak erdem epistemolojisi bilginin gerekçelendirmesi problemine; erdem etiği ise doğru eylem değerlendirmesine yönelik bir soruşturmanın ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Teorik olarak farklı zeminlerden konuşan erdem etiği ve erdem epistemolojisinin, erdem kavramı etrafında bilgi ve eylem arasındaki bağı okuma imkânı verip vermeyeceği değerlendirilmelidir. Öznenin karakterine ve doğasına ilişkin değerlendirmeyle ahlaki duyarlılık ve epistemik gerekçelendirme erdemler etrafında yeniden tartışılmıştır. Aristoteles’in ruh sınıflandırması ve orta doktrinini referans alan erdem teorilerinin öznenin kendisini ahlak öznesi olarak inşa etme sürecini nasıl açıkladığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda klasik dönem ve çağdaş dönem karşılaştırması yapılarak çağdaş dönem kendi içerisinde yeniden okunmuştur. Çağdaş erdem teorilerinin farklı referans noktalarından hareketle çözmeye çalıştığı sorunların ortak bir zeminde buluşabileceği düşüncesi son bölümde Farabi’nin tabii erdem kavramı üzerinden tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Erdem Etiği , Erdem Epistemolojisi , Erdem

Virtue Epistemology And Virtue Ethics: Is a Common Language Possible?

Öz

This study questions the possibility of developing a common language in the evaluation of human knowledge and action through virtue-centered approaches. Some contemporary approaches refer to virtues in epistemological justification and ethical evaluation. Inspired by Socrates, Plato and Aristotle's conceptions of virtue in the classical period, contemporary approaches are similar in that they make the subject itself, not belief or action, the object of research. The debate on whether virtues are a faculty or a character trait makes it necessary to question the problems discussed in ethics and epistemology at the center of the subject. However, virtue epistemology has emerged as a product of an investigation into the problem of justification of knowledge, while virtue ethics has emerged as a product of an investigation into the evaluation of right action. It should be evaluated whether virtue ethics and virtue epistemology, speaking from theoretically different grounds, will enable us to read the link between knowledge and action around the concept of virtue. With the evaluation of the character and nature of the subject, moral sensibility and epistemic justification are re-discussed around virtues. It has been tried to determine how virtue theories based on Aristotle's classification of the soul and the doctrine of the middle explain the process of the subject's construction of itself as a moral subject. In this direction, the classical period and the contemporary period were compared and the contemporary period was reread within itself. The idea that the problems that contemporary virtue theories try to solve from different reference points can meet on a common ground is discussed in the last section through Farabi's concept of subject virtue.

Anahtar Kelimeler

Virtue Ethics , Virtue Epistemology , Virtue

Kaynakça

• Akarsu, B. (1982). Ahlak Öğretileri. Remzi Kitabevi.
• Aristoteles (2022). Nikomakhos’a Etik. Say Yayınları.
• Aster, E. V. (2021). Bilgi Teorisi ve Mantık (Çev. M. Gökberk). Fol Yayınları.
• Baehr, J. S. (2006). Character in Epistemology. Philosophical Studies: An International Journal for Philosophy in the Analytic Tradition, (128/3) 479-514. for Philosophy in
• Batak, K. (2016). Ernest Sosa ve Entelektüel Erdemler, Felsefe Dünyası Dergisi, (64) 86-117.
• Batak, K. (2017). Aristoteles’ten Ernest Sosa’ya Erdem Epistemolojisi. İz Yayınları.
• Battaly, H. (1998). What is Virtue Epistemology?, The Paideia Archive: Twentieth World Congress of Philosophy, (40) 18-26.
• Bloomfield, P. (2000). Virtue Epistemology and the Epistemogy of Virtue, Philosophy and Phenomenological Research, (LX) 23-43.
• Bolay, S. H. (2018). Felsefe Doktrinleri ve Terimleri Sözlüğü. Atlas Yayınları.
• Büyüközkara, E. (2020) İslam düşüncesinde erdem sınıflandırmaları ve temel erdemler. İçinde A. Gürgen (Ed.) Erdem üzerine tartışmalar (s.271-291). Doğu Kütüphanesi.
• Cevizci, A. (1999). Felsefe Sözlüğü. Paradigma Yayınları.
• Cevizci, A. (2004). Arete. Felsefe Ansiklopedisi. (c.1, s.547-548). Etik Yayınları.
• Crisp, R. (2010). Virtue Ethics and Virtue Epistemology, Metaphilosophy, (41) 22-40.
• Çağrıcı, M. (1995) Fazilet. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (c.12, s.268-271) Diyanet Vakfı Yayınları.
• Dedeke, A. (2015). A Cognitive-Intuitionist Model of Moral Judgment, Journal of Business Ethics, (126/3) 437-457.
• Farabi (2012). Tahsîlu’s Sa’âda (Çev. A. Arslan) Divan Kitap.
• Grego, J. (2020). Epistemolojide erdemler. İçinde P. K. Moser (Ed.) Epistemoloji (s. 265-289). Adres Yayınları.
• Hardy, J. (2005). Intellektuelle Tugenden und Epistemiche Motivation – Grundzüge der Tugenderkenntnistheorie, Zeitschrift für Philosophische Forschung, (59/2) 284-302.
• Hindriks, F. (2015). How Does Reasoning (Fail to) Contribute to Moral Judgment? Dumbfounding and Disengagement, Ethical Theory and Moral Practice, (18/2) 237-250.
• İbn Miskeveyh (1983). Ahlakı Olgunlaştırma, (Çev. A. Şener, İ. Kayaoğlu ve C. Tunç). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Karaman, H. (2018) İslam ahlakında temel erdemler. İçinde M. Selim Saruhan (Ed.) İslam ahlak esasları ve felsefesi el kitabı (s. 185-199). Grafiker Yayınları.
• King, N. (2022). How Intellectual Virtues Can Help Us Build Better Discourse, Christian Scholar’s Review, (51:3) 315-330.
• Locke, J. (2000). İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir Deneme I-II, (Çev. M. Delikara Topçu). Öteki Yayınevi.
• Marzano, R. J. ve Marzano, J. S. (1987). Contextual Thinking: The Most Basic of the Cognitive Skills, Educational Pesources Information Center, (87) 1-26.
• Mehdiyev, N. (2021). Çağdaş Epistemolojiye Giriş. İnsan Yayınları.
• Öner, N. (2015). Bilginin Serüveni. Divan Kitap.
• Özlem, D. (2014). Etik. Notos Kitap.
• Platon (2010a) Menon. İçinde M. Bayka (haz.) Diyaloglar (s.149-188). Remzi Kitabevi.
• Platon (2010b) Protagoras. İçinde M. Bayka (haz.) Diyaloglar (s.393-445). Remzi Kitabevi.
• Platon (2013). Philebos, (Çev. F. Akderin). Say Yayınları.
• Pritchard, D. (2022). Bilgi Felsefesi Nedir? (Çev. H. Y. Başdemir). Küre Yayınları.
• Sayer, A. (2019). Sosyal Bilimde Yöntem. Küre Yayınları.
• Saygın, T. (2008). Sokratik Erdem ve Aristoteles’in Sokratik Erdemle İlgili Bazı Değerlendirmeleri, Felsefe Dünyası Dergisi, (47) 130-136.
• Sosa, E. (1985) Knowledge and Intellectual Virtue. The Monist, (68/2) 226-245.
• Sosa, E. (2000) For the Love of Truth? Zagzebski, Linda & Fairweather, Abrol, (Ed.) Virtue epistemology: Essays on epistemic virtue and responsibility (s.49-62). Oxford University Press.
• Swanton, C. (2014). The Notion of the moral: the relation between virtue ethics and virtue Epistemology, Philosophical Studes: An International Journal for Philosophy in the Analytic Tradition, (171/1) 121-134.
• Taylor, A. E. (2020a). Platon. Fol Yayınları.
• Taylor, A. E. (2020b). Aristoteles. Fol Yayınları.
• Timuçin, A. (2019). Felsefe Sözlüğü. Bulut Yayınları.
• Yılmaz, F. (2014). Ernest Sosa’nın Gerekçelendirme Kuramında Erdemin Önemi, (Yüksek Lisans), Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Zagzebski, L. (1996). Virtues of the Mind: An Inquiry into the Nature of Virtue and the Ethical Foundations of Knowledge. Cambridge University Press.