Intergenerational Journey of Faith: Family and Belief Profiles in Türkiye through the K-Means Algorithm

Öz

Turkish society is one of the social structures in which religious beliefs and family attachment have traditionally been strongly intertwined. The family structure, shaped by religious and traditional values, has undergone a noticeable transformation during the modernization process. Modernization, urbanization, and digitalization have also affected the intergenerational transmission of values. Differences have been observed particularly in the religious tendencies of younger generations and in their approaches to family values. This situation raises new research and discussion topics in the context of the psychology of religion and family sociology. This study aims to evaluate the psychological relationship between belief in God and family attachment in Turkey within the framework of generational differences.The study reveals the connection between traditional forms of belief and new, individualized religious orientations in relation to the family institution. It also contributes to the discussions in the literature regarding the process of secularization-individualization. Comprehensive quantitative analyses that make an intergenerational comparison specific to Turkey are limited. The 7th wave of the WVS Turkey dataset was used in the research. The sample was formed in 2018 with 2,415 individuals, designed to be nationally representative. Descriptive statistics, factor analysis, cluster analysis, ANOVA, and Kruskal-Wallis tests were used in the data analysis. The findings show that belief in God continues at a high level across all age cohorts in Turkey. However, among the younger generations, it is observed that belief is expressed in more diversified and individualized forms. No statistically significant difference was found in the average level of belief between generations. Family commitment, on the other hand, consolidated under a strong factor with the variables 'trust in family' and 'importance of family'. However, the attitude toward 'having children' made a weak contribution to this structure. The relationship between family commitment and belief in God is generally positive. In some clusters, this relationship was found to be weak or inverse. Overall, the results have shown that belief in God remains strongly preserved across generations in Turkey, but its forms of expression have diversified. The family functions as a carrier of belief, yet in some individuals, strong individual belief can be observed even with weak family commitment.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• Family
• Religiosity
• Individualization
• K-means

İNANCIN KUŞAKLARARASI YOLCULUĞU: K-MEANS ALGORİTMASIYLA TÜRKİYE’DE AİLE VE İNANÇ PROFİLLERİ

Öz

Türkiye toplumu, dinî inançların ve aile bağlılığının geleneksel olarak güçlü biçimde iç içe geçtiği sosyal yapılardan biridir. Dinî ve geleneksel değerlerle biçimlenen aile yapısı, modernleşme sürecinde belirgin bir dönüşüm geçirmektedir. Modernleşme, kentleşme ve dijitalleşme süreçleri, kuşaklar arası değer aktarımının da bu dönüşümden etkilenmesine yol açmıştır. Özellikle genç kuşakların dinî eğilimlerinde ve aile değerlerine yaklaşımlarında farklılıklar gözlenmektedir. Bu durum din psikolojisi ve aile sosyolojisi bağlamında yeni araştırma ve tartışma korularını ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de Allah inancı ile aile bağlılığı arasındaki psikolojik ilişkiyi, kuşak farklılıkları bağlamında değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, geleneksel inanç biçimleri ile bireyselleşen yeni dinî yönelimlerin aile kurumu ile olan bağını ortaya koymaktadır. Ayrıca literatürdeki sekülerleşme-bireyselleşme sürecine ilişkin tartışmalara katkı sunmaktadır. Türkiye özelinde kuşaklar arası bir karşılaştırmayı yapan bütüncül nicel analizler sınırlıdır. Araştırmada WVS’nin 7. dalga Türkiye veri seti kullanılmıştır. Örneklem 2018 yılında 2.415 bireyle, ulusal temsiliyet taşıyacak biçimde oluşturulmuştur. Veri analizinde tanımlayıcı istatistikler, faktör analizi, kümeleme analizi, ANOVA ve Kruskal-Wallis testleri kullanılmıştır. Bulgular, Türkiye’de Allah inancının tüm yaş kuşaklarında yüksek düzeyde sürdüğünü ortaya koymaktadır. Ancak genç kuşaklarda inancın daha çeşitlenmiş ve bireyselleşmiş biçimlerde ifade edildiği görülmektedir. Kuşaklar arası ortalama inanç düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Aile bağlılığı ise “aileye güven” ve “önem verme” değişkenleriyle güçlü bir faktör altında birleşmiştir. Ama “çocuk sahibi olma” tutumu bu yapıya zayıf katkı sunmuştur. Aile bağlılığı ile Allah inancı arasındaki ilişki genelde pozitiftir. Bazı kümelerde bu ilişkinin zayıf ya da ters yönde olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar, Allah inancının Türkiye’de kuşaklar boyunca güçlü biçimde korunduğunu ama ifade biçimlerinin çeşitlendiğini ortaya koymuştur. Aile, inancın taşıyıcısı işlevi görmekte fakat bazı bireylerde ailevi bağlılık zayıf olsa da güçlü bireysel inanç görülebilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Aile
• Dindarlık
• Bireyselleşme
• K-means.

Kaynakça

1. Acero, Á. R., Cano‐Prous, A., Castellanos, G., Martín‐Lanas, R., & Canga‐Armayor, A. (2017). Family identity and severe mental illness: A thematic synthesis of qualitative studies. European Journal of Social Psychology, 47(5), 611-627. https://doi.org/10.1002/ejsp.2240
2. Aktan, S. (2019, Mart 19). Türkiye’de deizm neden artıyor, dindarlık neden azalıyor? Euronews. https://tr.euronews.com/2019/03/19/turkiye-de-deizm-neden-yukseliste-ateizm-deizm-agnostizm-panteizm-ne-demek
3. Altıparmak, Ş., & Budak, H. (2022). X, Y, Z Kuşağı Kadınlarının Din Algılarının Karşılaştırmalı Analizi. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8, 55-94. https://doi.org/10.54557/karataysad.1074241
4. Ammerman, N. T. (2019). Spiritual but Not Religious?: Beyond Binary Choices in the Study of Religion. İçinde Sociology of Religion (ss. 135-147). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315177458-13
5. Aybey, S. (2018). Ailenin Dini Değerleri Aktarmadaki Rolü ve Bu Süreçte Dikkat Edilmesi Gereken İlkeler. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(2), 544-560. https://doi.org/10.15869/itobiad.398540
6. Bayer, A. (2022). Sekülerleşme ve Di̇n. İksad publishing house.
7. Bengtson, V. L., Putney, N. M., & Harris, S. (2013). Families and Faith: How Religion is Passed Down across Generations. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199948659.001.0001
8. Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Retrospect and prospect. American Journal of Orthopsychiatry, 52(4), 664-678. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.1982.tb01456.x

9. Chauvet, G. (2015). Coupling methods for multistage sampling. The Annals of Statistics, 43(6). https://doi.org/10.1214/15-AOS1348
10. Chen, S., Boucher, H., & Kraus, M. W. (2011). The Relational Self. Içinde S. J. Schwartz, K. Luyckx, & V. L. Vignoles (Ed.), Handbook of Identity Theory and Research (ss. 149-175). Springer New York. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-7988-9_7
11. Cornwall, M. (1989). The Determinants of Religious Behavior: A Theoretical Model and Empirical Test. Social Forces, 68(2), 572-592. https://doi.org/10.2307/2579261
12. Çarkoğlu, A., & Kalaycıoğlu, E. (t.y.). Türkiye’de Dindarlık: Uluslararası Bir Karşılaştırma. Sabancı Üniversitesi. Geliş tarihi 22 Nisan 2025, gönderen https://research.sabanciuniv.edu/id/eprint/14014/1/Rapor_Dindarl%C4%B1k.pdf
13. Çetin, C., & Karalar, S. (2016). X, Y ve Z Kuşağı Öğrencilerin Çok Yönlü ve Sınırsız Kariyer Algıları Üzerine Bir Araştırma. Yönetim Bilimleri Dergisi, 14(28), 157-197.
14. Çınar, M. (2016). Tanrı’ya Bağlanma Tarzı ve Ölüm Kaygısı İlişkisi Üzerine Bir Araştırma. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 0(45), 313-338. https://doi.org/10.29288/ilted.304772
15. Dollahite, D. C., Marks, L. D., Babcock, K. P., Barrow, B. H., & Rose, A. H. (2019). Beyond Religious Rigidities: Religious Firmness and Religious Flexibility as Complementary Loyalties in Faith Transmission. Religions, 10(2), 111. https://doi.org/10.3390/rel10020111
16. Duman, M. Z., & Akosman, B. G. (2022). Gençlerde Di̇n ve Di̇ndarlik—Z Kuşağı Örneği. Nobel Akademik Yayıncılık. EVS/WVS. (2024). Joint EVS/WVS 2017-2022 Dataset (Joint EVS/WVS) (Versiyon 5.0.0) [Dataset]. World Values Survey Association. https://doi.org/10.14281/18241.26
17. Granqvist, P., Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2010). Religion as Attachment: Normative Processes and Individual Differences. Personality and Social Psychology Review, 14(1), 49-59. https://doi.org/10.1177/1088868309348618
18. Haberli̇, M. (2023). Dijital Çağda Aile: Ebeveynleriyle İlişkisi Çerçevesinde Gençlik ve Din. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 7(3), 374-389. https://doi.org/10.32711/tiad.1245065
19. Haerpfer, C., Inglehart, R., Moreno, A., Welzel, C., Kizilova, K., Diez-Medrano, J., Lagos, M., Norris, P., Ponarin, E., & Puranen, B. (2022). World Values Survey Time-Series (1981-2022) Cross-National Data-Set (Versiyon 3.0) [Dataset]. World Values Survey Association. https://doi.org/10.14281/18241.17
20. Haerpfer, C., Inglehart, R., Moreno, A., Welzel, C., Kizilova, K., Diez-Medrano, J., Lagos, M., Norris, P., Ponarin, E., & Puranen, B. (2024). World Values Survey Wave 7 (2017-2022) Cross-National Data-Set (Versiyon 6.0.0) [Dataset]. World Values Survey Association. https://doi.org/10.14281/18241.24
21. Hallac, S., & Oz, F. (2014). Family Phenomena From Theoretical Perspective. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 6(3), 1. https://doi.org/10.5455/cap.20130625102321
22. Hood, R. W., Hill, P. C., & Spilka, B. (2009). The Psychology of Religion: An Empirical Approach. Guilford Press. Imbens, G. W., & Lancaster, T. (1996). Efficient estimation and stratified sampling. Journal of Econometrics, 74(2), 289-318. https://doi.org/10.1016/0304-4076(95)01756-9
23. Kavas, S., & Thornton, A. (2020). Beliefs About Family Change And Development In Turkey. Population Studies Center. https://psc.isr.umich.edu/wp-content/uploads/2022/12/rr20-897.pdf
24. Kılıç, E. (2024). Bi̇reyi̇n Di̇ni̇ Değerler Kazanim Süreci̇nde Ai̇leni̇n Rolü. Route Educational and Social Science Journal, 85. https://doi.org/10.17121/ressjournal.3523
25. Kirkpatrick, L. A., & Shaver, P. R. (1992). An Attachment-Theoretical Approach to Romantic Love and Religious Belief. Personality and Social Psychology Bulletin, 18(3), 266-275. https://doi.org/10.1177/0146167292183002
26. Nişancı, Z. (2023). Sayılarla Türkiye’de İnanç ve Dindarlık. Mahya Yayıncılık.
27. Nişancı, Z., & Kılavuz, M. T. (Eds.). (2025). Türkiye’nin Toplumsal Haritası: TGSS 2024. İSAR Yayınları.
28. Özalp, A., & Özer, F. (2024). Peter Berger Örneğinde Sekülerleşme Tartışmaları: Etkiler ve Fikrî Değişim. Eskiyeni, 52, 79-99. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1403605
29. Petts, R. J. (Ed.). (2019). Beyond Religious Rigidities: Religious Firmness and Religious Flexibility as Complementary Loyalties in Faith Transmission. İçinde Religion and Family Life. MDPI. at: https://www.mdpi.com/journal/religions/special issues/familylife
30. Possamai, A., & Blasi, A. J. (2020). Privatization of Religion. İçinde The SAGE Encyclopedia of the Sociology of Religion. SAGE Publications, Inc. https://doi.org/10.4135/9781529714401.n350
31. Selman, A. (2018). Aile-Din İlişkisi ve Aile İçi Roller. Akademia Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 13-20.
32. Stauffer, R. E. (1975). Bellah’s Civil Religion. Journal for the Scientific Study of Religion, 14(4), 390. https://doi.org/10.2307/1384412
33. Taş, H. Y., Demirdöğmez, M., & Küçükoğlu, M. (2017). Geleceğimiz Olan Z Kuşağının Çalışma Hayatına Muhtemel Etkileri. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 7(13), 1031-1048. https://doi.org/10.26466/opus.370345
34. Tekin, İ., & Gökçe, S. (2021). Z Kuşağının Dindarlık Eğilimleri. Talim: Journal of Education in Muslim Societies and Communities, 2(5), 182-205. https://doi.org/10.37344/talim.2022.25
35. Türkiye Aile Yapısı. (2012). Konda. https://konda.com.tr/uploads/konda-1201-turkiye-aile-yapisi-93a9aeea385aabffd0ff8b4476e139762a0820b453fd706dc15b497ce4335baa.pdf
36. Wolffbrandt, M. M., Soendergaard, P. L., Biering-Sørensen, F., Sundekilde, L., Kjeldgaard, A., Schow, T., Arango-Lasprilla, J. C., & Norup, A. (2024). A manual-based family intervention for families living with acquired brain or spinal cord injury: A qualitative study of families’ experiences. Disability and Rehabilitation, 46(19), 4503-4513. https://doi.org/10.1080/09638288.2023.2280063