ÜRETKEN YAPAY ZEKÂ ÇIKTILARINDA ESER VE ESER SAHİPLİĞİ VE YAPAY ZEKÂYA KİŞİLİK TANINMASI PROBLEMATİĞİ

Öz

Dijitalleşen dünyada, üretken yapay zekâ modellerinin kullanımı her geçen gün artmaktadır. Bu makale kapsamında, üretken yapay zekâ çıktılarında eser, eser sahipliği ve yapay zekâya kişilik tanınması problematiği incelenmiştir. Yapılan hukuki değerlendirmelere destek olması amacıyla ilk bölümde kısaca yapay zekâyla ilgili teknik kavramlara değinilmiştir. Üretken yapay zekâ çıktılarının eser olarak kabul edilmesi, eser olarak kabul edildiği durumda, eser sahipliğinin kime atfedileceği ve üretken yapay zekâya eser sahipliği ve kişilik atfedilmesi meseleleri birbiriyle bağlantılı konu olmakla birlikte üç farklı aşamadır. Bu çalışma kapsamında toptancı bir yaklaşım yerine, her aşama ayrı ayrı değerlendirilmiş ve bu kapsamda fikrî mülkiyet alanındaki güncel sorunlara çözüm aranmaya çalışılmıştır. İlk aşamada üretken yapay zekâ tarafından meydana getirilen özgün ve yaratıcı nitelikteki çıktıların, insan tarafından doğrudan meydana getirilmediği gerekçesiyle eser niteliğinden dışlanmasının teknolojik gelişmeler ve ekonomik gerçeklikle bağdaşmadığı belirtilmiştir. Ayrıca, kanunda ve uluslararası sözleşmelerde özel düzenleme ile bu eser niteliğindeki çıktılara yönelik fikrî mülkiyet hukuku kapsamında bir koruma sağlanması gerektiği savunulmaktadır. İkinci aşamada, yapay zekâ tarafından üretilen eser niteliğindeki çıktılarda eser sahipliğinin gerçek kişilere veya tüzel kişilere atfedildiği durumda telif haklarının, eser sahipliğinin atfedildiği kişi tarafından kullanılacağına yer verilmiştir. Üçüncü aşamada, yapay zekânın eser sahibi olarak kabul edilebilmesi meselesinin ön sorununun üretken yapay zekâya kişilik tanınıp tanınmayacağı konusu olduğu tespit edilmiştir. Sonrasında üretken yapay zekâya kişilik tanınması ve eser sahibi olarak kabul edilmesinin uygulamada yer alan fikrî mülkiyet hukuku kapsamındaki sorunları çözmeyeceğine ilişkin değerlendirme yapılmıştır. Üretken yapay zekâya kişilik ve eser sahipliği atfedilmesi gibi hukuk sistemini temelden etkileyecek değişimler yerine teknolojik inovasyon ve ekonomik menfaatin korunması kapsamında sistemlerde şeffaflık ve açıklanabilirliğin sağlanması ve belirli özellikteki çıktıların eser olarak kabul edilmesi gerektiği belirtilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Üretken yapay zeka
• eser
• eser sahipliği
• yapay zekaya kişilik tanınması.

Destekleyen Kurum

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 1416 BURSİYERİ (YLSY İSVİÇRE DOKTORA BURSİYERİ)

Proje Numarası

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 1416 BURSİYERİ (YLSY İSVİÇRE DOKTORA BURSİYERİ)

Copyrightability and Authorship of Generative AI Outputs: The Question of AI Legal Personality

Öz

In an increasingly digitalised world, the use of generative artificial intelligence (AI) models is steadily increasing. This article examines the copyrightability and authorship of generative AI outputs and the granting of legal personality to AI. To support the legal analysis, the first section briefly discusses technical concepts related to AI. The recognition of generative AI outputs as copyrightable works, the attribution of authorship where such outputs are recognised as works, and the attribution of authorship and legal personality to generative AI are interrelated but constitute three distinct stages. Rather than adopting a blanket approach, this study assesses each stage separately and seeks solutions to current problems in intellectual property law. At the first stage, it argues that excluding original and creative generative AI outputs from the category of copyrightable works because they were not directly created by a human is incompatible with technological developments and economic realities. It further argues that such outputs should be protected under intellectual property law through specific provisions in domestic legislation and international conventions. At the second stage, the study states that where authorship of copyrightable AI-generated outputs is attributed to a natural or legal person, the copyright should be exercised by the person to whom authorship is attributed. At the third stage, it identifies whether generative AI may be granted legal personality as a preliminary issue in determining whether AI may be recognised as an author. It then argues that granting legal personality and authorship to generative AI would not resolve the problems arising in intellectual property law in practice. Instead of introducing changes that would fundamentally affect the legal system, such as attributing legal personality and authorship to generative AI, the article maintains that transparency and explainability should be ensured in AI systems and that outputs meeting specified requirements should be recognised as copyrightable works to protect technological innovation and economic interests.

Anahtar Kelimeler

• Generative artificial intelligence
• copyrightable work
• authorship
• legal personality of artificial intelligence.

Destekleyen Kurum

Ministry of National Education 1416 Scholarship Holder (YLSY Doctoral Scholar for Switzerland)

Proje Numarası

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 1416 BURSİYERİ (YLSY İSVİÇRE DOKTORA BURSİYERİ)

Kaynakça

1. Altınmakas, U. (2025). Üretken yapay zekâ tarafından üretilen fikrî ürünlerde yapay zekânın eser sahipliği ve telif hakkı. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(1), 457-480. https://doi.org/10.54699/andhd.1574273
2. Atalay, M., & Çelik, E. (2017). Büyük veri analizinde yapay zekâ ve makine öğrenmesi uygulamaları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(22), 155–172. https://doi.org/10.20875/makusobed.309727.
3. Ateş, E. C., Bostancı, G. E., & Msg, S. (2020). Big data, data mining, machine learning, and deep learning concepts in crime data. Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, 8(2), 293-319. https://doi.org/10.26650/JPLC2020-813328
4. Atilla, S. (2024). Dealing with AI-generated works: lessons from the CDPA section 9(3). Journal of Intellectual Property Law & Practice, 19(1), 43–54. https://doi.org/10.1093/jiplp/jpad102
5. BBC. (2017, Ekim 27). Dünya’nın ilk robot vatandaşı Suudi Arabistanlı. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-41780346
6. Begley, K., Begley, C., & Smith, V. (2021). Shared decision-making and maternity care in the deep learning age: Acknowledging and overcoming inherited defeaters. Journal of Evaluation in Clinical Practice, 27(3), 498–505. https://doi.org/10.1111/jep.13515
7. Beijing Internet Court. (2023, Kasım 27). Civil Judgment (2023) Jing 0491 Min Chu No. 11279. Beijing, China.
8. Beşiroğlu, A. (2002). Düşünce ürünleri üzerinde haklar fikir hukuku (Cilt 1). APB Yayınları.

9. Bora Çınar, S. (2023). Fikrî mülkiyet hukukunun dabus’la imtihanı: yapay zekâ sistemleri buluş sahibi olarak kabul edilebilir mi? İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(2), 387-400. https://doi.org/10.21492/inuhfd.1281092
10. Chen, M. (2024, Kasım 24). Makine öğrenimi nedir? Oracle. https://www.oracle.com/tr/artificial-intelligence/machine-learning/what-is-machine-learning/
11. Chen, X.-W., & Lin, X. (2014). Big data deep learning: Challenges and perspectives. IEEE Access, 2, 514–525. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2014.2325029
12. Chesterman, S. (2025). Good models borrow, great models steal: Intellectual property rights and generative AI. Policy and Society, 44(1), 23–37. https://doi.org/10.1093/polsoc/puae006
13. Copyright, Designs and Patents Act 1988, c. 48. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1988/48/section/9
14. Copyright Law of the People’s Republic of China. (2010). World Intellectual Property Organization. https://www.wipo.int/wipolex/
15. Cuypers, A. (2024, Mart 12). The right to explanation in the AI Act: A right to interpretable models. CiTiP Blog. https://www.law.kuleuven.be/citip/blog/the-right-to-explanation-in-the-ai-act-a-right-to-interpretable-models/#
16. Çataklar, E. (2022). Çalışanların eserleri iş sözleşmesinin fikir ve sanat eserleri hukukunda doğurduğu sonuçlar. On İki Levha Yayıncılık.
17. Çekin, M. S. (2021). Yapay zekâ teknolojilerinin hukuki işlem teorisine etkileri. On İki Levha Yayıncılık.
18. Dobson, J. E. (2023). On reading and interpreting black box deep neural networks. International Journal of Digital Humanities, 5, 431–449.
19. Dönmez, Z. (2025). Yapay zekânın hukuki gelişimi ve AB yapay zekâ yasası. Adalet Dergisi, (74), 947–975.
20. Edebiyat ve Sanat Eserlerinin Korunmasına İlişkin Bern Sözleşmesi. (1886). World Intellectual Property Organization. https://www.wipo.int/treaties/en/ip/berne/
21. Ekici Tağa, H., Uçar, S., & Sahranç, H. (2025, 6 Şubat). Yapay zekâ tarafından üretilen çıktıların Türkiye’deki mevcut telif hakkı düzenlemeleri üzerindeki etkileri. Turkish Law Blog. https://turkishlawblog.com/insights/detail/yapay-zekâ-tarafindan-uretilen-ciktilarin-turkiyedeki-mevcut-telif-hakki-duzenlemeleri-uzerindeki-etkileri
22. Erickson, K. (2024, 31 Ocak). Copyright protection in AI-generated works. Creative Industries Policy and Evidence Centre (PEC). https://pec.ac.uk/blog_entries/copyright-protection-in-ai-generated-works/
23. European Commission. (2018). Artificial intelligence: A European perspective (M. Craglia, Ed.). Joint Research Centre.
24. European Commission. (2023, Şubat 20). Intellectual property in ChatGPT. European IP Helpdesk. https://intellectual-property-helpdesk.ec.europa.eu/news-events/news/intellectual-property-chatgpt-2023-02-20_en
25. European Innovation Council and SMEs Executive Agency. (2024, Temmuz 16). Artificial intelligence and copyright: Use of generative AI tools to develop new content. European IP Helpdesk. https://intellectual-property-helpdesk.ec.europa.eu/news-events/news/artificial-intelligence-and-copyright-use-generative-ai-tools-develop-new-content-2024-07-16-0_en
26. European Parliament & Council of the European Union. (2024). Regulation (EU) 2024/1689 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act). Official Journal of the European Union, L 2024/1689. http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj
27. European Parliament. (2017, Şubat 16). European Parliament resolution of 16 February 2017 with recommendations to the Commission on Civil Law Rules on Robotics (2015/2103(INL)). https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-8-2017-0051_EN.html
28. Feng, K. Z., Chang, Y.-A., Meuwissen, S., Zhao, S., & Guo, G. (2025). Copyright (China): Overview (Practical Law UK Practice Note, Overview 2-564-4245). Thomson Reuters Practical Law. https://www.hoganlovells.com/-/media/project/english-site/our-thinking/publication-pdfs/copyright-china-overview--20257-v2.pdf
29. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (Kanun No. 5846). (1951). T.C. Resmî Gazete (7981, 13 Aralık 1951). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.5846.pdf
30. Fritz, J. (2025). Understanding authorship in artificial intelligence-assisted works. Journal of Intellectual Property Law & Practice, 20(5), 354–364. https://doi.org/10.1093/jiplp/jpae119
31. Gaffar, H., & Albarashdi, S. (2025). Copyright protection for AI-generated works: Exploring originality and ownership in a digital landscape. Asian Journal of International Law, 15(1), 23–46. https://doi.org/10.1017/S2044251323000735
32. Gök, B. (2024). Yapay zekâ sistemleri tarafından üretilen fikrî ürünlerin telif hakkı. Platon Hukuk Yayınevi.
33. Görentaş, B. (2024). Sanal yargıç. On İki Levha Yayıncılık.
34. Görmez, Y. (2023). Vergilendirmede makine öğrenmesi kullanımı. F. Giray ve G. Çimen (Ed.), Maliye biliminde yapay zeka ve makine öğrenimi içinde (ss. 45–80). On İki Levha Yayıncılık.
35. Güçlütürk, O. G. (2022). Yapay zekâ ve verinin kullanımı (1. bs.). On İki Levha Yayınları.
36. Güçlütürk, O. G., & Cankat, R. (2021). Yapay zekâ ile oluşturulan ürünlerin eser niteliği ve eser sahipliği meselesi. O. G. Güçlütürk & E. E. Aksoy Retornaz (Ed.), Gelişen teknolojiler ve hukuk II: Yapay zekâ içinde (s. 195–220). On İki Levha Yayıncılık.
37. Hayes, C. M. (2023, Temmuz 21). Generative artificial intelligence and copyright: Both sides of the black box. SSRN. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4517799
38. Helms, S., & Krieser, J. (2023, Mart 1). Copyrights, professional perspective - copyright chaos: Legal implications of generative AI. Bloomberg Law. https://www.bloomberglaw.com/external/document/XDDQ1PNK000000/copyrights-professional-perspective-copyright-chaos-legal-implic
39. Hristov, K. (2017). Artificial intelligence and the copyright dilemma. The Journal of the Franklin Pierce Center for Intellectual Property, 57(3), 431–454. https://ssrn.com/abstract=2976428
40. Hutson, J. (2024). The evolving role of copyright law in the age of AI-generated works. Journal of Digital Technologies and Law, 2(4), 886–914.
41. IBM. (2021, Eylül 21). What is machine learning? https://www.ibm.com/think/topics/machine-learning
42. İşler Albayrak, F. D. (2024). Yapay zekânın patent hukuku çerçevesinde buluş sahipliği. Seçkin Yayıncılık.
43. Karabağ, T. (2025). Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında yapay zekâ tarafından meydana getirilen ürünlerin eser niteliği ve eser sahipliği (1. bs.). Seçkin Yayıncılık.
44. Karaca, U., & Karataş, E. (2022). Yapay zekâ tarafından meydana getirilen fikrî ürünlerin 5846 sayılı fikir ve sanat eserleri kanununa göre korunması. Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1, 17-50. https://izlik.org/JA92PP64MW
45. Karakuzu Baytan, D. (2005). Fikrî mülkiyet hukuku kavramlar. Beta Yayınları.
46. Kaynak Balta, B. (2020). Yapay zekâ ürünlerinin hukuki niteliği ve fikrî eser kavramı. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 24(3), 205-230. https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.775498
47. Kulaklı, A., & Kulaklı, B. (2021). Yapay zekâ algoritma önyargılarına yönelik analiz: Ön test çalışması, akıllı dönüşüme yolculuk. Karadeniz Kitap.
48. Levola Hengelo BV v. Smilde Foods BV, Case C-310/17 (CJEU 2018). https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?docid=207682&doclang=en
49. Lim, A.-L., & Zhao, A. (2025, Nisan 8). China’s first AI-generated picture copyright infringement case. AWA Point. https://www.awa.com/awapoint/chinas-first-ai-generated-picture-copyright-infringement-case/
50. Lord, M. (2025, Nisan 24). US Copyright Office on AI: Human creativity still matters, legally. WIPO Magazine. https://www.wipo.int/web/wipo-magazine/articles/us-copyright-office-on-ai-human-creativity-still-matters-legally-73696
51. Maman, A. (2023). Telif hakkı kapsamında yapay zekâ ve ürünlerinin eser niteliği. Seçkin Yayıncılık.
52. Manning, C. (2020). Artificial intelligence definitions. Stanford University Human-Centered Artificial Intelligence. https://hai-production.s3.amazonaws.com/files/2020-09/AI-Definitions-HAI.pdf
53. McClendon, L., Meghanathan, N., & Williams, A. (2015). Machine learning algorithms for... Machine Learning and Applications: An International Journal, 2(1), 1–12. https://doi.org/10.5121/mlaij.2015.2101
54. Moerland, A. (2024). Artificial intelligence and intellectual property law. İçinde E. Lim & P. Morgan (Eds.), The Cambridge Handbook of Private Law and Artificial Intelligence (ss. 362–383). Cambridge University Press.
55. Mutlu, E. (2024). Yaratıcılığın sınırları: yapay zekâ yaratıcılığına bir bakış. Moment Dergi, 11(2), 422-446. https://doi.org/10.17572/mj2024.2.422-446
56. Naruto v. Slater, 888 F.3d 418 (9th Cir. 2018). https://law.justia.com/cases/federal/appellate-courts/ca9/16-15469/16-15469-2018-04-23.html
57. Oracle. (2022, Ağustos 20). What is deep learning? https://www.oracle.com/artificial-intelligence/machine-learning/what-is-deep-learning/
58. Özbek, C. (2022). Yaratan zekâ: Yapay zekâ tarafından üretilen sanat eserlerinde eser sahipliği ve telif hakkı sorunu. 9. Uluslararası Suç ve Ceza Film Festivali Sanal Dünyada Adalet Tebliğler, 269–285.
59. Öztan, F. (2008). Fikir ve sanat eserleri hukuku (1. bs.). Turhan Kitabevi.
60. Sandiumenge, I. (2023, Ağustos 4). Copyright implications of the use of generative AI. SSRN. https://doi.org/10.2139/ssrn.4531912
61. Savaş, S. (2024). Fikir ve sanat eserleri hukukunda yapay zekâ tarafından meydana getirilen eserlerde hak sahipliği. Adalet Yayınevi.
62. Scribbr. (2025). What is the difference between machine learning and traditional programming? Scribbr FAQ. https://www.scribbr.com/frequently-asked-questions/what-is-the-difference-between-machine-learning-and-traditional-programming
63. Simonart, V. (2022, Ekim 5). Artificial intelligence and legal personality. Liedekerke. https://liedekerke.com/en/insights/artificial-intelligence-and-legal-personality
64. Stryker, C., & Kavlakoglu, E. (2024, Ağustos 9). What is artificial intelligence (AI)? IBM. https://www.ibm.com/think/topics/artificial-intelligence
65. Tekinalp, Ü. (2004). Fikrî mülkiyet hukuku (3. baskı). Vedat Kitapçılık.
66. The Law Society. (2025, Ekim 1). Generative AI: The essentials. https://www.lawsociety.org.uk/topics/ai-and-lawtech/generative-ai-the-essentials
67. Ticaretle Bağlantılı Fikrî Mülkiyet Hakları Anlaşması (TRIPS). (1994). World Trade Organization. https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/27-trips.pdf
68. Towards Data Science. (2025, Aralık 7). Artificial intelligence, machine learning, deep learning, and generative AI — Clearly explained. Towards Data Science. https://towardsdatascience.com/artificial-intelligence-machine-learning-deep-learning-and-generative-ai-clearly-explained/
69. Wininger, A. (2025, Mart 14). Chinese court again rules AI-generated images are eligible for copyright protection. China IP Law Update. https://www.chinaiplawupdate.com/2025/03/chinese-court-again-rules-there-is-copyright-in-ai-generated-images/#
70. WIPO. (2024). IP and frontier technologies. World Intellectual Property Organization.
71. WIPO Telif Hakları Antlaşması. (1996). World Intellectual Property Organization. https://www.wipo.int/treaties/en/ip/wct/
72. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi. (2022, 24 Mayıs). E. 2020/8509, K. 2022/3996 sayılı kararı. Yargıtay Karar Arama. https://karararama.yargitay.gov.tr/
73. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu. (2011, 22 Haziran). E. 2011/11-401, K. 2011/441 sayılı kararı. Yargıtay Karar Arama. https://karararama.yargitay.gov.tr/
74. Yücel, Y. F. (2025). Uluslararası sözleşmeler deklarasyon ve yasa çerçevesinde yapay zekânın kullanılmasının özel hukuk ve ceza hukuku boyutu. İçinde S. Oktar (Ed.), Yapay Zekâ Çağında Hukuk (ss. 115–120). Yetkin Yayınları.