The Perspective on the Economic Challenges on Rural Areas Caused by the Earthquake in the Eastern Anatolia Fault Zone (Hatay-Elazığ)

Yıl 2026, Cilt: 14 Sayı: 1, 43 - 64, 15.01.2026

Mehmet Emin Sönmez , Gülşen Kum , Barış Taş , Kemal Dil , Okan Türkan , Zahide Acar , Murat Ataol , Mehmet Ragıp Kalelioğlu , Mustafa Murat Kale , Melike Kalkan , Güney Ortaç , Elif Maide Ataş , Yavuz Selim Tuna

https://doi.org/10.17067/asm.1757694

Öz

Earthquakes constitute one of the most pervasive natural disasters globally, leading to significant loss of life and property. Turkey, characterized by an extensively active fault zone with fractures extending from various faults encircling the country, is markedly affected by seismic events. Rural and urban settlements along the Eastern and North Anatolian Fault Zones are particularly susceptible. Most research concerning earthquakes along these fault lines predominantly focuses on urban areas, while rural regions receive comparatively less attention. Accordingly, this study examines the economic impact of earthquakes on rural settlements along the Eastern Anatolian Fault Zone, investigating whether post-earthquake developments have resulted in positive or negative changes in economic activity, and evaluating the suitability of new rural settlements for existing economic pursuits. To achieve this, twelve sample villages with diverse physical and human characteristics were selected from the provinces of Hatay, Gaziantep, Kahramanmaraş, Malatya, and Elazığ. Focus Group Interviews, a qualitative research methodology, were employed within these villages. Verbal data obtained from these interviews were transcribed and analyzed using MAXQDA software, thereby elucidating the relationship between seismic events and the development and transformation of economic activities within the sample villages.

Anahtar Kelimeler

earthquakes effects , rural settlements , economic activities , EAFZ , village

Proje Numarası

223K116 (TUBITAK-1001)

Doğu Anadolu Fay Zonunda (Hatay-Elazığ) Kırsal Alanlarda Deprem Kaynaklı Ekonomik Sorunlara Bakış

Öz

Dünya genelinde en fazla mal ve can kaybına neden olan doğal afetlerin başında depremler gelmektedir. oluşum bakımından aktif ve her taraftan çeşitli faylarla kırılmış olan Türkiye de depremlerden önemli ölçüde etkilenmektedir. Özellikle Doğu Anadolu ve Kuzey Anadolu Fay Zonu üzerindeki kır ve kent yerleşmeleri çok daha fazla etkilenmektedir. Bu Fay Zonları üzerinde meydana gelen depremlere yönelik çalışmaların büyük kısmı şehir odaklı olmakta ve kırsal alanlar büyük ölçüde ihmal edilmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada bu Doğu Anadolu Fay Zonu üzerinde bulunan kırsal yerleşmelerin ekonomik açıdan depremlerden nasıl etkilendikleri, deprem sonrasındaki gelişmelere bağlı olarak ekonomik faaliyetlerde olumlu veya olumsuz değişimlerin gerçekleşip gerçekleşmediği ve özellikle yeni kırsal yerleşmelerin mevcut ekonomik faaliyetlere uygunluğu üzerinde durulmuştur. Bu tespitleri yapabilmek için Hatay, Gaziantep, Kahramanmaraş, Malatya ve Elazığ illerinden farklı fiziki ve beşeri özelliklere sahip toplamda 12 örneklem köy seçilmiştir. Köylerde nitel araştırma tekniklerinden olan Odak Grup Görüşmesi tekniği kullanılmıştır. Bu görüşmelerden elde edilen sözel veriler metne aktarılarak MAXQDA programında çeşitli analizlere tabi tutulmuş ve böylece örneklem seçilen köylerin ekonomik faaliyetlerinin gelişimi ve değişimi ile deprem arasındaki ilişki ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

depremin etkileri , kırsal alan , ekonomik faaliyet , DAF , köy

Destekleyen Kurum

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TUBITAK)

Proje Numarası

223K116 (TUBITAK-1001)

Teşekkür

Makale TUBITAK-1001 desteği kapsamında hazırlanan 223K116 numaralı “Doğu Anadolu Fay Kuşağında(Hatay-Erzincan) Kırsal Yerleşmelerin Deprem Risk Durumlarının Belirlenmesi ve Depreme Uygun Yer Seçiminin Tespiti” projeden üretilmiştir. Proje desteği için Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’na (TUBITAK) teşekkür ederiz

Kaynakça

• Akdemir, Ş., Sahlı, Z., Kougnigan, E., Tuna, K. E., Örtülü, M., Akıncı, S., et al. (2023). Socio-Economic Impact of The Earthquakes of February 2023 on Agricultural Production of Türkiye. Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 23(2), 21-28.
• Aktürk, İ., & Albeni, M. (2002). Doğal Afetlerin Ekonomik Performans Üzerine Etkisi: 1999 Yılında Türkiye'de Meydana Gelen Depremler ve Etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(1), 1-18.
• Arpat, E., & Şaroğlu, F. (1972). Doğu Anadolu Fayi ile İlgili Bazi Gözlemler ve Düşünceler. Bulletin of the Mineral Research and Exploration, 78(78), 44-50.
• Arslan, H., & Ünlü, A. (2010). Afet Sonrası Yeniden Yapılanma Sürecinde Yer Değiştirme ve Yere Bağlılığın Değerlendirilmesi: Düzce örneği. itüdergisi/a, mimarlık, planlama, tasarım, 9(1), 43-53.
• Aslangiri, F. (2019). 2011 Van Depremlerinin Ardından Kırsal Alanlarda Yeniden Yapılanma Süreci. Karaman: Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Basılmamış Yüksek Lisans Tezi.
• Bachev, H., Fusao,I. (2017) "Agricultural impacts of the Great East Japan Earthquake - six years later," MPRA Paper 79469, University Library of Munich, Germany.
• Bakırcı, M. (2007). Türkiye'de Kırsal Kalkınma Kavramlar-Politikalar-Uygulamalar. Nobel Yayınları, Ankara.
• Cavallo, E., Powell, A., & Becerra, O. (2010). Estimating the Direct Economic Damages of the Earthquake in Haiti. The Economic Journal, 120(546), F298-F312.
• Chapagain, T., & Raizada, M. N. (2017). Impacts of Natural Disasters on Smallholder Farmers: Gaps and Recommendations. Agriculture & Food Security (6), 1-16.
• Çokluk, Ö., Yılmaz, K., & Oğuz, E. (2011). Nitel Bir Görüşme Yöntemi: Odak Grup Görüşmesi. Kuramsal Eğitimbilim, 4(1), 95-107.
• Dereli, A. B. (2023). Maxqda: Yaratıcı Veri Analizi Üzerine Notlar. Karadeniz İletişim Araştırmaları Dergisi, 13(1), 149- 152.
• Engin, C., & Özdemir, A. F. (2024). Depremin Sosyal, Ekonomik ve İç Göçe Etkileri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi(16), 15-26.
• Enginöz, E. B., & Ünlü, A. (2006). Afet Konutlarında Tasarım Değerlendirmesi: Afyon-Dinar Örneği. İstanbul Teknik Üniversitesi Dergisi/a: Mimarlık Planlama, Tasarım, 5(2), 37-50.
• FAO. 2023. “Türkiye Initial Assessment on Possible Impacts of Earthquake in 11 Provinces.”
• https://www.fao.org/3/cc4779en/cc4779en.pd.
• Fural, Ş., & Cürebal, İ. (2017). Afet Nedeniyle Yer Değiştiren Yerleşmelere Bir Örnek: Haskızılören Köyü (SERİK - ANTALYA). Uluslararası Jeomorfoloji Sempozyumu (s. 372-380). Elazığ: Fırat Üniversitesi Basımevi, Elazığ.
• Gök, Y., Zaman, S., & Altaş, N. T. (2007). Aşkale Depremlerinden Sonra İnşa Edilen Konutların Sosyo-Ekonomik Yönden İncelenmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 12(18), 111-133.
• Görentaş, B., & Yiğit, N. (2024). Kilis’te Sosyo-Mekânsal Ayrışma, Sınır ve Kimlik. Asia Minor Studies, 12(1), 106-122.
• Guidry, K.M. & Pruitt, J.R. (2012). Damages to Louisiana Agriculture from Natural Disasters. Choices, 27(3), 1–6. http://www.jstor.org/stable/choices.27.3.09.
• Gülcan, C. (2025). MAXQDA Programının Nitel Araştırma Analizlerinde Kullanımı: Temsili Bir Çalışma. Topkapı Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 47-59.
• Güney, İ., & Somuncu, M. (2018). Kuşadası İlçesi’nde Turizmin Yaşam Döngüsü: Mekânsal ve Toplumsal Öğeler Üzerinden Bir Değerlendirme. Türk Coğrafya Dergisi(71), 101-116.
• Gürgör Kılıç, F. G., & Aksoy, F. (2024). Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinde Çalışan Özel Eğitim Alan Mezunu Öğretmenlerinin Pandemi Deneyimleri: Bir Odak Grup Tartışması. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(1), 338-364.
• Hajilo, M., Talkhab, A., & Pennington Gray, L. (2024). Spatial analysis of earthquake-prone rural areas and residents’ preparedness. Natural Hazards(120), 4101–4130.
• Işık, E., & Semerci, Ç. (2019). Eğitim Alanı Nitel Araştırmalarında Veri Üçgenlemesi Olarak Odak Grup Görüşmesi, Bireysel Görüşme ve Gözlem. Turkish Journal of Educational Studies, 6(3), 53-66.
• İlter, M. S. (2019). Kırsal Yoksulluk, Göç ve Afet İlişkisi: Zeytinköy Orman Yangını Örneği. Afet ve Risk Dergisi, 2(2), 80- 94.
• Keyder, Ç., & Yanal, Z. (2021). Bildiğimiz Tarımın Sonu Küresel İktidar ve Köylülük. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Kolay Çepni, Ş., & Varlıklar Demirkazık, Ç. N. (2023). Sosyoloji Afetleri Nasıl Görür? Afet Sosyolojisi Bağlamında bir Değerlendirme. zmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 827-834.
• Limoncu, S., & Bayülgen, C. (2005). Türkiye’de Afet Sonrası Yaşanan Barınma Sorunları. YTÜ Mim. Fak. e-Dergisi, 1(1), 18-27.
• NPC. (2015). Nepal Earthquake 2015: Post-Disaster Needs Assessment, Vol. A. Key Findings. NPC, Kathmandu, Nepal.
• Oven, K., & Bankoff, G. (2020). The neglected country(side): Earthquake risk perceptions and disaster risk reduction in post-Soviet rural Kazakhstan. Journal of Rural Studies, 80(2), 171-184.
• Özaydın, G., & Ögür, A. Y. (2025). The effects of earthquakes on occurring in Türkiye on demographic structure and agricultural sector. Selcuk Journal of Agriculture and Food Sciences, 39(2), 446-458.
• Özgüç, N. (1994). Beşeri Coğrafya'da Veri Toplama ve Değerlendirme Yöntemleri. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
• Özkazanç, S. (2015). Sosyal, Mekânsal ve Ekonomik Boyutlarıyla Afetzede Konutları. 3. Türkiye Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı Bildiri Kitabı. İzmir.
• Paksoy, M. (2024). Bir Felaketin Anatomisi: Kahramanmaraş Depremlerinin Ekonomi ve Tarım Üzerine Etkileri. Uluslararası Kırsal Turizm ve Kalkınma Dergisi, 8(2), 26-31.
• Resmi Gazete. (2023, Nisan 10). Resmi Gazate. www.resmigazete.gov.tr: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/04/20230410-2.htm adresinden alınmıştır
• Saldana, J. (2019). Nitel Araştırmacılar İçin Kodlama El Kitabı, Pegem Akademi, Ankara.
• Şahin, E., & Baştopuz, M. (2021). Covid 19 Pandemisi Döneminde Türkiye'deki Aşk Markalarının Twitter Kapsamında Kelişme İlişkilendirme Testi ile Değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi, 8(2), 326- 345.
• Şahin, Ş., & Öksüm, E. (2021). Doğu Anadolu Fay Zonu’nda sismik hız ve soğurulma yapısının deprem oluşumu ileilişkisi: 24 Ocak 2020 Sivrice Depremi örneği. Maden Tetkik ve Arama Dergisi(165), 141-161.
• Şen, S. (2023). Kahramanmaraş Depremlerinin Ekonomiye Etkisi. Diplomasi ve Strateji Dergisi, 4(1), 1-55.
• Tercan, B. (2019). Kırsal Kalkınmada Bir Fırsat Olarak Afet Sonrası Planlama ve Yeniden Yerleştirme Uygulamaları: Karaköy Köyü Örneği. A. Mengi, & D. İşçioğlu içinde, Kırsal Kalkınma ve Kooperatifçilik (s. 519-554). Ankara Üniversitesi Yayınları, Ankara.
• Tiryaki Yenilmez, D. (2023). Deprem ve Göç İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme. Akademik Düşünce Dergisi(7), 39-52.
• TÜİK, T. (2025, 02 06). TÜİK. 06 06, 2025 tarihinde www.tuik.gov.tr: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese- Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783 adresinden alındı
• UN (United Nations). (2015). Agriculture and Disaster Risk. http://www.wcdrr.org/documents/wcdrr/prepcom1/UN/ATTFONWO.pdf.
• Wu, S., Zhang, R., Wang, C., & Feng, D. (2022). The impact of natural disasters on rural household wealth: Micro evidence from China. Sec. Environmental Economics and Management(10), 1-13.
• Yıldırım, T., & Arıbaş, K. (2018). Coğrafya Öğretiminde Gezi Gözlem Yöntemi: Örnek Bir Rota Çalışması. Marmara Coğrafya Dergisi(37), 16-29.
• Yılmaz, G. G. (2021). Afetlere Sosyolojik Bakış ve Türkiye’de Afet Yazınına Kuramsal Bir Yaklaşım. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 194–204.