Savatra Antik Kenti’nde Tespit Edilen Bir Grup Metal Eserin Restorasyon ve Konservasyon Çalışmaları

Öz

Bu çalışma, Savatra Antik Kenti’nde 2021–2024 yılları arasında gerçekleştirilen kazılarda ortaya çıkarılan bir grup metal eserin restorasyon ve konservasyon süreçlerini değerlendirmektedir. Kazılarda tespit edilen toplam 26 metal eser arasından farklı malzeme ve bozulma özellikleri gösteren 8 eser çalışma kapsamına alınmıştır. Araştırmada eserlerin kazı alanında belgelenmesi, laboratuvar ortamında teşhis ve tespit çalışmalarının gerçekleştirilmesi, mekanik ve kimyasal temizlik uygulamaları ile yüzey koruma işlemleri incelenmiştir. İncelemeler sonucunda eserlerin büyük bölümünün bakır ve kalay alaşımları ile kurşundan üretildiği belirlenmiştir. Koruma-onarım sürecinde çoğunlukla mekanik temizlik yöntemi tercih edilmiş, yoğun korozyon görülen eserlerde kontrollü kimyasal temizlik uygulanmıştır. Çalışma sonucunda, eserlerin malzeme özellikleri ve bozulma durumlarına göre farklı koruma-onarım yöntemlerinin uygulanmasının etkin sonuçlar verdiği belirlenmiştir. Araştırma, Savatra Antik Kenti örneğinde arkeolojik metal eserlerin korunmasına yönelik uygulamaların sistematik biçimde belgelenmesi bakımından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Metal Eser
• Restorasyon-Konservasyon
• Korozyon
• Savatra Antik Kenti
• Temizlik.

RRestoration And Conservation Works Of A Group Of Metal Artifacts Detected in The Ancient City of Savatra

Öz

This study evaluates the restoration and conservation processes of a group of metal artifacts unearthed during excavations conducted at the Ancient City of Savatra between 2021 and 2024. Among the 26 metal artifacts recovered during the excavations, 8 artifacts exhibiting different material characteristics and deterioration patterns were selected for detailed examination. The study investigates the documentation of the artifacts in the excavation area, and examines the diagnostic and identification studies carried out in the laboratory, as well as mechanical and chemical cleaning applications and surface protection treatments. The findings revealed that the majority of the artifacts were manufactured from copper alloys, iron, and lead. Mechanical cleaning was predominantly preferred during the conservation process, while controlled chemical cleaning was applied to artifacts exhibiting severe corrosion. The results demonstrated that conservation methods selected according to the material properties and deterioration conditions of the artifacts provided effective outcomes. The study is significant for systematically documenting the conservation practices applied to archaeological metal artifacts through the example of Savatra Ancient City.

Anahtar Kelimeler

• Metal Artifact
• Restoration
• Conservation
• Corrosion
• Savatra Ancient City.

Kaynakça

1. Baydar, N. (2000). Müzelerdeki organik eserler hangi koşullarda depolanmalı ve eserlere nasıl muamele edilmelidir? Askeri Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı, 5. Müzecilik Seminerleri, 107-111. 4
2. Baykan, C. (2018). Arkeolojik buluntuların koruma ve onarımında paraloid b-72, Masrop E-Dergi,12.1, 1-9.
3. Bostancı, R. G., Cura, M. (2024). Müzede sergileme ve koruma koşulları üzerine bir değerlendirme: Caltagirone Bölge Seramik Müzesi, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(4), 2207-2225.
4. Demirkol, N. İ. (2024). Denizli Müzesi’ndeki Bir Grup Metal Eserin Restorasyon ve Konservasyonu [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Mardin Artuklu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
5. Doğruer, F. S. (2019). Müzelerde önleyici koruma: temel yaklaşımlar ve gelişimi, Akademik Sanat; Sanat. Tasarım ve Bilim Dergisi, 4(7), 122-134.
6. Erdal, B. (1989). Müzelerimizde sergilenen taşınır arkeolojik ve etnoğrafik kültür varlıklarımızın bozulma sebepleri ve koruma (konservasyon) metotları, Türk Arkeoloji Dergisi, (48), 323-335.
7. Erhan, F., Girginer, S., Tekin, O. (2008). Mersin Arkeoloji Müzesi’nden bir grup antik dönem etütlük sikkesinin temizlik ve koruma çalışmaları ile tarihlendirilmesi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 133-162.
8. Genç, U. (2014). Arkeolojik metallerin konservasyonuna genel bakış, 23. Müze Çalışmaları ve Kurtarma Kazıları Sempozyumu, Mardin, 473-493.

9. Işık, İ. (2018). Lykaonia bölgesi kuzeydoğu kesimi tarihi ve yerleşim yerleri, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (40), 191-206.
10. Keleş, V., Kasapoğlu, H., Oyarçin, K., Kaba, H., Kasapoğlu, B. E., Yılmaz, A., Yılmaz, M. D., Özmen, S., Tuğrul, S., Çırak, M. T., Yılmaz, Z. (2023). Parion 2020 sezonu kazı, restorasyon – konservasyon ve antropoloji çalışmaları, Anadolu Arkeoloji Dergisi, (2), 55-93.
11. Kesik, H. İ., Akyıldız, M. H., Çağatay, K., Karamanoğlu, M., Bıçak, S., Olgun, Ç., Tiftik, A. (2016). Ahşap malzeme restorasyonunda yüzey temizleme yöntemleri, Selcuk University Journal of Engineering Sciences, 1110-1113.
12. Küçük, C. (1997). Pişmiş toprak eserlerin restorasyon ve konservasyonu, Türk Arkeoloji Dergisi, (51), 117-137.
13. Macleod, L. (2018). Metals: preservation and conservation, Springer Nature, 1-8.
14. Megep (2011). Kuyumculuk Teknolojisi, Alaşım metalleri ve kimyasallar, Ankara: T. C. Millî Eğitim Bakanlığı.
15. Özdağ, M. (2015). Antik metallerin restorasyonu ve konservasyonu [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
16. Sansar, A., Caner, E., Gök, C., Güney, B. A. (2018). Kocadere tonozlu mezar kurtarma kazısında ele geçen etütlük metal eserlerin karakterizasyonu ve bozulmalarının incelenmesi, 34. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 1-12.
17. Sansar, A. (2018). Denizli Müze Müdürlüğü Kurtarma Kazılarında Ele Geçen Bakır ve Bakır Alaşımı Etütlük Eserlerin Bozulma Durumlarının İncelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Pamukkale Üniversitesi Arkeoloji Enstitüsü.
18. Singh, V., Singh, M, R. (2019). Characterization of corrosion behavior of archaeological ıron spear from sanur (300 bc – 50 ad) – a megalithic site in southern ındia, Acta Chemica Malaysia, 1, 21-28.
19. Solak, A., Çüçen, A. (2023). Tarihi yapılarda kullanılan harç ve sıvaların karakteristik özelliklerinin karşılıklı olarak incelenmesi, Yalvaç Akademi Dergisi, 8(1), 105-116.
20. Timur, S., Çakıcı, F. Z. (2023). Tarihi seramik objelere uygulanan koruma ve onarım teknikleri, Journal of Arts, 6(4), 333-343.
21. Tuğrul, B. (1993). Eski eserlerin korunmasında radyografi yöntemlerinin kullanılması, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 36(1-2), 397-412.
22. Tulgar, S. (2015). Alman çeşmesi ve sultan Ahmet örme dikilitaşı’na ait metal yapı öğelerinin konservasyon uygulamaları, Art-Sanat, (3), 109-121.
23. Uğuryol, M. F. (2014). Arkeolojik kerpiç korunmasında akrilik reçine, alkali silikat, etil silikat ve nano-kireç kullanımının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
24. Yılmaz, Z., Şener, Y. S. (2019). Arkeolojik kazı buluntusu metallerin, kazıda bulunmalarından koruma onarım uygulamalarına kadarki süreçleri, Sanat ve Tasarım Dergisi, (23), 431-439.
25. Wang, Q. (2007). An investigation of deterioration of archaeological iron, Studıes In Conservatıon, 52(2), 125 134.