Gümrük Birliği Anlaşması’nın Türkiye ve Avrupa Birliği İlişkilerine etkisi üzerine bir İnceleme

Öz

1995 yılında yürürlüğe giren Gümrük Birliği Anlaşması, Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki ekonomik ilişkilerde dönüm noktası olmuştur. Bu çalışma, anlaşmanın Türkiye ekonomisine olan etkilerini çok boyutlu şekilde ele alarak, ticaret yapısındaki dönüşüm, sektörler bazındaki değişim, yatırım hareketleri ve sanayileşme süreçlerine katkılarını analiz etmektedir. Gümrük Birliği’nin Türkiye'nin dış ticaret kompozisyonunu nasıl şekillendirdiği, AB ile entegrasyon düzeyinin ne ölçüde derinleştiği ve bu süreçte karşılaşılan yapısal sorunlar ayrıntılı olarak incelenmiştir. Ayrıca, mevcut anlaşmanın artık günümüzün dinamik ticaret koşullarına yanıt vermekte yetersiz kaldığı, bu nedenle kapsamlı bir güncelleme gereksiniminin kaçınılmaz olduğu vurgulanmaktadır. Grafikler ve tablolarla desteklenen analizler, Türkiye-AB ilişkilerinde yeni bir paradigma ihtiyacını ortaya koymakta; özellikle dijitalleşme, yeşil dönüşüm ve küresel tedarik zinciri değişimleri ışığında iş birliğinin yeniden tanımlanması gerektiğine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Gümrük Birliği
• Türkiye-AB İlişkileri
• Dış Ticaret
• Ekonomik Entegrasyon

A Thorough Examination of the Customs Union Agreement and Its Ramifications on Turkey-European Union Relations is Imperative

Abstract

The Customs Union Agreement, which took effect in 1995, signified a pivotal moment in the economic relationship between Turkey and the European Union (EU). This study employs a multidimensional analytical approach to examine the repercussions of the agreement on the Turkish economy. It assesses the transformation of the trade structure, sector-based changes, investment movements, and contributions to industrialization processes. The study also examines in detail how the Customs Union has shaped Turkey's foreign trade composition, the extent to which integration with the EU has deepened, and the structural problems encountered in this process. Moreover, it underscores that the prevailing agreement has become inadequate to address the evolving dynamics of contemporary trade conditions, thereby underscoring the necessity for a comprehensive update. The analyses, supported by graphs and tables, reveal the need for a new paradigm in Turkey-EU relations, particularly highlighting the need to redefine cooperation in light of digitalization, green transformation, and global supply chain changes.

Keywords

• Customs Union
• Turkey-EU Relations
• Foreign Trade
• Economic Integration

Kaynakça

1. Abazi, V., & Adriaensen, J. (2017). EU institutional politics of secrecy and transparency in foreign affairs. Politics and Governance, 5(3), 1–5. https://doi.org/10.17645/pag.v5i3.1166
2. Altay, S. (2024). Trade policy review of Turkey. World Economy, 47(9), 3861–3892. https://doi.org/10.1111/twec.13609
3. Anholt, R., & Sinatti, G. (2019). Under the guise of resilience: The EU approach to migration and forced displacement in Jordan and Lebanon. Contemporary Security Policy, 41(2), 311–335. https://doi.org/10.1080/13523260.2019.1698182
4. Aslan, R. (2023). Gümrük Birliği Anlaşmasının Türkiye’ye etkileri: Gelinen aşamada devam mı tamam mı? Gaziantep University Journal of Social Sciences, 22(4), 1322–1342. https://doi.org/10.21547/jss.1290700
5. Aslan, R. (2023). Gümrük Birliği Anlaşmasının Türkiye’ye etkileri: Gelinen aşamada devam mı tamam mı? Gaziantep University Journal of Social Sciences, 22(4), 1322–1342. https://doi.org/10.21547/jss.1290700
6. Aytuğ, H., Kütük, M., Oduncu, A., & Togan, S. (2016). Twenty years of the EU–Turkey Customs Union: A synthetic control method analysis. JCMS: Journal of Common Market Studies, 55(3), 419–431. https://doi.org/10.1111/jcms.12490
7. Aytuğ, H., Kütük, M., Oduncu, A., & Togan, S. (2016). Twenty years of the EU–Turkey Customs Union: A synthetic control method analysis. JCMS: Journal of Common Market Studies, 55(3), 419–431. https://doi.org/10.1111/jcms.12490
8. Bardakçı, H. (2024). Türk dünyası devletlerinin sosyo-ekonomik açıdan analizi ve strateji önerileri. Altay Stratejik Araştırmalar Dergisi, 1(1). https://www.altaystratejikarastirmalardergisi.com/upload/9e2b4b01-0d2c-4615-be28-47894669f19f.pdf

9. Coremans, E. (2019). Opening up by closing off: How increased transparency triggers informalisation in EU decision-making. Journal of European Public Policy, 27(4), 590–611. https://doi.org/10.1080/13501763.2019.1599043
10. Erem, N. (2021). Gümrük birliği teorisi ve iktisadi bağlamda statik ve dinamik etkileri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(3), 903–920. https://doi.org/10.53487/ataunisosbil.930685
11. Eurostat. (2024). EU trade statistics. https://ec.europa.eu/eurostat
12. Göçmen, İ. (2016). Avrupa Birliği ile Türkiye arasındaki gümrük birliğinin güncellenmesinin yöntemi ve usulü: Avrupa Birliği açısından bir bakış. Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi, 15(1), 85–1 15. https://doi.org/10.1501/avraras_0000000229
13. Gök, S. (2019). Turkey's renewable energy potential. In Renewable Energy Policies and Practices (pp. 83–95). https://doi.org/10.4018/978-1-5225-4203-2.ch005
14. Homeyer, I., Oberthür, S., & Dupont, C. (2022). Implementing the European Green Deal during the evolving energy crisis. JCMS: Journal of Common Market Studies, 60(S1), 125–136. https://doi.org/10.1111/jcms.13397
15. Koltuk, D., & Kaval, F. (2022). Birleşik Krallık–Avrupa Birliği ticaret ve iş birliği anlaşması ve Türkiye’nin gümrük birliği modernizasyonu. Gazi Akademik Bakış, 16(31), 361–375. https://doi.org/10.19060/gav.1217298
16. Larch, M., Schmeißer, A., & Wanner, J. (2020). A tale of (almost) 1001 coefficients: The deep and heterogeneous effects of the EU–Turkey Customs Union. JCMS: Journal of Common Market Studies, 59(2), 242–260. https://doi.org/10.1111/jcms.13058
17. Lippert, B. (2021). Turkey as a special and (almost) dead case of EU enlargement policy. In The Future of EU Enlargement (pp. 267–293). https://doi.org/10.1007/978-3-030-70890-0_11
18. Macrotrends. (n.d.). Turkey trade to GDP ratio. https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/TUR/turkey/trade-gdp-ratio
19. Mahrukh, M. (2022). Regionalism in the global south. In The Routledge Handbook of Regionalism in the Global South (pp. 309–320). https://doi.org/10.4324/9781003016625-31
20. Müftüler-Baç, M. (2021). External differentiated integration: The modalities of Turkey’s opting into the European Union. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.3807363
21. Nguyen, N. (2022). EU aid for trade as contested trade policy intervention: The case of the EU-MUTRAP project in Vietnam. Society and Economy. https://doi.org/10.1556/204.2022.00007
22. Phinnemore, D., & İçener, E. (2016). Holding the door half (?) open: The EU and Turkey 10 years on. Journal of Contemporary European Studies, 24(4), 446–462. https://doi.org/10.1080/14782804.2016.1178104
23. Richter, S., & Wunsch, N. (2019). Money, power, glory: The linkages between EU conditionality and state capture in the Western Balkans. Journal of European Public Policy, 27(1), 41–62. https://doi.org/10.1080/13501763.2019.1578815
24. Şakı, M., & Eruygur, H. (2021). Gümrük birliği ve tarım ürünleri: Türkiye üzerine bir Armington modeli analizi. Fiscaoeconomia, 5(1), 177–194. https://doi.org/10.25295/fsecon.755447
25. Sztorc, M. (2022). The implementation of the European Green Deal strategy as a challenge for energy management in the face of the COVID-19 pandemic. Energies, 15(7), 2662. https://doi.org/10.3390/en15072662
26. Turan, İ., Akçay, E., & Kanat, S. (2019). An overview of Turkey–EU relations during the Justice and Development Party period. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 10(25), 658–666. https://doi.org/10.21076/vizyoner.563322
27. Turkish Statistical Institute [TÜİK]. (2024). Foreign Trade Statistics https://data.tuik.gov.tr UN Comtrade Database. (n.d.). International trade data. https://comtrade.un.org
28. World Bank. (2023). Turkey trade performance review. https://www.worldbank.org
29. World Bank. (n.d.). World Bank Open Data: Trade (% of GDP). https://data.worldbank.org/indicator/NE.TRD.GNFS.ZS?locations=TR
30. Yergin, H. (2022). Türkiye ve AB (15) ülkeleri arasında gümrük birliğinin “makine ve ulaştırma araçlarında” endüstri-içi ticarete etkisi ve alternatif endeksle karşılaştırılması. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi. https://doi.org/10.53001/uluabd.2022.30
31. Yıldırım, A. G. E., & Dura, P. D. C. (2007). Gümrük Birliğinin Türkiye Ekonomisi Üzerindeki Etkileri Konusundaki Literatüre Bir Bakış. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi(28).