FROM BORDER DISPUTE TO WATER ISSUES: HELMAND RIVER WATER SHARING CRISIS (1872-1905)

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 11 - 33, 31.12.2025

Mohammad Jawad Niki , Hayri Çapraz

https://doi.org/10.58640/asyar.1827243

Öz

This study examines the issue of water usage in the Hilmend River between 1872 and 1905 in the Sistan region of Afghanistan and Iran. The Hilmend River originates in Afghanistan and flows into the Sistan region, where it forms the border with Iran in the southwest of the country. In the late 19th century, both states accused each other of using water in the Hilmend River delta. This article aims to reveal the reasons for the initial emergence of this dispute between the two states, the stances of the parties, the mediating role of Britain, and its responses within the framework of British policies in the region. In this context, it is noted that Britain took the initiative to prevent Russia from intervening in the Sistan crisis. It is also noted that in 1872, a delegation led by F. Goldsmid resolved the Sistan border issue by drawing a line along the Hilmend River. According to Goldsmid's proposed solution, Sistan was divided into two. The main branch of the Hilmend River, located at the easternmost point of the Lower Kohak Delta, was designated as the border between the two countries. This agreement, signed in 1872, served as a temporary solution between Afghanistan and Iran. In 1896, with the main branch of the Hilmand River changing course in the lower reaches, the border issue escalated into a water-sharing crisis. Twenty-four years later, the border issue between the two states resurfaced sharply, this time as a water issue. In 1905, a second attempt was made to resolve the issue through British mediation. The article identified the demarcation of the border along one of the channels of the Hilmand River in the Sistan delta and the local people's need for water as the root cause of this crisis. The study emphasized the solution proposed by the delegation, formed by Britain in 1905 under the chairmanship of McMahon, as a situation the parties accepted as a necessity.

Anahtar Kelimeler

Afghanistan , Iran , The Helmand River , Sistan , Goldsmid

Etik Beyan

There is no violation of ethical rules in the article.

Destekleyen Kurum

There is no supporting institution.

Teşekkür

-----

Sınır Anlaşmazlığından Su sorununa: Hilmend Nehri Suyu Paylaşımı Sorunu (1872-1905)

Öz

Bu çalışma 1872-1905 tarihleri arasında Afganistan ve İran’ın Sistan bölgesinde Hilmend Nehri suyunun kullanımı ile ilgili sorunu incelemektedir. Hilmend Nehri, Afganistan içlerinden doğarak, ülkenin güneybatısında İran ile sınır yaptığı Sistan bölgesine dökülmektedir. XIX. yüzyılın sonlarında her iki devlet Hilmend Nehri’nin deltasındaki suyunun kullanımı konusunda birbirlerini suçladılar. Bu makalenin amacı, iki devlet arasında bu sorunun ilk ortaya çıkışının sebeplerini, tarafların tavırlarını, İngiltere’nin aracı rolünü ve İngiltere’nin bölge politikaları çerçevesinde tepkilerini ortaya koymaktır. Bu çerçevede, Rusya’nın Sistan krizine müdahalesini engellemek için İngiltere’nin inisiyatif üstlendiğine değinilmektedir. İngiltere’nin, 1872 yılında F. Goldsmid başkanlığında bir heyetle Sistan sınır sorununun Hilmend Nehri üzerinden çizilerek çözüldüğüne yer verilmektedir. Goldsmid’in çözüm önerisine göre Sistan ikiye ayrıldı. Hilmend Nehri’nin Aşağı Kohak deltasının en doğusundaki ana kolunu iki ülkenin sınırı olarak belirlendi. 1872 yılında sağlanan bu antlaşma Afganistan ve İran arasında geçici çözüm oldu. 1896 yılında Hilmend Nehrinin aşağı kısımlarında ana akış kolunun yatak değiştirmesiyle, sınır sorunu, su paylaşımı krizine dönüştü. 24 yıl sonra iki devlet arasında sınır sorunu, bu kez su sorunu olarak tekrar keskin bir şekilde canlandı. 1905 yılında İngiltere’nin aracılığında ikinci kez soruna çözüm arayışları oldu. Makalede, Hilmend Nehri’nin Sistan bölgesi deltasındaki kanallarından biri üzerinden sınır çizilmesi ve bölge halkının suya ihtiyacı bu krizin sebebi olarak tespit edildi. İngiltere’nin ikinci kez 1905 yılında McMahon başkanlığında oluşturduğu heyetin çözüm önerisi ise, tarafların zorunlu olarak kabul ettikleri bir durum olarak çalışmada vurgulandı.

Anahtar Kelimeler

Afganistan , İran , Hilmend Nehri , Sistan , Goldsmid

Etik Beyan

Makelede, etik kuralları ihlal eden herhangi bir durum yoktur.

Destekleyen Kurum

Yok.

Teşekkür

----

Kaynakça

• Bahmani-Qajar, M.A. (1385). İran ve Afghanistan Az Yaganagi Ta Tayin-i Merzha-ı Siyasi, Merkez-i Çap ve İntişarat-ı Vezaret-i Harıca.
• Faghihi, M.A. ve Kianifar, R. (2022), “Lessons learnt from basin management in Iran and the world (case study Helmand, Danube and Colorado basins)”, E3S Web of Conferences 346, Vol 346, 1-14 https://www.e3s-conferences.org/ articles/e3sconf/pdf/2022/13/e3sconf_cigb2022_04009.pdf (Erişim Tarihi: 13.09.2025)
• Farhang, M. M. S. (1988). Afghanistan Dar Panj Qarn-i Akhir, 1. cilt, İntişarat-ı Ariyana, Cilt 1, Peşaver.
• File 1880/1904 Pt 1 ‘Perso-Afghan Frontier: - Seistan Arbitration.’ [ 22v] (49/520), British Library: India Office Records and Private Papers, IOR/L/PS/10/52, in Qatar Digital Library https://www.qdl.qa/en/archive/81055/vdc_100040047749.0x000032 (Erişim Tarihi: 15.10.2024)
• File 1880/1904 Pt 1 ‘Perso-Afghan Frontier: - Seistan Arbitration.’ [ 23v] (51/520), British Library: India Office Records and Private Papers, IOR/L/PS/10/52, in Qatar Digital Library https://www.qdl.qa/en/archive/81055/vdc_100040047749.0x000034 (Erişim Tarihi: 15.10.2024).
• File 1880/1904 Pt 1 ‘Perso-Afghan Frontier: - Seistan Arbitration.’ [ 28v] (61/520), British Library: India Office Records and Private Papers, IOR/L/PS/10/52, in Qatar Digital Library https://www.qdl.qa/archive/81055/vdc_100040047749.0x00003e (Erişim Tarihi: 18 Kasım 2024).
• File 1880/1904 Pt 1 ‘Perso-Afghan Frontier: - Seistan Arbitration.’ [ 49v] (103/520), British Library: India Office Records and Private Papers, IOR/L/PS/10/52, in Qatar Digital Library. https://www.qdl.qa/en/archive/81055/vdc_100040047749.0x000068 (Erişim Tarihi: 15.10.2024). File 1880/1904 Pt 1 ‘Perso-Afghan Frontier: - Seistan Arbitration.’ [ 65v] (135/520), British Library: India Office Records and Private Papers, IOR/L/PS/10/52, in Qatar Digital Library. https://www.qdl.qa/archive/81055/vdc_100040047749.0x000088 (Erişim Tarihi 18 Kasım 2024).
• File 1880/1904 Pt 1 ‘Perso-Afghan Frontier: - Seistan Arbitration.’ [ 203r] (410/520).), British Library: India Office Records and Private Papers, IOR/L/ PS/10/52, in Qatar Digital Library. https://www.qdl.qa/en/archive/81055/ vdc_100040047751.0x00000b (Erişim Tarihi: 15.10.2024).
• Ghubar, M. G. M. (1996). Afghanistan Dar Masir-i Tarikh, 2. cilt, İntişarat-ı Nahzat.
• Goldsmid, F.J. (1873). “Journey from Bandar Abbas to Mash-Had by Sistan, with Some Account of the Last Named Province”, The Journal of the Royal Geographical Society of London, 43, 65-83.
• Greaves, R.L.(1986). “Sīstān in British Indian Frontier Policy”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 49 (1), 90-102.
• Hafeznia, M.R., Mojtahed-Zadeh, P., Ali-Zadeh, J. (2006). “Hydropolitik-i Hirmand ve Tasir-i an bar Revâbıt-ı Siyasi-i İran ve Afghanistan”, The Journal of Spatial Plannig and Geomaticis, 10 (2), 2006, 83-103, http://hsmsp.modares.ac.ir/article-21- 4391-fa.html (Erişim Tarihi: 15.12.2024).
• Hanıkov, H. (1973). Ekspeditsiya V Horsan, İzdatelstvo: Nauka, Mokva.
• Kocatepe, D. (2024). “The Helmand River Water Dispute Between Iran and Afghanistan: Historical Background, Potential Risks and Proposed Solutions”, Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 15, Sayı 29, 308- 333.
• Leech, L.R. (1844). “A Description of the Country of Seisthan” The Journal of the Asiatic Society of Bengal, Edited by James Prinsep, Part I, January to June, Calcutta: Bishop’s College Press No:146, Calcutta, 115-120.
• McMahon, H. (1906). “Recent Survey and Exploration in Seistan: Discussion”, The Geographical Journal, 28 (4:October). https://archive.org/details/sim_ geographical-journal_1906-10_28_4/page/346/mode/1up
• Miller, A. (1903). “Zametki O Sistane”, Sbornik Konsulskih Doneseniy. Ministerstvo İnostrannıh Del, 6 (4), 339-343.
• Mojtahed-Zadeh, P. (1993). Evolution of Eastern İranian Boundaries - Role of hte Khozeimeh Amirdom of Qaenat and Sistan, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), The School of Oriental and African Studies, University of London.
• “Map of Eastern Persia to illustrate the paper by Major General Sir F. J. Goldsmid”, The Journal of the Royal Geographical Society, (1873), byEdwd Weller Internet Archive, https://archive.org/details/rbms-maps_Map-of-Eastern-Persia (Erişim Tarihi: 25.12.2024).
• Norik, B.V. (2023). “İrano-Afganskie Pograniçnıe Sporı: Ot Reza-Şaha Pehlevi do Talibana”, Социальные и гуманитарные науки. Отечественная и зарубежная литература. Востоковедение и африканистика 9 (3), s. 48-66.
• Rawlinson, H.C. (1872-1873). “Notes on Seistan”, Proceedings of the Royal Geographical Society of London, 92-95.
• Rohzendeh, J. (2005). Guzari Bar Ravabet-i Siyasi-i İran ve Afganistan (Az Avayil-i Qajariye Ta Zuhur-ı Padida-ı Tarliban), Neşr-i Subhdam.
• Shamim, A.A. (1378). İran Der Devre-i Saltanat-ı Qajar, İntişarat-ı Behzad.
• Seistan Arbitration Case, British Library: India Office Records and Private Papers, IOR/L/ PS/18/C66, in Qatar Digital Library, [ 94r], (3/12), 1872. https://www.qdl.qa/ archive/81055/vdc_100030277668.0x000004 [Erişim Tarihi 15.08.2025]
• Seistan Arbitration Case, British Library: India Office Records and Private Papers, IOR/L/ PS/18/C66, in Qatar Digital Library, [ 94v], (4/12), 1872. https://www.qdl.qa/ archive/81055/vdc_100030277668.0x000005 [Erişim Tarihi 15.08.2025].
• Seistan Arbitration Case, British Library: India Office Records and Private Papers, IOR/L/ PS/18/C66, in Qatar Digital Library, [ 95r] (5&6/12), 1872. https://www.qdl.qa/ archive/81055/vdc_100030277668.0x000006 [Erişim Tarihi 15.10.2024].
• Seistan Arbitration Case, British Library: India Office Records and Private Papers, IOR/L/ PS/18/C66, in Qatar Digital Library, [ 95r], (9/12), 1872. https://www.qdl.qa/ archive/81055/vdc_100030277668.0x000006 [Erişim Tarihi 10.07.2025].
• Shroder, F. ve Ahmadzai, S. J. (2016). Transboundary Water Resources in Afghanistan: Climate Change and Land-Use Implications, Elsevier.
• Strelbitskiy, İ.İ. (1985). “Zapiska O Vostoçnom Horasane”, Sbornik Geografiçeskih, Topografiçeskih I Statistiçeskih Materialov Po Azii, Vıpusk LIX, S. Peterburg 1895. 62, 43-188.
• Tan, H. (2022). “Kırım Harbi ile Herat Meselesinde Osmanlı-İran İlişkileri (1853-1857)”, Artuklu İnsan ve Toplum Bilim Dergisi, 7 (2), 61-73.
• Temiz, H. (2025).“Reshaping Borders: A Glimpse to Imperial Insterests on Sistan”, Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 9, Sayı 1, Yıl: 2025, 99-110.
• Tate, G.P. (1909). The Frontiers of Baluchistan: Travels on the Borders of Persia and Afghanistan, Witherby Publishing Group, London.
• Tate, G.P. (1911). The kingdom of Afghanistan: A Historical Sketch, Times of İndia Offices, Bombay.
• Vezaret-i İtlaat ve Kültür, (1352). Savabiq ve Asnad-ı Mevzu-ı Âb Az Rud-ı Helmand, Naşriye-i İdare-i İrtibat-ı Âmma, Kabul.