Investigation of the Curriculum Structures of Tourism Guidance Graduate Programs

Yıl 2025, Cilt: 36 Sayı: 2, 25 - 44, 21.10.2025

Süleyman Can Aslan , Uysal Yenipınar

https://doi.org/10.17123/atad.1608847

Öz

The purpose of this study is to examine the course curricula of graduate programs of tourism guidance departments in Turkey. In the study, the official internet addresses of the Council of Higher Education (YÖK) and the universities that offer graduate programs in the Department of Tourism Guidance were scanned and it was determined that 26 universities offer master’s programs, and three universities offer doctoral programs. As a result of the examination, it was determined that the number of institutions offering master’s programs with thesis was 22 and the number of institutions offering master’s programs without thesis was 15. Document analysis technique, one of the data collection tools of qualitative research methods, was used as a data collection tool. The collected data was analyzed using MAXQDA software. As a result of the analysis, it was determined that there were 46 compulsory and 481 elective courses in the master’s program with thesis and 53 compulsory and 303 elective courses in the master’s program without thesis. In addition, it was determined that there were eight compulsory and 62 elective courses in the doctoral program. In the study, it was determined that as of the 2024-2025 academic year, postgraduate tourism guidance programs in Turkey are called by different names and there are inconsistencies between the courses in their curricula.

Anahtar Kelimeler

Tourism guidance , Tourism guidance education , Curriculums , Graduate tourism guidance curriculum

Turizm Rehberliği Lisansüstü Programlarının Müfredat Yapılarının İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki turizm rehberliği bölümlerinin lisansüstü programlarının ders müfredatlarını incelemektir. Araştırmada, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ve Turizm Rehberliği Anabilim Dalı lisansüstü programlarını yürüten üniversitelerin resmi internet adresleri taranarak, toplamda 26 üniversitede yüksek lisans programı ve üç üniversitede doktora programı düzeyinde eğitim imkânı sunulduğu tespit edilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda, tezli yüksek lisans programı sunan kurum sayısının 22, tezsiz yüksek lisans programı sunan kurum sayısının ise 15 olduğu belirlenmiştir. Veri derleme aracı olarak, nitel araştırma yöntemleri veri toplama araçlarından doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Toplanan veriler, MAXQDA yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, tezli yüksek lisans programında 46 zorunlu ve 481 seçmeli ders, tezsiz yüksek lisans programında ise 53 zorunlu ve 303 seçmeli ders bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, doktora programında sekiz zorunlu ve 62 seçmeli dersin yer aldığı belirlenmiştir. Çalışmada, 2024-2025 akademik yılı itibarıyla Türkiye’deki lisansüstü turizm rehberliği programlarının farklı isimlerle anıldığı ve müfredatlarında yer alan dersler arasında tutarsızlıklar bulunduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Turizm rehberliği , Turizm rehberliği eğitimi , Öğretim programları , Lisansüstü turizm rehberliği programları

Kaynakça

• Afyon Kocatepe Üniversitesi (2024). Turizm Rehberliği Program Müfredatı, https://sosbil.aku.edu.tr/anabilim-anasanat-dali-program-mufredatlari/, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Ak., S., ve Soybalı, H. H. (2021). Turist Rehberliği Tezsiz Yüksek Lisans Eğitimi: Dersler ve Akademisyenler Üzerine Bir Araştırma, Turist Rehberliği Dergisi (TURED), 4(2): 119-142.
• Akdeniz Üniversitesi (2024). Bologna, https://obs.akdeniz.edu.tr/oibs/bologna/index.aspx?lang=tr&curOp=showPac&curUnit=52&curSunit=1052#, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Akdu, U, (2022). Turist Rehberlerinin Uzmanlaşma Sürecine Lisansüstü Eğitimin Katkısı ve Mevcut Durumun Tespit, Turist Rehberliği Dergisi (TURED), 5(2): 100-116.
• Akdu, S., ve Akdu, U. (2024). Güney Avrupa Ülkelerinde Turist Rehberliği Mesleği Eğitimi ve Mesleğe Kabul Sürecinin Değerlendirilmesi, Turist Rehberliği Dergisi (TURED), 7(2), 123-147.
• Aksaray Üniversitesi (2024). Bologna. https://sbe.aksaray.edu.tr/ders-bilgi-paketi, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi (2024). Eğitim Kataloğu, https://ubs.ikc.edu.tr/AIS/OutcomeBasedLearning/Home/Index?id=A!xDDx!mBl!xDDx!lay3Ta7B68lrnuXA!xGGx!!xGGx!&culture=tr-TR, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Anadolu Üniversitesi (2024). Turizm Rehberliği Anabilim Dalı Dersler, https://www.anadolu.edu.tr/akademik/enstituler/2066/turist-rehberligi-bilim-dali-tezli-yl/dersler, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi (2024). Bologna, https://obs.hacibayram.edu.tr/oibs/bologna/index.aspx?lang=tr&curOp=showPac&curUnit=95&curSunit=9063#, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi (2024). Bologna, https://obs.hacibayram.edu.tr/oibs/bologna/index.aspx?lang=tr&curOp=showPac&curUnit=95&curSunit=8212#, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Atay. L., Güvenç, A., ve Bozdoğan, S. (2022). Turist Rehberliği Programlarındaki Öğretim Elemanlarına ve Öğretim Planlarına Yönelik Bir Değerlendirme, Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(1): 1-26.
• Avrupa Turist Rehberleri Birlikleri Federasyonu (FEG) (2023). Tourist Guide, https://www.feg-touristguides.com/cen_definitions.php, Erişim Tarihi: 12 Kasım 2023.
• Bahar, M. (2021). Turist Rehberliğinde Uzmanlaşma: Gastronomi Rehberliği Açısından Turist Rehberliği Ön Lisans ve Lisans Programlarının Değerlendirilmesi, Journal of Travel and Tourism Research, 19(19): 102-119.
• Balıkesir Üniversitesi (2024). Bologna, https://obs.balikesir.edu.tr/oibs/bologna/index.aspx?lang=tr&curOp=showPac&curUnit=25&curSunit=5232#, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Batman Üniversitesi (2024). Bologna, https://obs.batman.edu.tr/oibs/bologna/index.aspx?lang=tr&curOp=showPac&curUnit=31&curSunit=1622#, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2024.
• Baytok, A., Boyraz, M., ve Kabakulak, A. (2019). Turizm/Turist Rehberliği Bölümü Akademisyenlerinin Profili: Türkiye Üniversiteleri Örneği, The Journal Of International Social Research, 12(68): 1038-1049.
• Ceylan, U., ve Padır, H. (2022). Turist Rehberliği Bölümü Akademik Personelinin Eğitim Profili: Devlet Üniversiteleri Üzerine Bir Araştırma, Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 5(7): 842-857.
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. London: Sage Publications.
• Çakmak, T. F. ve Dinçer, F. İ. (2018). Turist Rehberliği Bölümleri Ders Programlarının “Türk Kimliği” Açısından İncelenmesi, International Journal of Contemporary Tourism Research, 2(2): 67-75.
• Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi (2024). Eğitim Kataloğu, https://ubys.comu.edu.tr/AIS/OutcomeBasedLearning/Home/Index?id=7X4oLVriuAhw5Q6kTpy09g!xGGx!!xGGx!&culture=tr-TR, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Çayır M. Y. ve Sarıtaş, M. T. (2017). Nitel Veri Analizinde Bilgisayar Kullanımı: Bir Betimsel İçerik Analizi (2011-2016), Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 11(2): 518-544.
• Çokişler, N. (2022). Turist Rehberliği Bölümleri İçin Önerilen Müfredatlar: Bir İçerik Analizi, Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(2): 664-678.
• Çokişler, N. (2022). Turizm Rehberliği Eğitiminde Parçalanmış Yapı Sorunu: Öyküleyici Alan Yazın İncelemesi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (50): 398-410.
• Değirmencioğlu, A. Ö. (1998). Türkiye'de Turizm Rehberliği Eğitimine Bir Yaklaşım (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Değirmencioğlu, A. Ö. (2001). Türkiye’de Turizm Rehberliği Eğitimi Üzerine Bir Araştırma, Anatolia Turizm Araştırmaları Dergisi, 12(2): 189-196.
• Doğancıl, O. S., ve Karaçar, E. (2018). Turizm Rehberliği Bölümünde Bulunan Akademisyenlerin YÖK Akademik Profillerinin İncelenmesi. İçinde; Çobanoğlu Y. (Editör), Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Alanında Akademik Çalışmalar (Cilt I), (ss. 83-94). Ankara: Gece Kitaplığı.
• Ege Üniversitesi (2024). Ders Bilgi Paketi, https://ebp.ege.edu.tr/DereceProgramlari/Detay/2/60956/8037/932001, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Eker, N. (2015). Profesyonel Turist Rehberleri Bakış Açısıyla Turizm Rehberliği Eğitim Müfredatlarının Uygulama Yeterliliği (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı.
• Eker, N. ve Zengin, B. (2016). Turist Rehberliği Eğitiminin Değerlendirilmesi: Profesyonel Turist Rehberleri Üzerinde Bir Uygulama, Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(4): 65-74.
• Eker, N. ve Zengin, B. (2016). Turizm Rehberliği Eğitimi Müfredatlarının Uygulama Yeterliliğinin Profesyonel Turist Rehberleri Bakış Açısıyla İrdelenmesi, Turar Turizm ve Araştırma Dergisi, 5(2): 4-19.
• Eskişehir Osman Gazi Üniversitesi (2024). Ders Bilgi Paketi, https://ects.ogu.edu.tr/YuksekLisans/Program/209, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Giresun Üniversitesi (2024). Ders Kataloğu, https://ebp.giresun.edu.tr/DereceProgramlari/Detay/2/561/1679/932001, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Gökçe, S. (2016). Lisans Düzeyinde Turizm Rehberliği Eğitimi Verilen Üniversitelerde Sanat Tarihi Eğitiminin Mesleki Turizm Eğitimindeki Yerine Yönelik Bir Değerlendirme (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı.
• Güven, Ö. Z. ve Ceylan, U. (2014). Lisans ve Ön Lisans Düzeyinde Turizm Rehberliği Eğitimi Veren Okullardaki Müfredatların Turizm Rehberliği Meslek Yönetmeliğine Uygunluğunun İncelenmesi. 15. Ulusal Turizm Kongresi (ss. 189-195). Ankara.
• İstanbul Gelişim Üniversitesi (2024). Ders Planı, https://gbs.gelisim.edu.tr/ders-plani(tezsiz)-16-310-1, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• İslam F., ve Gerçek, P. P. (2024). Türkiye’de Lisans Düzeyinde Turist Rehberliği Bölümlerinde Zorunlu Arkeoloji Dersleri Veren Akademisyenlerin Branşları Üzerine Bir İnceleme, The Journal of Academic Social Science, 134(134), 370-382.
• İşçeli, Z. ve Kılıç, G. (2018). Lisans Düzeyinde Turizm Rehberliği Eğitimi Veren Fakültelerin Müfredatlarının İncelenmesi, Turist Rehberliği Dergisi, 1(1): 41-56.
• Kapadokya Üniversitesi (2024). Ders Bilgi Paketi, https://bilgipaketi.kapadokya.edu.tr/Pages/Units.aspx?diplomaDegreeId=3&lang=tr-TR&academicYear=2024, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Kardaş, K. (2020). Turizm Rehberliği Bölümleri İçin Araştırma ve Müfredat Kapsam Önerisi (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Mersin: Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Turizm Rehberliği Ana Bilim Dalı.
• Kastamonu Üniversitesi (2024). Ders Bilgi Paketi, https://ubys.kastamonu.edu.tr/AIS/OutcomeBasedLearning/Home/Index?id=vwNGWrYFQfo!xDDx!ClKebLNfXg!xGGx!!xGGx!&culture=tr-TR, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Kavak, M., ve Oktay, E. (2023). Turist Rehberliği Alanındaki Ön Lisans, Lisans ve Lisansüstü Programların Müfredatının Teknoloji ve Dijitalleşme Açısından İncelenmesi, Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 11(4): 3055-3076.
• Keleş, Y., Özgül, A. ve Ural, A. (2024). Türkiye’deki Turizm Rehberliği Tezsiz Yüksek Lisans Programlarının Öğretim Programlarına İlişkin Eleştirel Bir Çözümleme, Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 8(1): 259-281.
• Kırklareli Üniversitesi (2024). Eğitim Bilgi Paketi, https://ebp.klu.edu.tr/Bolum/BolumDetay/465, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Kürkçü, M. (2018). Rehber Adayları Gözünden Turist Rehberliği Bölümleri Ders Programları ve Uygulamalardaki Yanlışlıklar, Mediterranean Journal of Humanities, 8(2): 437-449.
• Mardin Artuklu Üniversitesi (2024). Müfredat Dersleri, https://obs.artuklu.edu.tr/oibs/ogrsis/mufredat_dersleri.aspx, Erişim Tarihi: 10 Eylül 2024.
• Mersin Üniversitesi (2024). Bologna, https://obs.mersin.edu.tr/oibs/bologna/index.aspx?lang=tr&curOp=showPac&curUnit=5&curSunit=1728#, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2024.
• Necmettin Erbakan Üniversitesi (2024). Bilgi Paketi, https://bilgipaketi.erbakan.edu.tr/program/ders/2/1508/SOSYAL%20B%C4%B0L%C4%B0MLER%20ENST%C4%B0T%C3%9CS%C3%9C/TUR%C4%B0ZM%20REHBERL%C4%B0%C4%9E%C4%B0%20%28YL%29%20%28TEZL%C4%B0%29, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2024.
• Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi (2024). Ders Bilgi Paketi, https://ects.nevsehir.edu.tr/ects/bilgipaketi/dil/tr/bolum/801090/sayfa/1, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2024.
• On Dokuz Mayıs Üniversitesi (2024). Program Bilgi Paketi, https://ebs.omu.edu.tr/5397/0, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2024.
• Öz, M., ve Ceylan, U. (2024). Türkiye ve Avrupa’daki turist rehberliği meslek eğitim sisteminin karşılaştırılması, Turist Rehberliği Nitel Araştırmalar Dergisi, 5(1): 19-38.
• Özsoy, A., ve Çokal, Z. (2021). Kültürel Miras Eğitimi Açısından Turizm Rehberliği Bölümlerine Yönelik Müfredat İncelemesi, Turist Rehberliği Dergisi (TURED), 4(2): 106-118.
• Pamukkale Üniversitesi (2024). Eğitim Bilgi Sistemi, https://ebs.pusula.pau.edu.tr/bilgigoster/Program.aspx?lng=1&dzy=6&br=427&bl=8522&pr=732&dm=1&ps=0#dersPlanAKTS, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2024.
• Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi (2024). Bologna, https://bologna2.erdogan.edu.tr/tr/programlar/5369?programId=1312, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2024.
• Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi (2024). Ders Bilgi Paketi, https://ebs.bys.subu.edu.tr/BolumDetay/?bi=567&pi=329&ay=33, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2024.
• Sandıkcı, M. ve Albayrak, A. N. (2024). Turizm Rehberliği Bölümlerinin Müfredatlarında Yer Alan Gastronomi ile İlgili Derslerin İncelenmesi, Turist Rehberliği Dergisi, 7(1): 34-52.
• Selçuk Üniversitesi (2024). Bologna, https://bologna.selcuk.edu.tr/tr/Dersler/sosyal_bilimler_ensseyahat_isletmeciligi_ve_turist_rehberligi-seyahat_isletmeciligi_ve_turist_rehberligi-seyahat_isletmeciligi_ve_turist_rehberligi-yl, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2024.
• Şırnak Üniversitesi (2024). Ders Müfredatı, https://enstitu.sirnak.edu.tr/tr/menu/ekoturizm-rehberligi/5494, Erişim Tarihi: 11 Eylül 2024.
• Tanrısever, C., Bektaş, İ. ve Koç, D. (2019). Dünyada Turist Rehberliği Eğitimi, Turist Rehberliği Dergisi, 2(1): 44-56.
• Temizkan, S. P. ve Ergün, B. (2018). Türkiye’de Turist Rehberliği Öğretiminin Değerlendirilmesi, Turist Rehberliği Dergisi (TURED), 1(2): 95-104.
• Topsakal, Y. (2021). Lisansüstü Düzeyde Turist/Turizm Rehberliği Eğitimi Veren Programların Müfredatlarının İncelenmesi ve Öneriler, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 24(1): 99-115.
• Turist Rehberliği Yönetmeliği (2024, 7 Kasım). Resmî Gazete (Sayı: 32715), 2024110714044211_turist_rehberleri_birligi_yonetmeligi.docx, Erişim Tarihi: 01 Eylül 2024.
• Yenipınar U., Bak E. ve Çınar, B. (2017). Turist Rehberliği Eğitimi ve Mesleğin Güncel Sorunları ve Çözüm Önerileri. III. Turizm Şurası. Ankara.
• Yenipınar, U. ve Kardaş, K. (2019). Turizm Rehberliği Bölümleri Müfredat Geliştirme Önerisi, Journal of Travel and Tourism Research, 15(15): 1-26.
• Yenipınar, U. ve Zorkirişci, A. (2013). Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkelerinde Turist Rehberliği Eğitimi, Cag University Journal of Social Sciences, 10(2): 111-136.
• Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (9. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• YÖK (2024). Turizm Rehberliği (Fakülte), https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-bolum.php?b=11007, Erişim Tarihi: 01 Eylül 2024.
• YÖK (2024). Turizm Rehberliği (Yüksekokul), https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-bolum.php?b=72100, Erişim Tarihi: 01 Eylül 2024.
• YÖK (2024). Turizm Rehberliği (Önlisans), https://yokatlas.yok.gov.tr/onlisans-program.php?b=39025, Erişim Tarihi: 01 Eylül 2024.