Araştırma Makalesi

17. YÜZYIL OSMANLI SİYASETİNDE BİR TAŞRA BEYİNİN YÜKSELİŞİ: İPŞİR MUSTAFA PAŞA ÖRNEĞİ

Cilt: 8 Sayı: 12 30 Nisan 2025
PDF İndir
EN TR AR

17. YÜZYIL OSMANLI SİYASETİNDE BİR TAŞRA BEYİNİN YÜKSELİŞİ: İPŞİR MUSTAFA PAŞA ÖRNEĞİ

Öz

İpşir Mustafa Paşa, Osmanlı taşra yönetiminde Budin, Şam ve Halep beylerbeyliklerinde görev almış; Varvar Ali Paşa İsyanı’nın bastırılması ve Abaza Hasan Ağa ile kurduğu ittifak sayesinde Osmanlı iç siyasetinde öne çıkmıştır. IV. Murad döneminde Revan ve Bağdat Seferleri'nde mirahurluk yapmış, 1654'te sadrazamlığa yükselmiştir. Ancak mali vaatlerin yerine getirilememesi, yeniçerilerle kurduğu ittifakın zayıflamasına ve saray hiziplerinin desteğini kaybetmesine yol açmıştır. 1655’te Kara Murad Paşa’nın yönlendirdiği ve Kürd Mehmed’in başlattığı isyan sonucunda idam edilmiştir. Bu olay, 17. yüzyılda Osmanlı yönetiminde askerî ve bürokratik hizipler ile mali krizlerin doğurduğu zafiyetleri yansıtmaktadır. Bu çalışma, İpşir Mustafa Paşa’nın taşradan saraya uzanan idari ve askerî kariyerini, sadrazamlık sürecindeki siyasi, ekonomik ve toplumsal dinamikler çerçevesinde analiz etmektedir. Literatürde taşra yöneticileri ve merkez-taşra ilişkileri üzerine araştırmalar bulunmakla birlikte, İpşir Mustafa Paşa’nın yönetim anlayışı ve güç dengeleri içindeki konumu yeterince incelenmemiştir. Bu bağlamda çalışma, arşiv belgeleri, Münir Aktepe’nin çalışmaları ve Evliya Çelebi'nin Seyahatname'si gibi kaynaklar ışığında İpşir Mustafa Paşa’nın yükseliş ve düşüşünü değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. 1. Arşivler
  2. BOA, A.RSK.d, nr.1527. BOA, A.RSK.d, nr.1526. BOA, TS.MA.e, 220/37. BOA, TS.MA.e, 301/21. BOA, TS.MA.e, 696/41. BOA, TS.MA.e, 696/44. BOA, TS.MA.e, 704/31. BOA, TS.MA.e, 705/45. BOA, TS.MA.e, 779/15. BOA, TS.MA.e, 1040/32.
  3. 2. Kitap, Makale ve Diğer Kaynaklar
  4. AHMED CEVDET PAŞA, Tarih-i Cevdet, Üçdal Neşriyat, İstanbul: 1972.
  5. AKTEPE, Münir, “İpşir Mustafa Paşa ve Kendisiyle İlgili Bazı Belgeler”, Tarih Dergisi, S.24, Haziran 2011, s. 46, 49
  6. AKTEPE, Münir, “İpşir Mustafa Paşa”, TDV.İA, C.22, İstanbul: 2000, s. 375.
  7. AYCİBİN, Zeynep, Kâtib Çelebi Fezleke (Osmanlı Tarihi (1000-1065/1591-1655), C.2, Çamlıca Yayınları, İstanbul: 2016.
  8. BAYRAM, Fatih, “Sarı Abdullah’ın Düstûru’l-İnşâ’sındaki Serdarlık Beratları”, FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Dergisi, S.15, 2020, s. 14.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yeniçağ Osmanlı Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2025

Gönderilme Tarihi

23 Mart 2025

Kabul Tarihi

29 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: 12

Kaynak Göster

APA
Yörük, G. (2025). 17. YÜZYIL OSMANLI SİYASETİNDE BİR TAŞRA BEYİNİN YÜKSELİŞİ: İPŞİR MUSTAFA PAŞA ÖRNEĞİ. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, 8(12), 117-143. https://doi.org/10.56448/ataddergi.1663641
AMA
1.Yörük G. 17. YÜZYIL OSMANLI SİYASETİNDE BİR TAŞRA BEYİNİN YÜKSELİŞİ: İPŞİR MUSTAFA PAŞA ÖRNEĞİ. ATAD. 2025;8(12):117-143. doi:10.56448/ataddergi.1663641
Chicago
Yörük, Gamze. 2025. “17. YÜZYIL OSMANLI SİYASETİNDE BİR TAŞRA BEYİNİN YÜKSELİŞİ: İPŞİR MUSTAFA PAŞA ÖRNEĞİ”. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 8 (12): 117-43. https://doi.org/10.56448/ataddergi.1663641.
EndNote
Yörük G (01 Nisan 2025) 17. YÜZYIL OSMANLI SİYASETİNDE BİR TAŞRA BEYİNİN YÜKSELİŞİ: İPŞİR MUSTAFA PAŞA ÖRNEĞİ. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 8 12 117–143.
IEEE
[1]G. Yörük, “17. YÜZYIL OSMANLI SİYASETİNDE BİR TAŞRA BEYİNİN YÜKSELİŞİ: İPŞİR MUSTAFA PAŞA ÖRNEĞİ”, ATAD, c. 8, sy 12, ss. 117–143, Nis. 2025, doi: 10.56448/ataddergi.1663641.
ISNAD
Yörük, Gamze. “17. YÜZYIL OSMANLI SİYASETİNDE BİR TAŞRA BEYİNİN YÜKSELİŞİ: İPŞİR MUSTAFA PAŞA ÖRNEĞİ”. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 8/12 (01 Nisan 2025): 117-143. https://doi.org/10.56448/ataddergi.1663641.
JAMA
1.Yörük G. 17. YÜZYIL OSMANLI SİYASETİNDE BİR TAŞRA BEYİNİN YÜKSELİŞİ: İPŞİR MUSTAFA PAŞA ÖRNEĞİ. ATAD. 2025;8:117–143.
MLA
Yörük, Gamze. “17. YÜZYIL OSMANLI SİYASETİNDE BİR TAŞRA BEYİNİN YÜKSELİŞİ: İPŞİR MUSTAFA PAŞA ÖRNEĞİ”. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, c. 8, sy 12, Nisan 2025, ss. 117-43, doi:10.56448/ataddergi.1663641.
Vancouver
1.Gamze Yörük. 17. YÜZYIL OSMANLI SİYASETİNDE BİR TAŞRA BEYİNİN YÜKSELİŞİ: İPŞİR MUSTAFA PAŞA ÖRNEĞİ. ATAD. 01 Nisan 2025;8(12):117-43. doi:10.56448/ataddergi.1663641

                                                     Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.

                                                                                   33583335823358433585