ÇAĞDAŞ AZERBAYCAN DÜŞÜNCESİNDE KARABAĞ’IN TARİHİ ORTAMINA BİR BAKIŞ

Öz

Bu çalışmada, çağdaş Azerbaycan düşüncesinde Karabağ, genel olarak Azerbaycan topraklarında meydana gelen tarihi olaylar çerçevesinde ele alınmıştır. Rus İmparatorluğu’nun, Azerbaycan’ın kadim topraklarında sömürge politikasını hayata geçirmek amacıyla İran’dan gelen Ermenileri bu bölgelere yerleştirdiği belirtilmiştir. Azerbaycan’ın o dönemdeki sosyo-politik tarihine bakıldığında, bu durum açıkça görülmektedir. 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Azerbaycan topraklarında, bağımsız yönetime sahip küçük devletler olan hanlıklar ortaya çıkmıştır. Komşu devletlerin saldırıları, hanlıklar arasındaki anlaşmazlıklar ve çatışmalar sonucunda hanlıklar bağımsızlıklarını koruyamamıştır. Gülistan Antlaşması ve Türkmençay Antlaşması ile Çarlık Rusyası, Azerbaycan’ı işgal ederek Rus İmparatorluğu’nun bölgedeki konumunu güçlendirmiştir. Ermeniler, Rus İmparatorluğu’na güvenerek Azerbaycan halkına karşı toprak iddialarında bulundular. Ermenilerin Azerbaycan halkına yönelik saldırıları, 20. yüzyılın başlarında daha da arttı. 1905 ve 1918 yıllarında ermeniler, Azerbaycanlılara karşı katliamlar yaptılar. Azerbaycan’ın bütün tarihi dönemlerinde olduğu gibi, Ermeniler Azerbaycanlıların direnişiyle karşılaşınca ve askeri üstünlüklerini görünce, yalvararak barış dilediler. Ermenistan, 1988’den beri Azerbaycan’a karşı ilan edilmemiş bir savaş yürütmüştür. Ermenilerin 20. yüzyılda Azerbaycan halkına karşı işlediği, insanlık tarihinin en korkunç trajedilerinden biri olan Hocalı Soykırımı, tarihe kanlı harflerle yazılmıştır. 27 Eylül 2020’de İkinci Karabağ Savaşı başladı. 44 günlük savaşın sonucunda Azerbaycan’ın tarihi toprakları ermeni işgalinden kurtarılır, özgürlüğe kavuşur.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaycan
• Karabağ
• Tarih
• Zafer Günü Çağdaş Azerbaycan düşüncesinde

A Glimpse into the Historical Environment of Karabakh in Contemporary Azerbaijani Thought

Öz

In this study, analyzes the concept of Karabakh in contemporary Azerbaijani thought, primarily within the context of historical events that occurred on Azerbaijani soil. It has been stated that the Russian Empire settled Armenians coming from Iran in these regions in order to implement its colonial policy on the ancient lands of Azerbaijan. When examining the socio-political history of Azerbaijan during that period, this situation becomes clearly evident. Starting from the second half of the 18th century, small states with independent administrations, known as khanates, emerged on Azerbaijani territory. The khanates were unable to maintain their independence as a result of attacks from neighboring states and internal disputes and conflicts among themselves. With the Treaty of Gulistan and the Treaty of Turkmenchay, Tsarist Russia occupied Azerbaijan and strengthened the position of the Russian Empire in the region. The Armenians, relying on the Russian Empire, made territorial claims against the Azerbaijani people. Armenian attacks against the Azerbaijani people intensified further in the early 20th century. In 1905 and 1918, Armenians committed massacres against Azerbaijanis. As in all historical periods of Azerbaijan, when the Armenians encountered Azerbaijani resistance and saw their military superiority, they begged for peace. Since 1988, Armenia has been conducting an undeclared war against Azerbaijan. The Khojaly Genocide, committed by the Armenians against the Azerbaijani people in the 20th century and one of the most horrific tragedies in human history, is written in bloody letters in history. On September 27, 2020, the Second Karabakh War began. As a result of the 44-day war, Azerbaijan’s historic lands were liberated from Armenian occupation and gained freedom.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaijan
• Karabakh
• History
• Victory Day

Kaynakça

1. Ağayeva, Dürdane. Ermeni Zindanında Sekiz Gün. Çeviren: Dr. Mais Alizade. Yayına Hazırlık: Ümmühan Özkan. İstanbul: İHH İnsani Yardım Vakfı, 1. Baskı: Şubat 2016.
2. Alizade, Hasan İhfa. Şuşa Şehrinin Tarihi. Karabağnameler. (Derleyen: Nazım Ahundov). Cilt 2, Bakü: Yazıçı Yayınevi, 1991: s. 310-348.
3. Azerbaycanlıların Soykırımı Hakkında. Azerbaycan Cumhurbaşkanının Kararnamesi. 26 Mart 1998. http://anl.az/soyqirim/pdf/ferman-26.03.1998.pdf
4. Azerbaycan Tarihi Üzerine Kaynaklar. (Derleyenler: S.S. Aliyarov, F.R. Mahmudov vb.). Bakü: Azerbaycan Üniversitesi Yayınları, 1989.
5. Cavanşir, Mirza Cemal. Karabağname. (Çeviri, giriş ve notlar F. Babayev’e aittir). Karabağnameler. Bakü: Yazıçı Yayınevi, 1989: s. 104-148
6. ’Hocalı’ya Adalet’ Kampanyası Hakkında. https://justiceforkhojaly.org/az/about-campaign
7. Hocalı İlçesi Hakkında. https://justiceforkhojaly.org/az/about-khojaly-district
8. İlham Aliyev ve Azerbaycan First Lady’si Mehriban Aliyeva, Abşeron Bölgesinde Şehit, Harp Malulü ve Vatan Savaşı Kahramanlarının Ailelerine Daire ve Araç Takdim Törenine Katıldılar. 26 Ağustos 2021. https://president.az/az/articles/view/52845

9. İlham Aliyev ve Azerbaycan First Lady’si Mehriban Aliyeva, Azerbaycan Ulusal Şehircilik Forumu’nun açılış törenine katıldı. 5 Ekim 2022. https://president.az/az/articles/view/57481
10. İlham Aliyev, BM Genel Kurulu’nun 80. oturumunda konuşma yaptı. 25 Eylül 2025. https://president.az/az/articles/view/70187
11. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 27 Eylül’de halka hitap etti. 27 Eylül 2020 https://president.az/az/articles/view/40968
12. ‘Kuba Soykırımı Anıt Kompleksi’. https://soyqirim.az/
13. Memmedov, Beyler. Natavan’ın Şair Akrabaları. Bakü: Yazıçı Yayınevi, 1989
14. Memmedova, Aytek Zakirkızı. Karabağ’ın maneviyat ve felsefe tarihinden sayfalar. Bakü: Bilim ve Tahsil Yayınevi, 2022
15. Nevvâb, Mir Muhsin. Seçilmiş Eserleri. (“Divan” ve “Mazlumnâme”nin Arap alfabesinden transliterasyonunu yapanlar: Ali Memmedbağıroğlu, Arif Ramazanov; “Bilimsel, Dini, Tıbbî Notlar”. Fars alfabesinden transliterasyonunu yapan: Ragub Kerimov). Bakü: Şark-Garb Yayınevi, 2006.
16. Ordubadi, Memmed Said. Kanlı Yıllar. (Eseri, Arap alfabesinden çeviren, sadeleştiren ve yayına hazırlayan: Filoloji üzere felsefe doktoru Ekrem Bağırov). Bakü: Karabağ’a Sosyal Yardım Komitesi, 1991 Süleymanov, Manaf. Duyduklarım, Okuduklarım, Gördüklerim. Bakü: Azernaşr, 1987
17. Terbiyet, Muhammed Ali. Dânişmendân-ı Azerbaycan. (Fars dilinden Azerbaycan diline çevirenler: İsmayıl Şems, Gafar Kendli). Bakü: Azernaşr, 1987
18. 1918 Yılı Azerbaycanlıların Soykırımının 100. Yıldönümü Hakkında. Azerbaycan Cumhurbaşkanının Kararnamesi. 18 Ocak 2018. https://president.az/az/articles/view/26762