The Life and Works of Mevlânâ Muslihuddîn al-Lârî

Öz

Abstract Mawlānā Muslih al-Dīn Lārī was a Persian scholar distinguished as a learned, virtuous, jurist, and Sufi intellectual. He lived for more than ninety years. Throughout this long lifespan, he resided in the regions of Iran, India, Iraq, Syria, and Anatolia. During the rule of the Safavid, Mughal, and Ottoman states, he held several prominent positions, including madrasa professorship, hâcegânlık, sadr, shaykh al-Islām, qāḍī al-quḍāt (chief judge), and trusteeship. He spent the most productive periods of his life in Anatolia. After serving as a madrasa professor in Istanbul, the capital of the Ottoman Empire, he migrated to the province of Diyarbakır, one of the most important provinces of the empire. There, he assumed positions such as palace hâcegânlığı, the office of provincial shaykh al-Islām, and the roles of professor and trustee at the Hüsrev Pasha Madrasa. As one of the distinguished and eminent members of the ʿulamāʾ, fuqahāʾ, and Sufi intellectuals who sought refuge in the Ottoman lands from Iran, Mawlānā Muslih al-Dīn Lārī rendered significant services both to the Ottoman state in particular and to the broader Turkish-Islamic civilization in general, contributing to scientific, religious, social, historical, and cultural fields, as well as other branches of scholarship. He continued his scholarly and religious activities until the end of his life. Keywords: Ottoman Empire, Safavid State, Mughal Empire, Mawlānā Muslih al-Dīn Lārī, Sharʿī–Qadāʾ Offices.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Empire,
• Safavid State,
• Mughal Empire,
• Mawlânâ Muslif al-Din Lârî, Sharî-Qadâ' Offices

MEVLANA MUSLİHUDDİN-İ LÂRÎ’NİN HAYATI VE ESERLERİ

Öz

Özet : Mevlana Muslihuddin-i Lârî; âlim, fâzıl, fâkih ve ârif bir Acem ulemâsıdır. Doksan küsür yaşına kadar ömür sürmüştür. Bu uzun ömrü müddetince İran, Hindistan, Irak, Suriye ve Anadolu coğrafyalarında ikâmet etmiştir. Mevlana Muslihuddin-i Lârî; Safevî, Babür ve Osmanlı Devletleri hâkimiyetinde müderris, hâcegân, sadr, şeyhülislâm, kaziü’l kuzzat ve tevliyet vazifelerine edâ etmiştir. Ömrünün en verimli dönemlerini Anadolu coğrafyasında geçirmiştir. Osmanlı Devleti payitahtı İstanbul’da medrese müderrisliği görevini edâ ettikten sonra Osmanlı Devleti’nin en önemli eyaletlerinden biri olan Diyarbakır eyaletine göç etmiştir. Diyarbakır eyaletinde saray hâcegânlığı, Diyarbakır eyaleti şeyhülislâmlığı ve Hüsrev Paşa medresesinin müderris ve tevliyetini uhdesine almıştır. İran coğrafyasından Osmanlı ülkesine sığınan saygın ve seçkin ulemâ, fukahâ, füzelâ ve âriflerinden olan Mevlana Muslihuddin-i Larî, özelde Osmanlı Devletine ve genelde ise Türk-İslâm Medeniyetine fennî, dinî, ictimaî, tarihî, kültürel ve sair alanlarda çok büyük hizmetler yapmıştır. Ömrünün sonuna kadar ilmî ve dinî faaliyetlerine devam etmiştir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Safevî Devleti, Babür Devleti, Mevlana Muslihuddin-i Lârî, Şerrî’-Kazaî Makamlar.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Devleti,
• Safevî Devleti,
• Babür Devleti,
• Mevlana Musluhuddin-i Lârî,
• Şerrî'-Kazaî Makamlar

Teşekkür

Çok çok teşekkür ederim. Her şey için çok sağ olun. Saygılar.

Kaynakça

1. AHMED, Sayyed Maqbul; “Ortaçağ Müslüman Coğrafyacılarına Göre Hindistan”, Diyanet İslâm Ansiklopesi, İstanbul,1998, C.18,
2. ALAVİ, Khalid; “The Life and Scholarship of Al-Lari”, Journal of the Research Society of Pakistan, XVIII/3, Lahore,1981.
3. ATEŞ, Tanju; “Kaçarlar Döneminde Atabat-ı Aliyata Yapılan Şiî Ulemâ Göçü”, Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Ankara,2018, C.I, S.I.
4. ………………….………..; “Safevî Devleti’nin Kurumsallaşma Sürecinde Safevî Şahlarının Seyyidlerle İlişkisi”, Akamdemik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, Ankara,2023, C.IV, S.8.
5. PAŞAZADE, Aşık; Âşıkpaşaoğlu Tarihi, Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara,1985.
6. AYDIN, Mehmet; Gelibolulu Mustafa Âlî’nin Künhü’l Ahbârının IV.Rüknünün Kaynakları, Erzurum,2023.
7. BEYSANOĞLU, Şevket; Anıtları ve Kitâbeleri ile Diyarbakır Tarihi, Ankara,1996, Diyarbakır Tanıtım Vakfı Yayınları, Diyarbakır,2019, C.II.
8. CAFERÎYÂN, Resul; Siyaset ve Ferheng-i Ruzgâr-ı Safevî, İntişârât-ı İlm, Tahran,1392, C.I, 3.bsk.

9. ……………………….....….; Siyaset ve Ferheng-i Ruzgâr-ı Safevî, İntişârât-ı İlm, Tahran,1392, C.II, 3.bsk.
10. CİHÂNGÎR ŞÂH, Nûrü’d-dîn; Târîh-i Selîm Şâh, (Haz. Fahri Unan), Türk Tarih Kurumu, Ankara, 2013.
11. ÇELEBİ, Elviya; Evliya Çelebi Seyahatname,(Haz. Seyyid Ali Kahraman), Yeditepe Yayınları, İstanbul,2025, C.IV.
12. ÇELEBİ, Katip; Keşfu’z Zunün, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, (Çev. Rüştü Balcı), İstanbul,2017, C.I..
13. CUNÂBEDÎ, Mirza Bey; Ravzetü’s Safeviye, (Haz.Gülam Rıza Tatabatabayî Mecidi), Neşriyat-ı Bunyad-ı Mevkûfât-ı Doktor Mahmut Efşâr, Tahran, 1378,
14. El-Hüseyin El-Hüseynî El-Kumî, Kadı Ahmed İbn-i Şerefeddin; Hülasetü’t Tevârih, (Düz.İhsan Eşrakî), Neşriyat-ı Danışgâh-ı Tahran, Tahran,1980, Cild. I.
15. El-HÜSEYNÎ HATUNÂBÂDÎ, Seyyid Abdülhüseyin; Vekayü’l Senîn Ve’l Avâm, (Düz.Muhammed Bakır Behbudî), Neşriyat-ı Kitapfurişi-yi İslâmiyye, Tahran,1352.
16. ESTERÂBÂDÎ, Hüseynî; Seyyid Hüseyin İbn-i Murteza; Tarih-i Sultanî, (Haz.İhsan Eşrakî), Neşriyât-ı İlmî, Tahran,1366, 2.bsk.
17. EYİCE, Semavi; “Hüsrev Paşa Camii”, Diyanet İslâm Ansiklopesi, İstanbul,1999, C.19.
18. FLOOR, Willem; Nizam-ı Kazâvet-ı Der Asr-ı Safevî, (çev.Hasan Zendiye), İntişârât-ı Pejuheşgâh, Tahran, 130, 4.bsk. HÜSEYNÎ ESTERÂBÂDÎ, Seyyid Hüseyin İbn-i Murteza; Tarih-i Sultanî, (Haz.İhsan Eşrakî), Neşriyât-ı İlmî, Tahran,1366, 2.bsk.
19. GÜNDÜZ, Tufan; “Safevîler”, Diyanet İslâm Ansiklopesi, İstanbul,2008, C.35.
20. KONUKÇU, Emver; Bâbür, Diyanet İslâm Ansiklopedisi, İstanbul,1991, C.IV.