Tematik Gastronomi Müzelerinde Ziyaretçi Deneyimleri: Güneydoğu Anadolu Bölgesi Örneği

Öz

Gastronomi müzeleri, kültürel mirasın korunması ve yerel mutfak kültürünün tanıtılması açısından önemli turizm kaynaklarıdır. Gastronomi müzeleri üzerine yapılan araştırmalar sınırlı olmakla birlikte ziyaretçilerin deneyim boyutları henüz detaylı olarak incelenmemiştir. Bu araştırma, bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde bulunan Emine Göğüş Mutfak Müzesi, Şanlıurfa Mutfak Müzesi (Hacıbanlar Evi), Gaziantep Fıstık Müzesi, Gaziantep Baklava Müzesi, Kahramanmaraş Tematik Mutfak Müzesi ve Kahramanmaraş Dondurma Müzesi’ni ziyaret edenlerin deneyim boyutları incelenmiştir. Araştırma kapsamında nitel araştırma yöntemlerinden biri olan içerik analizinden faydalanılmıştır. Söz konusu müzelere yönelik TripAdvisor ve Google üzerinden 11.10.2024 tarihine kadar gerçekleştirilen 1756 yorum analize dâhil edilmiştir. MAXQDA 2020 nitel veri analiz programı ile yapılan analiz sonucunda; eğitici olma, estetik ve mimari unsurlar, rutinden kaçış, tarihsel hatırlatıcılar (nostalji), sosyalleşme, personel ve şikâyetler olmak üzere yedi ana tema ortaya çıkmıştır. Söz konusu temalar arasında var olan ilişkiler de incelenmiş ve en yoğun ilişkinin eğitici olma ile rutinden kaçış temaları arasında olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Turist Deneyimi
• Gastronomi Müzesi
• Güneydoğu Anadolu
• Türkiye

Visitor Experiences in Thematic Gastronomy Museums: The Case of the Southeastern Anatolia Region

Abstract

Gastronomy museums constitute important tourism resources by contributing to the preservation of cultural heritage and the promotion of local culinary traditions. Despite their growing significance, scholarly research on gastronomy museums remains limited, and the experiential dimensions of visitors have yet to be thoroughly investigated. This research aims to fill this gap. In this context, the experience dimensions of those who visited the Emine Göğüş Kitchen Museum, Şanlıurfa Kitchen Museum (Hacıbanlar House), Gaziantep Pistachio Museum, Gaziantep Baklava Museum, Kahramanmaraş Thematic Kitchen Museum and Kahramanmaraş Ice Cream Museum located in the Southeastern Anatolia Region were examined. Content analysis, one of the qualitative research methods, was used within the scope of the research. 1756 comments made on TripAdvisor and Google regarding the museums in question until 11.10.2024 were included in the analysis. As a result of the analysis conducted with the MAXQDA 2020 qualitative data analysis program, seven main themes emerged; being educational, aesthetic and architectural elements, escape from routine, historical reminders (nostalgia), socialization, personnel and complaints. The relationships between the themes in question were also examined and it was determined that the most intense relationship was between the themes of being educational and escape from routine.

Keywords

• Tourist experience
• Gastronomy Museum
• Southeastern Anatolia
• Türkiye

Kaynakça

1. Akyürek, S. & Erdem, B. (2019). Gastronomy museums as sustainable hangouts in gastronomy tourism: a gastronomy museum proposal for Gümüşhane city, Turkey. Turizam, 23(1), 17-33. https://doi.org/10.5937/turizam23-20717
2. Akyürek, S. & Kutukız, D. (2020). Gastro turistlerin deneyimleri: Gastronomi turları kapsamında nitel bir araştırma. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(4), 3319-3346. https://doi.org/10.21325/jotags.2020.764
3. Akyürek, S., Karabulut, B. & Özdemir, Ö. (2024). Şarap imalathanelerini ve üzüm bağlarını ziyaret eden turistlerin deneyimleri: Urla (İzmir) örneği. Kent Akademisi, 17(2), 667-685. https://doi.org/10.35674/kent.1393030
4. Albu, C. E. (2015). Intercultural communication in tourism. Cross-Cultural Management Journal, 17(01), 7-14.
5. Ali, F. (2015). Heritage tourist experience, nostalgia, and behavioural intentions. Anatolia, 26(3), 472-475. https://doi.org/10.1080/13032917.2015.1013477
6. Altunel, M. C. & Günlü, E. (2015). Deneyimleme kalitesi, algılanan değer ve memnuniyetin müze ziyaretçilerinin tavsiye etme eğilimi üzerindeki etkisi. Anatolia: TurizmAraştırmaları Dergisi, 26(2), 191-206. https://doi.org/10.17123/atad.vol26iss251332
7. Ay, M. & Özel, Ç. H. (2019). Postmodern turist deneyimi: Motosikletli kadın gezginlerin deneyimleri üzerine bir değerlendirme. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 9(2), 630-645.
8. Baldassar, L. (2001). Visits home: migration experiences between Italy and Australia. Melbourne University Press.

9. Bartoletti, R. (2010). Memory tourism and commodification of nostalgia. P. Burns, C. Palmer & J. A. Lester (Eds), Tourism and visual culture, Volume 1: Theories and concepts içinde (ss. 23-42). Cabi. https://doi.org/10.1079/9781845936099.0000
10. Bekar Şimşek, G. & Ayyıldız, A. Y. (2023). Gastronomi temalı müzelerdeki ziyaretçi dneeyimlerinin hizmet hataları yönünden incelenmesi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2), 266-283. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1241
11. Birdir, K., Dalgıç, A., Güler, O. & Kayaalp, Y. (2015). Hüzün turizmi: Gelibolu yarımadası tarihi milli parkını ziyaret eden yabancı turistlerin deneyimleri. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 3(4), 12-23.
12. Bitner, M. J. (1992). Servicescapes: The impact of physical surroundings on customers and employees. Journal of marketing, 56(2), 57-71. https://doi.org/10.1177/002224299205600205
13. Bloom, B. S. (Ed.) (1956). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals: Handbook I, cognitive domain. Longmans.
14. Bozagcı, E. C. & Çevik, A. (2021). Destinasyon çekim gücü olarak gastronomi müzeleri: Safranbolu Türk kahve müzesi örneği. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(2), 320-330. https://doi.org/10.37847/tdtad.1016819
15. Budur, T. & Poturak, M. (2021). Employee performance and customer loyalty: Mediation effect of customer satisfaction. Middle East Journal of Management, 8(5), 453-474. https://doi.org/10.1504/mejm.2021.117510
16. Cavlak, N. & Cop, R. (2019). Yerli ve yabancı turist deneyimi: Gelibolu yarımadası Tarihi Milli Parkı milliyet temelinde bir analiz. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 30(3), 163-173. https://doi.org/10.17123/atad.656006
17. Chen, Y-Y. (2013). The role of food in tourists’ experiences: A case study of Taiwan [Doktora Tezi, University of Waterloo, Ontario, Canada]. https://uwspace.uwaterloo.ca/items/e2b1b61b-470d-478e-9630-d5b996c035b7
18. Chi, C. G. & Gursoy, D. (2009). Employee satisfaction, customer satisfaction, and financial performance: An empirical examination. International journal of hospitality management, 28(2), 245-253. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2008.08.003
19. Cohen, E. (1979). A phenomenology of tourist experiences. Sociology, 13(2), 179- 201. https://doi.org/10.1177/003803857901300203
20. Crompton, J. (1979). Motivations for pleasure vacation. Annals of Tourism Research, 6(4), 408–424. https://doi.org/10.1016/0160-7383(79)90004-5
21. Çakar, K. (2018). Experiences of visitors to Gallipoli, a nostalgia-themed dark tourism destination: An insight from TripAdvisor. International Journal of Tourism Cities, 4(1), 98-109. https://doi.org/10.1108/ijtc-03-2017-0018
22. Çetin, M., & Küçükkömürler, S. (2019). Destinasyon çekicilik unsuru olarak gastronomi müzeleri: Oleatrium zeytin ve zeytinyağı tarihi müzesi örneği. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 22(1), 1-17.
23. Du Rand, G.E. & Heath, E. (2006), Towards a framework for food tourism as an element of destination marketing. Current Issues in Tourism, 9(3), 206-234. https://doi.org/10.2167/cit/226.0
24. Ekşi, O. & Cesur, Z. (2022). Algılanan müşteri deneyiminin (kruvaziyer turist deneyiminin) marka sadakati üzerine etkisi: MSC kruvaziyer örneği. Balkan & Near Eastern Journal of Social Sciences (BNEJSS), 8(2), 83-98.
25. Falk, J. H. & Dierking, L. D. (2013). The museum experience revisited. Left Coast Press.
26. Garibaldi, R. & Pozzi, A. (2021). Food museums as cultural institutions and tourist attractions: Evidence from Italy. Gastronomy and Tourism, 5(2), 83-94. https://doi.org/10.3727/216929720x15968961037935
27. Göksun, A. C. (2024). Kocaeli mutfak kültürünün sürdürülebilirliğine yönelik gastronomi müzesi model önerisi [Yüksek Lisans Tezi, 874154, Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli, Türkiye]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
28. Gram, M. (2005). Family holidays. A qualitative analysis of family holiday experiences. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 5(1), 2-22. https://doi.org/10.1080/15022250510014255
29. Gül, M. (2022). Kahramanmaraş tematik mutfak müzesi ve dondurma müzesinin gastronomi turizmi kapsamında değerlendirilmesi. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 312-334. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1085409
30. Güler, N. (2014). Eğitim sürecinde hedef davranışlar ve hedef davranışların ölçülmesi. S. Tekindal (Ed.), Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme içinde (ss. 297-330). Pegem Akademi.
31. Haddouche, H. & Salomone, C. (2018). Generation Z and the tourist experience: tourist stories and use of social networks. Journal of Tourism Futures, 4(1), 69-79. https://doi.org/10.1108/jtf-12-2017-0059
32. Harwood, T. G. & Garry, T. (2003). An overview of content analysis. The Marketing Review, 3(4), 479-498. https://doi.org/10.1362/146934703771910080
33. Hee-Jin, L. & Han, J. H. (2024). The experience economy and nostalgia in food-making programs at food museums. Global Business & Finance Review, 29(8), 107-123. https://doi.org/10.17549/gbfr.2024.29.8.107
34. Hoque, M. E. (2016). Three domains of learning: Cognitive, affective and psychomotor. The Journal of EFL Education and Research, 2(2), 45-52.
35. Kırbaç, K. & Bucak, T. (2022). Yerel gıda ürünlerinin sürdürülebilirliğinde gastronomi müzelerinin önemi: Kars Zavot ekomüze örneği. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(2), 581-603. https://doi.org/10.32572/guntad.1031621
36. Kim, J. H., Ritchie, J. B. & McCormick, B. (2012). Development of a scale to measure memorable tourism experiences. Journal of Travel Research, 51(1), 12- 25. https://doi.org/10.1177/0047287510385467
37. Kim, S., Park, E. & Xu, M. (2020). Beyond the authentic taste: The tourist experience at a food museum restaurant. Tourism Management Perspectives, 36, 100749. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2020.100749
38. Kozak, M. (2007). Turizm sektöründe tüketicilerin şikayetlerini bildirme eğilimleri. Yönetim ve Ekonomi, 14(1): 137-151.
39. Larsen, S. (2007). Aspects of a psychology of the tourist experience. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 7(1), 718. https://doi.org/10.1080/15022250701226014
40. Marchegiani, C. & Phau, I. (2010). Away from “unified nostalgia”: Conceptual differences of personal and historical nostalgia appeals in advertising. Journal of Promotion Management, 16(1-2), 80-95. https://doi.org/10.1080/10496490903572991
41. McHugh, L. M. (2012). Interrater reliability: The Kappa statistic. Biochemia Medica, 22(3), 276-282. https://doi.org/10.11613/bm.2012.031
42. Mutlu, H. G., Avcıkurt, C. & Filiz, A. (2020). Festival katılımcılarının motivasyonları ve turistik deneyimleri. International Journal of Contemporary Tourism Research, 4(2), 219-233. https://doi.org/10.30625/ijctr.819864
43. Nishii, L. H., Lepak, D. P. & Schneider, B. (2008). Employee attributions of the “why” of HR practices: Their effects on employee attitudes and behaviors, and customer satisfaction. Personnel Psychology, 61(3), 503-545. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.2008.00121.x
44. Oh, H., Fiore, A. M. & Jeoung, M. (2007). Measuring experience economy concepts: Tourism applications. Journal of Travel Research, 46(2), 119-132. https://doi.org/10.1177/0047287507304039
45. Oh, H. C., Uysal, M. & Weaver, P. A. (1995). Product bundles and market segments based on travel motivations: a canonical correlation approach. International Journal of Hospitality Management, 14(2), 123-137. https://doi.org/10.1016/02784319(95)00010-a
46. Özdemir, B., Yılmaz, G. & Çalışkan O. (2013). Bireysel ve davranışsal faktörlerin restoran müşterilerinin şikayet etme niyetlerine etkisi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(1): 1-19. https://doi.org/10.17123/atad.vol26iss171069
47. Paiva, D. (2023). The paradox of atmosphere: Tourism, heritage, and urban liveability. Annals of Tourism Research, 101, 103600. https://doi.org/10.1016/j.annals.2023.103600
48. Park, E., Kim, S. & Xu, M. (2022). Hunger for learning or tasting? An exploratory study of food tourist motivations visiting food museum restaurants. Tourism Recreation Research, 47(2), 130-144. https://doi.org/10.1080/02508281.2020.1841374
49. Piancatelli, C., Massi, M. & Vocino, A. (2021). The role of atmosphere in Italian museums: Effects on brand perceptions and visitor behavioral intentions. Journal of Strategic Marketing, 29(6), 546-566. https://doi.org/10.1080/0965254x.2020.1786846
50. Pine, B. J. & Gilmore, J. H. (2012). Deneyim ekonomisi. (L. Cinemre, Çev.). Optimist Yayınları.
51. Quan, S. & Wang, N. (2004). Towards a structural model of the tourist experience: An illustration from food experiences in tourism. Tourism Management, 25, 297-305. https://doi.org/10.1016/s0261-5177(03)00130-4
52. Sandıkcı, M., Mutlu, A. S. & Mutlu, H. (1-3 Kasım, 2019). Gastronomi temalı müzelerde sunum farklılıkları [Tam Metin Bildiri]. Uluslararası Marmara Sosyal Bilimler Kongresi, Kocaeli, Türkiye.
53. Sang, S. (2024). Digital-induced nostalgia: Homeland tourists’ nostalgic experiences in traditional-village digital museums. Journal of Hospitality and Tourism Management, 61, 57-65. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2024.09.011
54. Sarı Gök, H. & Şalvarcı, S. (2021). Türkiye’deki gastronomi temalı müzelere yönelik çevrimiçi ziyaretçi deneyimlerinin incelenmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 18(1), 120-140. https://doi.org/10.24010/soid.810798
55. Sarı Gök, H., Aylan, F. K. & Şalvarcı, S. (2021). Yalnız seyahat eden turistlerin seyahat motivasyonu ve deneyimi: Z kuşağı örneği. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 16(62), 698-717. https://doi.org/10.19168/jyasar.826883
56. Savaşkan, Y. (2021). Türkiye’deki gastronomi müzelerine genel bakış. Turizm Çalışmaları Dergisi, 3(2), 61-78.
57. Savaşkan, Y. & Çavuş, Ş. (27-28 Mayıs, 2021). Gastronomi temalı müzelerin ziyaretçi deneyimlerinin incelenmesi: Adatepe Zeytinyağı Müzesi örneği [Tam Metin Bildiri]. 2nd International Congress of New Generations and New Trends in Tourism, Sakarya, Türkiye.
58. Seyitoğlu, F. & Alphan, E. (2021). Gastronomy tourism through tea and coffee: travellers’ museum experience. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 15(3), 413-427. https://doi.org/10.1108/ijcthr-10-2020-0243
59. Sezgin, M., Karagöz, B. S. & Toklu Ölmez, E. (2024). En iyi müze ödüllü Efes Deneyim Müzesi ziyaretçi yorumlarının incelenmesi. Çatalhöyük Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13, 65-77. https://doi.org/10.58455/cutsad.1587560
60. Slak Valek, N. & Fotiadis, A. (2018). Is tourism really an escape from everyday life? Everyday leisure activities vs leisure travel activities of expats and emirati nationals living in the UAE. International Journal of Culture, Tourism and Hospitality Research, 12(2), 238-254. https://doi.org/10.1108/ijcthr-01-2017-0009
61. Smith, S. L. & Xiao, H. (2008). Culinary tourism supply chains: A preliminary examination. Journal of Travel Research, 46(3), 289-299. https://doi.org/10.1177/0047287506303981
62. Suhartanto, D., Dean, D., T. Chen, B. & Kusdibyo, L. (2020). Tourist experience with agritourism attractions: what leads to loyalty?. Tourism Recreation Research, 45(3), 364-375. https://doi.org/10.1080/02508281.2020.1736251
63. Suhartanto, D., Dean, D., Wibisono, N., Astor, Y., Muflih, M., Kartikasari, A., Sutrisno, R. & Hardiyanto, N. (2020). Tourist experience in Halal tourism: what leads to loyalty?. Current Issues in Tourism, 24(14), 1976-1990. https://doi.org/10.1080/13683500.2020.1813092
64. Tung, V. W. S. & Ritchie J. R. B. (2011). Exploring the essence of memorable tourism experiences. Annals of Tourism Research, 38(4), 1367–1386. https://doi.org/10.1016/j.annals.2011.03.009
65. Unur, K., Çakıcı, C. & Taştan, H. (2010). Paket turlardaki müşteri şikayetleri ve seyahat acentalarının bu şikayetlerle karşılaşma sıklıkları üzerine bir araştırma. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3): 391-408.
66. Uzut, İ. & Özdemir Güzel, S. (2024), Tourist Experience in Digital Detox Tourism. Tabari, S., Chen, W. and Kladou, S. (Eds.), Marketing and Design in the Service Sector içinde (ss. 119-136). Emerald Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/978-1-83797-276-020241009
67. Wang, J. F. (2023). Nostalgia in tourism. Current Opinion in Psychology, 49, 101552. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2022.101552
68. Wang, N. (2000). Tourism and modernity: A sociological analysis. Pergamon. https://doi.org/10.1016/s0969-6989(01)000157
69. Yeşilyurt, H. & Arıca, R. (2018). Mutfak müzesi ziyaretçilerinin deneyimlerinin incelenmesi: Emine Göğüş mutfak müzesi örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(1), 60-70. https://doi.org/10.26677/tutad.2018.24
70. Yılmaz, H. & Şenel, P. (13-16 Kasım, 2014). Turistik bir çekicilik olarak gastronomi müzeleri [Tam Metin Bildiri]. 15. Ulusal Turizm Kongresi, Ankara, Türkiye.