The Saddlebag Weavıngs Of Yalvac Dıstrıct

Abstract

Crafts are one of the cornerstones that maintain their existence from the past to the present, and transfer the past to the present, and ensure the maintenance of cultural values. Weavings from our handicrafts, of which raw material is fiber, is one of the most important handicrafts that can connect the cultural past to the future. Weaving, which is a part of Konar-nomadic life style, differs from region to region in terms of color, motif, pattern features and usage style. Saddle weavings are the leading fabrics used for transportation and storage. In Isparta province where Konar-nomadic life is continuing, weaving is also considered important for daily use. The saddle weaves included in the research were determined in the Yalvac museum inventory as well as Yalvac districts and villages. Weavings were examined in terms of color, motif and pattern characteristics. The site-specific technical characteristics were revealed. Saddlebags are mostly used for transport and storage in the region. Dowry or inheritance is important in the district of the saddle weaving from the elders. Saddle weaves were found in Yarıkkaya, Korkuler, Cakircal, Yukarıtırtar, Cetince and Bahtiyar villages. Weaving samples were found in 16 districts and villages and 2 saddlebags registered in the museum inventory. 12 sample weaving samples were included in this research. Other examples are not included in this study because they have similar technical characteristics. Weavings are mostly made with zılı and cıcım technique. In the samples identified, haircatch, wolf, velcro, scorpion, ram, horns, eye, amulet, cross, earrings and buckle motifs are frequently used. Red, blue, black, green, sour cherry decay, burgundy, navy blue, beige saddlebags are used in weaving.

Keywords

• Isparta,Yalvaç,Yalvaç Museum,Weaving,Saddlebag

Yalvaç Yöresi Heybe Dokumaları

Öz

El sanatları geçmişten günümüze varlığını koruyan, geçmişi bize aktaran ve kültürel değerlerin sürdürülmesini sağlayan temel taşlardan biridir. Hammaddesi lif işleyen el sanatlarımızdan dokumalar, kültürel bakımdan geçmiş ve gelecek arasında bağ kurabilen en önemli el sanatlarımızdandır. Konar-göçer yaşam biçiminin bir parçası olan dokumacılık, renk, motif, desen özellikleri ve kullanım biçimi bakımından yöreden yöreye farklılık göstermektedir. Taşıma ve saklama amaçlı kullanılan dokumaların başında heybe dokumalar gelmektedir. Konar-göçer yaşamın süregeldiği Isparta ili Yalvaç ilçesinde de dokuma günlük yaşamda özellikle kullanım amaçlı önemli sayılmaktadır. Araştırma kapsamına alınan heybe dokumalar, Yalvaç ilçe ve köylerinin yanı sıra Yalvaç müzesi envanterinde de tespit edilmiştir. Dokumalar renk, motif ve desen özellikleri bakımından incelenmiştir. Yöreye özgü teknik özellikleri ortaya çıkarılmıştır. Heybe dokumalar yörede taşıma ve saklama amaçlı daha çok kullanılmıştır. Çeyiz veya miras yoluyla büyüklerden kalan heybe dokumalarda ilçede önemli görülmektedir. İlçede Yarıkkaya, Körküler, Çakırçal, Yukarıtırtar, Çetince ve Bahtiyar köylerinde heybe dokumalar tespit edilmiştir. İlçe ve köylerinde 16 adet, müze envanterine kayıtlı 2 adet heybe dokuma örneğine rastlanılmıştır. Bu araştırma kapsamına 12 adet yöreye ait örnek dokuma dahil edilmiştir. Diğer örnekler benzer teknik özelliklere sahip oldukları için bu araştırmaya dahil edilmemiştir. Dokumalar ağırlıklı olarak zili ve cicim teknikli olarak yapılmıştır. Tespit edilen örneklerde saçbağı, kurtizi, pıtrak, akrep, koçboynuzu, sığırsidiği, göz, muska, çarpı, küpe ve bukağı motifleri sıklıkla kullanılmıştır.  Kırmızı, mavi, siyah, yeşil, vişne çürüğü, bordo, lacivert, bej heybe dokumalarda kullanılan renklerdendir.

Anahtar Kelimeler

• Isparta,Yalvaç,Yalvaç Müzesi,Dokuma,Heybe

Kaynakça

1. Acar, B. (1975). Kilim ve düz dokuma yaygılar. Türk Süsleme Sanatları Serisi: 3. İstanbul: Ak Yayınları.
2. Acar, B. B. (1982). Kilim, Cicim, Zili, Sumak Türk düz dokuma yaygıları. No: 3. İstanbul: Eren Yayınları.
3. Anonim (t. y.). İlimiz Isparta. Isparta: Özgül Yayınları.
4. Anonim (1983). Isparta il yıllığı. Isparta: Isparta Yüksek Öğrenim Vakfı.
5. Anonim (1993). Türk el sanatları. No: 202. Ankara: Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü Yayınları.
6. Çakmakçı, L. M. (1994). Kültür ve tarih hazinesi Isparta. Kültür ve Sanat Dergisi Isparta Özel Sayısı, 22, 6-7.
7. Deniz, B. (1998). Ayvacık (Çanakkale) yöresi düz dokuma yaygıları (Kilim-Cicim-Zili). No:169. Ankara: Atatürk Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
8. Durul, Y. (1977). Yörük kilimleri Niğde yöresi. Türk Süsleme Sanatları Serisi: 6. İstanbul: Ak Yayınları.

9. Göde, K. (1999). Selçuklular devrinde Yalvaç. I. Uluslararası Pisidia Antiocheia Sempozyumu Bildiriler Kitabı (s. 91-93) içinde. Yalvaç, İzmit: Kocaeli Ofset Matbaacılık.
10. Hull, A., & Wyhowska, J. L. (1993). Kilim. London: Thames&Hudson Ltd.
11. Kartal, Z., & Ölmez, N. F. (2014). Yalvaç yöresel giysileri. Ankara: Yalvaç Belediyesi Kültür Yayınları.
12. Kayıpmaz, F., & Kayıpmaz, N. (1993). Isparta çevresi Yörük kilimleri. Türkiyemiz Kültür ve Sanat Dergisi, 23(69), 30-37.
13. Kırzıoğlu, G. N. (2001). Altaylar’dan Tunaboyu’na Türk dünyası’nda ortak yanışlar (motifler). 1. Baskı. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
14. Köstüklü, N. (1996). Sosyal tarih perspektifinden Yalvaç’ta aile (1892-1908). Konya: Günay Ofset.
15. Köstüklü, N. (2010). Yalvaç tarihi üzerine araştırmalar (Tanzimat’tan Cumhuriyet’e). Ankara: Yalvaç Belediyesi Kültür Yayınları.
16. Ölçer, N. (1988). Türk ve İslâm eserleri müzesi kilimler. İstanbul: Eren Yayıncılık ve Kitapçılık Ltd. Şti.
17. Ölmez, N. F., & Etikan, S. (2014). Muğla yöresi heybe, torba ve çuval dokumaları. Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Hakemli Dergisi Art-E Teke Yöresi Kültürel Değerleri Özel Sayısı, 56-82.
18. Özsait, M., & Özsait, N. (1999). Yalvaç ve çevresi araştırmaları. I. Uluslararası Pisidia Antiocheia Sempozyumu Bildiriler Kitabı (s. 1-4) içinde. Yalvaç, İzmit: Kocaeli Ofset Matbaacılık.
19. Seren, S. (1983). Kuruluşundan bugüne kadar Isparta tarihi. İstanbul: Serenler Yayıncılık.
20. Seyirci, M. (1994). Anamas yaylası ve Isparta Yörükleri. Türkiye İş Bankası Kültür ve Sanat Dergisi Isparta Özel Sayısı 22, 38-40.
21. Seyirci, M. (2000). Batı Akdeniz bölgesi Yörükleri. No:262. İstanbul: Der Yayıncılık.
22. Soysaldı, A. (2009). Düz dokuma teknikleri ve teknik desen çizimleri. Ankara: T.C. Başbakanlık Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
23. Soysaldı, A. (2019). Burdur’da halı heybe örnekleri. Arış Halı, Dokuma ve İşleme Sanatları Dergisi, 13, 4-13.
24. Sümer, F. (1984). Anadolu’daki Türk halıcılığına dair en eski tarihi kayıtlar. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, Türk Halıları Özel Sayısı: 32, 44-54.
25. Yalvaç Nüfusu. (2018). Erişim adresi: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr
26. Yalvaç Tarihçesi. (2017). Erişim adresi: http://www.yalvac.bel.tr/Tarihce.
27. Kaynak Kişiler
28. Aydın, K. –Ev Hanımı- “Isparta İli Yalvaç İlçesi Düz Dokumaları” konulu görüşme, Yarıkkaya Köyü
29. Göksu, E. –Ev Hanımı- “Isparta İli Yalvaç İlçesi Düz Dokumaları” konulu görüşme, Çakırçal Köyü
30. Güneş, A. –Ev Hanımı- “Isparta İli Yalvaç İlçesi Düz Dokumaları” konulu görüşme, Bahtiyar Köyü
31. Güngör, O. “Isparta İli Yalvaç İlçesi Düz Dokumaları” konulu görüşme, Çetince Köyü
32. Güvercin, D. –Ev Hanımı- “Isparta İli Yalvaç İlçesi Düz Dokumaları” konulu görüşme, Körküler Köyü
33. Karıncalı, N. –Ev Hanımı- “Isparta İli Yalvaç İlçesi Düz Dokumaları” konulu görüşme, Yarıkkaya Köyü
34. Oruç, E. –Ev Hanımı- “Isparta İli Yalvaç İlçesi Düz Dokumaları” konulu görüşme, Körküler Köyü
35. Şen, E. –Ev Hanımı- “Isparta İli Yalvaç İlçesi Düz Dokumaları” konulu görüşme, Yukarıtırtar Köyü
36. Yıldırım, R. “Isparta İli Yalvaç İlçesi Düz Dokumaları” konulu görüşme, Bahtiyar Köyü
37. Görsel 1. Yalvaç ilçe haritası (2019) Erişim Adresi: https://www.google.com/search?q=yalva%C3% A7+il%C3%A7e+haritas%C4%B1&tbm=isch&source=iu&ictx=1&fir=Z-6IUtgYyxf9sM%253A%252C WE-gogEk0bApeM%252C_&vet=1&usg=AI4-kStq6nGM2BtjyTfG2mxaTpDBsR17g&sa=X&ved=2ah UKEwignY3b9PLiAhWr16YKHf5xAN4Q9QEwAnoECAYQCA#imgrc=ZLjiAovtO8c3kM:&vet=1
38. Diğer Görseller. Doç. Hande Kılıçarslan şahsi arşivi. (2013). Isparta/Yalvaç