Türkiye's South Caucasus Policy and Nakhchivan in the Period From January 1920 to the Sovietization of Azerbaijan

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 3, 107 - 117, 28.07.2025

Munavvar Süleymanova

https://doi.org/10.5281/zenodo.17179993

Öz

The period from January 1920 to the Sovietization of Azerbaijan marked a crucial phase in Turkiye’s South Caucasus policy, particularly concerning Nakhchivan. This study examines Turkey’s evolving policy toward Nakhchivan and the South Caucasus by analyzing the shifting priorities of the Ottoman government and the Turkish Nationalist movement led by Mustafa Kemal Pasha. Methodologically, the study relies on historical analysis, utilizing primary and secondary sources, including archival documents, diplomatic correspondence, and contemporary accounts. The study also applies a geopolitical lens to evaluate Turkiye’s pragmatic alignment with Bolshevik Russia and its diplomatic maneuvers in the Moscow and Kars negotiations. The study contributes to a nuanced understanding of Turkey’s South Caucasus policy during a transformative historical juncture. It demonstrates how Turkey balanced its regional ambitions with geopolitical pragmatism, navigating the dual imperatives of securing support from Soviet Russia while maintaining influence over Nakhchivan. The findings hold contemporary relevance in assessing Turkey’s enduring strategic interests in the South Caucasus and its historical approach to regional geopolitics.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , South Caucasus , Nakhchivan , Sovetization , Strategic , Geopolitics

Ocak 1920'den Azerbaycan'ın Sovyetleştirilmesine Kadar Olan Dönemde Türkiye'nin Güney Kafkasya Politikası ve Nahcivan

Öz

Ocak 1920'den Azerbaycan'ın Sovyetleştirilmesine kadar geçen süre, Türkiye'nin Güney Kafkasya politikasında, özellikle de Nahçıvan konusunda önemli bir aşamaya işaret etmektedir. Bu çalışma, Osmanlı hükümetinin ve Mustafa Kemal Paşa liderliğindeki Türk Milliyetçi hareketinin değişen önceliklerini analiz ederek Türkiye'nin Nahçıvan ve Güney Kafkasya'ya yönelik değişen politikasını incelemektedir. Metodolojik olarak, çalışma arşiv belgeleri, diplomatik yazışmalar ve çağdaş anlatılar dahil olmak üzere birincil ve ikincil kaynakları kullanarak tarihsel analize dayanmaktadır. Çalışma aynı zamanda Türkiye'nin Bolşevik Rusya ile pragmatik uyumunu ve Moskova ve Kars müzakerelerindeki diplomatik manevralarını değerlendirmek için jeopolitik bir mercek uyguluyor. Çalışma, dönüştürücü bir tarihsel kavşakta Türkiye'nin Güney Kafkasya politikasının incelikli bir şekilde anlaşılmasına katkıda bulunuyor. Türkiye'nin bölgesel hırslarını jeopolitik pragmatizmle nasıl dengelediğini, Nahçıvan üzerindeki nüfuzunu korurken Sovyet Rusya'nın desteğini sağlamanın ikili zorunluluğunu nasıl yönlendirdiğini gösteriyor. Bulgular, Türkiye'nin Güney Kafkasya'daki kalıcı stratejik çıkarlarını ve bölgesel jeopolitiğe tarihsel yaklaşımını değerlendirmek açısından güncel bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , Güney Kafkasya , Nahçıvan , Sovyetleşme , Stratejik , Jeopolitik

Kaynakça

• Armaoğlu, F. (1998). İngiliz Belgelerinde İstanbul'un İşgali (16 Mart 1920). Belleten, 62(234), 467-494.Atnur, İ. E. (1999). Muxtariyyət ərəfəsində Naxçıvan. Qeyrət nəşriyyatı.
• Dayı, D. E. (2006). Milli Mücadele Döneminde Elviye-i Selâse ve Nahçıvan. Atatürk Araştırmalar Merkezi Dergisi, 22 (64-65-66), 91-118.
• Erickson, E. J. (2001). Ordered to Die: A history of the Ottoman Army in the First World War. Westport and London: Greenwood Press.
• Ermenilerin Sarıkamış, Kağızman, Oltu, Kars ve Nahçıvan civarında yaptıkları talan, yağma ve katliyamlar. 3. Fırka Kumandanlığına. (2011). Osmanlı Arşiv Belgelerinde Nahçivan, 443-445. Seçil Ofset.
• Hacıyev, A. (1994). Qars və Araz-Türk Respublikalarının tarixindən. Azərnəşr.
• Hacıyev, İ. M. & Kəlbizadə, E. H. (2017). Naxçıvanlı diplomatlar (Нахчыванские дипломаты). Əcəmi.
• Həyatova, F. (2022). 1914-1919-cu illərdə Böyük Britaniyanın Cənubi Qafqaz siyasətində erməni amili. Bakı.
• İl ocağı ismindeki Müselman Komitelerin Nahçıvan ve civarındakı Türk köylerinde ermenilerce katliam yapıldığını bildirdikleri hakkında. 20 Aralık 1920. (2011). Mənbə: Osmanlı Arşiv Belgelerinde Nahçivan, 538-541. Seçil Ofset.
• İstanbul Hükûmetleri ve Millî Mücadele. (2024). https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/istanbul-hukumetleri-ve-milli-mucadele/.
• Kırzıoğlu, F.(1993). Bütünüyle Erzurum Kongresi . (C. 1). T.C. Ziraat Bankası.
• Mədətov, Q. (1958). Naxçıvanda Sovet hakimiyyətinin qələbəsi və Naxçıvan MSSR-in təşkili Azərnəşr.
• Qasımlı, M. (2019). Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye: gerçek tarih arayışı (1920-1994) . Diyanet Vakfı Matbaas.
• Quliyev, M. (2014). Səməd bəy Cəmillinski kimdir? http://www.oldserqqapisi.az/index.php/idztimai-siaysi/3702-saemaed-baey-dzaemillinski Türk Silâhli Kuvvetleri Tarihi (1908-1920. (1996). (C.3). Genelkurumay Basım Evi. Medetli, E. (1999). Türkiye'nin Azerbaycan Siyaseti ve Iran Tarihçiliğinde Atatürk. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 3 (2), 3-8. Woodward , E. & Butler R. (1952). Documents on British Foreign Policy, 1919-1939 . Cild IV. London: Her Majesty’s Stationery Office