Gurabahane-i Laklakan: Dünyanın İlk Hayvan Hastanesi Olduğu Görüşüne Karşı Tarihsel Bir Değerlendirme

Öz

Bu çalışma, Osmanlı düşün dünyasında hayvanlara yönelik merhamet anlayışını Ahmet Ha-şim’in "Gurabahane-i Laklakan" başlıklı makalesi çerçevesinde ele almaktadır. Bursa’da ku-rulan ve halk arasında "leylek hastanesi" olarak bilinen yapı, yalnızca hayvanların tedavi edil-diği bir yer olarak değil, aynı zamanda Osmanlı toplumunun hayvanlara bakışını yansıtan simgesel bir kurumsallaşma örneği olarak değerlendirilmiştir. Makalede Gurabahane-i Lakla-kan’ın tarihselliği, bu yapının “dünyanın ilk hayvan hastanesi” olup olmadığı yönündeki tar-tışmalar ve söz konusu yapıya destek veren Bursa Haffaflar (Ayakkabıcılar) Çarşısı esnafı gibi yerel unsurlar incelenmiştir. Birincil kaynak olarak Ahmet Haşim’in metni ile dönemin arşiv belgelerinin kullanıldığı araştırmada, bu yapının tarihsel gerçekliği ve kurumsal niteliğine dair sorulara yanıt aranarak, "Gurabahane-i Laklakan" adlı yapının fiziksel ve simgesel anlamları değerlendirilerek, bu kurumun kamuoyundaki yansımaları ve günümüzdeki algısı tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Gurabahane-i Laklakan
• hayvan hakları
• osmanlı
• hayvan hastanesi

Gurabahane-i Laklakan: A Historical Evaluation Against the Opinion that it was the World's First Animal Hospital

Öz

This study examines the understanding of compassion towards animals in the Ottoman world of thought within the framework of Ahmet Haşim's article “Gurabahane-i Laklakan”. The building established in Bursa and popularly known as the “stork hospital” is evaluated not only as a place where animals were treated, but also as a symbolic example of institutionaliza-tion that reflects the Ottoman society's view of animals. The article examines the historicity of Gurabahane-i Laklakan, the debates on whether this building was “the world's first animal hospital”, and local factors such as the Bursa Haffaflar Bazaar tradesmen who supported the building. Using Ahmet Haşim's text and the archival documents of the period as primary so-urces, the research seeks answers to questions about the historical reality and institutional nature of this building, evaluates the physical and symbolic meanings of the building named “Gurabahane-i Laklakan”, and discusses the public reflections of this institution and its per-ception today.

Anahtar Kelimeler

• Gurabahane-i Laklakan:
• animal rights
• ottoman emprire
• animal hospital

Kaynakça

1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
2. BOA, BEO.002242.168090.001, (H-10-10-1321)
3. Erk, N. (1978). Veteriner Tarihi. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Yayınları.
4. Haşim, A. (1988). Üç Eser (Bize Göre-Gurabahane-i Laklakan-Frankfurt Seyahatnamesi), Millî Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı Yayınları, Milli Eğitim Basımevi.
5. Karazeybek, M. (2024). Kuruluş Döneminde Osmanlı Vakıfları. Journal of History School, (XLV), 868-901.
6. Menekşe, M. (2022). Osmanlı medeniyetinde hayvan sevgisinin mesleğe dönüşümü: mancacı-lık. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (55), 84-101. Menteş Gürler, A. (2009). Beş senelik Umur-u Baytariye programı''üzerine bir incele-me. Veteriner Bilimleri Dergisi. Eurasian Journal of Veterinary Sciences, 25(1-2), 9-13.
7. Ortaylı, İ. (2022) .Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek. Kronik Kitap.
8. Polat, N. H. (2016). Ahmet Haşim Gurebâhâne-i Laklakan Eleştirel Basım Deneme. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.

9. Schweigger, S. (2004). Sultanlar Kentine Yolculuk 1578 1581. (Çev. S. Turkis Noyan). Kitap Yayınevi.
10. Thevenot, J. (1978). 1655 1656’da Türkiye. (Çev. N. Yıldız). Kervan Kitapçılık.
11. Wratislaw, B. W. (1996).16. Yüzyıl Osmanlı İmparatorluğundan Çizgiler. (Çev. M. Süreyya Dilmen). Boyut Yayıncılık.
12. Yazır, E. M H. (2016). Kur’an-ı Kerim Meali. Turkuvaz Haberleşme ve Yayıncılık.
13. İnternet Kaynakları
14. Bursa’da kültür. (2023). http://www.bursadakultur.org/gurebahane.htm. Kedi sicilleri. (2024). https://kadisicilleri.org/veri/gorselx/icn/usk002icn.pdf. https://cdn.vgm.gov.tr/yayin/dergi/muhtelif/vakiflar-genel-mudurlugu-arsiv-rehberi.pdf
15. https://www.vgm.gov.tr/faaliyetler/kulturel-faaliyetler/turk-vakiflari-arastirma-merkezi.